10 największych błędów poznawczych w ocenie twoich zachowań na rozmowie kwalifikacyjnej 2014-05-20

Rozmowa rekrutacyjna, w której uczestniczysz ma jeden główny cel - ma ocenić cię pod kątem wymagań stanowiska, o które się ubiegasz. Chociaż większość rekruterów stara się dokonywać obiektywnych ocen kandydatów i zachowuje określone procedury zmniejszające ryzyko popełnienia błędu, to i tak możesz zostać oceniony niepoprawnie. Skąd biorą się takie błędy? Okazuje się, że za ich powstawaniem może stać natura, a dokładniej mechanizmy poznawcze, w które nas wyposażyła.

 

Nie tak łatwo być obiektywnym, o czym możesz łatwo się przekonać w praktyce - wystarczy, że kilku swoich znajomych poprosisz o dokonanie obiektywnej i szczegółowej oceny tej samej osoby.  Jak myślisz, czy wszystkie oceny będą takie same? No właśnie... Jak pokazują liczne badania, w różnych dziedzinach życia, gdzie spotykamy się z procesami oceny (np. doradztwo personalne, szkoły, sądownictwo) występuje tzw. zjawisko rozbieżności ocen.  Może będziesz zaskoczony, ale nie tylko oceny różnych sędziów się od siebie różnią - sądy o innych ludziach wydawane przez te same osoby zmieniają się w odstępach czasowych.


Decyzje rekrutera są bardzo ważne - to od nich zależy, czy dostaniesz pracę lub czy zostaniesz zaproszony do dalszych etapów procesu rekrutacyjnego. Właśnie dlatego lepiej poznać odkryte przez psychologię, pojawiające się często błędy poznawcze, które może popełnić rekruter oceniając właśnie ciebie. Radzimy, jak zachować się podczas rozmowy kwalifikacyjnej, aby zminimalizować ryzyko ich wystąpienia lub wykorzystać je na własną korzyść.


1. Podstawowy błąd atrybucji


Podstawowy błąd atrybucji przejawia się tym, że ludzie częściej zwracają uwagę na cechy innych, a rzadziej zastanawiają się nad sytuacją, która doprowadziła do takiego zachowania. Oznacza to, że rekruter może mieć skłonność do poszukiwania przyczyn twoich zachowań w czynnikach wewnętrznych (cechach, zdolnościach, doświadczeniu), a może niedoceniać czynników sytuacyjnych, na które raczej nie masz wpływu. Skąd bierze się ten błąd? Po pierwsze, gdy jesteś oceniany to widoczne jest tylko to, co robisz, natomiast to, w jakiej sytuacji aktualnie się znajdujesz może być niejasne. Po drugie, podczas rozmowy jest oceniany jedynie niewielki zakres twoich zachowań i predyspozycji, co niekoniecznie może świadczyć o Twoich realnych predyspozycjach. Stąd rada, aby szczególnie uważać na ten błąd, gdy w czasie rekrutacji jesteś oceniany pod kątem jakiejś istotnej dla danej posady kompetencji - na podstawie jednego zadania. Musisz się wtedy szczególnie postarać i pokazać się z najlepszej strony. Natomiast jeżeli przystępujesz do zadania, gdy jesteś w niekorzystnej sytuacji (np. Twoja żona właśnie rodzi), to warto po rozmowie wspomnieć o tym rekruterowi, aby mógł uwzględnić poprawkę na np. radzenie sobie ze stresem.


2. Efekt kontrastu


Mechanizm ten może się pojawić, gdy jesteś oceniany tuż po innym kandydacie i może doprowadzić to do sytuacji, że dwie osoby o podobnym poziomie badanych kompetencji uzyskują zupełnie różne oceny, zależne od towarzystwa osób, w jakim były ocenianie. Za sprawą efektu kontrastu efekty twoich działań mogą myć oceniane gorzej, gdy przed nimi rekruter zobaczy osiągnięcia znacznie lepsze od twoich i odwrotnie - gdy jesteś oceniany po osobach z niewielkimi osiągnięciami, masz znacznie większe szanse na lepszą ocenę. Stąd kolejna rada - jeżeli masz wybór, to nie wchodź na rozmowę kwalifikacyjną po kimś, kto może wypaść od Ciebie zdecydowanie lepiej. Staraj się uczestniczyć w rekrutacji po kimś, kto może wypaść gorzej od Ciebie.

3. Efekt pierwszeństwa


Z tym mechanizmem psychologicznym mamy do czynienia, gdy rekruter przecenia informacje, które uzyskał jako pierwsze. Podczas przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej zbyt duża uwaga może być przypisywana tym zachowaniom i osiągnięciom, które przedstawisz jako pierwsze. Efekt pierwszeństwa pojawia się często, gdy jesteśmy oceniani po kolei w grupie osób. Pierwsza osoba może stać się punktem odniesienia do oceny kolejnych kandydatów. Warto pamiętać o efekcie pierwszeństwa i przedstawiać swoje największe atuty na początku.


4.Efekt świeżości


Efekt świeżości także jest związany z kolejnością informacji, które prezentujemy. Informacje, które rekruter usłyszał od nas jako ostatnie (są najświeższe) wpłyną na naszą ogólną ocenę silniej niż informacje poprzednie. Oznacza to, ze na twoją ocenę najsilniej wpływają twoje ostatnie osiągnięcia i zachowania, a wcześniejsze mogą być niedoceniane. Rozmowę kwalifikacyjną dobrze zakończyć przedstawieniem jakiejś istotnej kompetencji. Jeżeli jesteś oceniany w ciągu składającym się z kilku osób i chcesz wykorzystać efekt świeżości, aby być lepiej zapamiętanym - staraj się wchodzić na końcu.


5. Błąd tendencji centralnej


Jest to jeden z najczęściej występujących błędów podczas stosowania szacunkowych skal ocen (np. gdzie 1- oznacza wynik bardzo niski, a 5 bardzo wysoki). Błąd tendencji centralnej przejawia się tym, że rekruterzy wystawiają skrajne oceny i trzymają się środka skali. Oceniający zazwyczaj nie chce być dla ciebie zbyt surowym i niesłusznie cię skrzywdzić ani zbyt łagodny, by nie stracić obiektywizmu. Innymi słowy osoba, która cię ocenia chce zabezpieczyć się przed popełnieniem błędu. Oznacza to, że jeżeli chcesz uzyskać najwyższą ocenę na danej skali, musisz zrobić coś naprawdę mocnego. Z drugiej strony, otrzymasz najniższą ocenę dopiero, gdy będziesz w czymś naprawdę słaby.


6. Efekt aureoli (efekt halo)


Ludzie mają skłonność do rozszerzania jednej pozytywnej cechy na inne - tak działa właśnie efekt aureoli. Może zdarzyć się taka sytuacja, że na skutek pozytywnej cechy, która Cię wyróżnia wzrosną twoje oceny pod względem innych kompetencji. Efekt aureoli jest nieświadomy i jest szczególnie widoczny w przypadku atrakcyjności fizycznej. Udowodniono, że ładne osoby mają łatwiej w relacjach społecznych, pracy i sądzie. Warto więc abyś szczególnie zadbał o swój wygląd przed rozmową kwalifikacyjną.

7. Szatański efekt halo


Efekt aureoli działa na zasadzie rozprzestrzeniania się pozytywnej cechy na inne. Efekt diabelski opera się na tym samym mechanizmie, z tą różnicą, że do tyczy niepożądanych cech. Oznacza to, że twoja jedna negatywna cecha może rzutować na inne kompetencji. Analogicznie do efektu aureoli osoby brzydkie uważane są często za nieuczciwe i niepunktualne, dlatego tym bardziej zadbaj o wygląd przed rozmową kwalifikacyjną.


8. Oddziaływanie stereotypów


Stereotypy rozumie się, jako nadmiernie uproszczone i uogólnione opinie dotyczące określonej społecznej grupy, wyodrębnione na podstawie łatwo dostrzegalnej cechy. Jeżeli aktywują się podczas rozmowy kwalifikacyjnej, mogą z góry zostać Ci przypisane określone cech i to wyłącznie na podstawie tego, do jakiej grupy społecznej zostaniesz zaszufladkowany. Może być trudno ci rozpoznać czy jesteś traktowany stereotypowo, ponieważ nie masz bezpośredniego dostępu do ocen i myśli, rekrutera, ale jeżeli znasz popularne stereotypy, które mogą zaszkodzić w zdobyciu wymarzonego stanowiska, zachowuj się wyraźnie niezgodnie z nimi, aby się nie uaktywniły. Należy pamiętać też, że stereotypy nie muszą być negatywne.

9. Nastrój oceniającego


Badania naukowe dowodzą, że nastrój i uczucia wpływają na to jak postrzegamy innych ludzi. Okazuje się, że rekruter podczas nastroju pozytywnego może oceniać twoją rozmowę kwalifikacyjną lepiej, niż, gdy będzie pod wpływem neutralnego czy negatywnego nastroju. Uważajmy na rekruterów, którzy mieli zły dzień, ich zły nastrój może sprawić, że będą postrzegać nas bardziej negatywnie. Dzieje się tak za sprawą aktywacji - treści zgodne z naszymi emocjami łatwiej wydobyć z pamięci.  Warto wspomnieć także, że jeżeli będziesz oceniany przez osobę znajomą, która darzy cię pewną sympatią, masz szanse na wyższe oceny. Ale uwaga! Paradoksalnie, twój znajomy z potrzeby uniknięcia stronniczości może być wobec Ciebie ponadprzeciętnie krytyczny i dokładny. Jakie z tego wnioski? Lepiej nie denerwuj rekrutera, a jeśli jest w złym nastroju postaraj się wprowadzić go w lepszy stan.  Pamiętaj, też, że rekrutacja „u znajomego” nie zawsze będzie dla ciebie korzystna.


10. Strategia konfirmacyjna


Kiedy rozpoczyna się rozmowa kwalifikacyjna zazwyczaj spotykasz się z osobą rekrutująca po raz pierwszy. Często automatycznie i nieświadomie oceniane są wszystkie elementy twojej osoby: ubranie, sylwetka, uroda, sposób chodzenia, mimika itd., a następnie uzyskane w ten sposób informacje przechodzą przez pryzmat stereotypów i opinii o ludziach. Błyskawicznie pojawiają się pewne spostrzeżenia na temat twojej osoby (np. pewny siebie, schludny, zamknięty w sobie, stanowczy), a ty nawet nie zdążyłeś nic powiedzieć! Nieświadomie rekruter dokonał wstępnej oceny. Została ona już sformułowana, a teraz będzie poszukiwane jej potwierdzenie.  Zachowania niezgodne z tą oceną zostaną pewnie zlekceważone i uznane za wyjątki od reguły. Właśnie na tym polega strategia konfirmacyjna - poszukujemy danych potwierdzających nasz pierwszy sąd a ignorujemy zachowania z nim sprzeczne. Teraz już zdajesz sobie sprawę, dlaczego pierwsze wrażenie odgrywa tak ważną rolę w rekrutacji. Poświeć trochę czasu, aby wypracować umiejętność sprawiania dobrego, pierwszego wrażenia. To naprawdę istotny element udanej rozmowy kwalifikacyjnej.

Pamiętaj o błędach i działaj!


Jak widać mózg ludzki został wyposażony w mechanizmy, które umożliwiają szybką ocenę sytuacji w codziennym życiu, jednak czasami prowadzą one do pewnych poważnych błędów. Warto o nich pamiętać przed każdą rozmową kwalifikacyjną, bo uruchamiają się one nieświadomie i automatycznie, tym samym osoba nas oceniająca może nie uwzględniać na nie poprawki. Przedstawioną w tym artykule wiedzę z jeden strony możesz wykorzystać, aby uniknąć narażania się na niekorzystne procesy poznawcze wpływające na ocenę, a z drugiej strony w niektórych sytuacjach możesz wykorzystać ich wpływ, aby zrobić na rekruterze dobre wrażenie.

Przeczytaj także:

Skomentuj