Na ponad 30.000 nauczycieli religii w szkołach w Polsce, 18.000i to katecheci świeccy. Jak można zostać katechetą? Jak wygląda wpraktyce ta praca i awans zawodowy?
Jak zostać katechetą w szkole?
Lekcje religii mogą w Polsce prowadzić:
• księża diecezjalni
• siostry zakonne
• zakonnicy
• diakoni i Alumni
• katecheci (i katechetki) świeccy.
Katecheta to osoba, która posiada odpowiednie kwalifikacje, opisane w Porozumieniu pomiędzy Konferencją Episkopatu Polski oraz Ministrem Edukacji Narodowej w sprawie kwalifikacji zawodowych wymaganych od nauczycieli religii z 1 maja 2016 r. nowelizowane w związku z reformą edukacji 3 kwietnia 2019 r. Owe kwalifikacje są zróżnicowane w zależności od poziomu szkoły, w której uczyć ma katecheta.
I tak, aby uczyć religii w szkole podstawowej i branżowej I stopnia, katecheta lub katechetka muszą:
• ukończyć studia I stopnia z teologii bądź uzyskać tytuł zawodowy licencjata w kolegium teologicznym lub uczelni prowadzonej przez kościół katolicki lub katolickim wydziale teologicznym uczelni publicznej i mieć przygotowanie pedagogiczne do uczenia religii,
• lub ukończyć kolegium teologiczne i mieć przygotowanie pedagogiczne do nauczania religii,
• lub być alumnem wyższego seminarium duchownego po ukończeniu 4. roku lub być studentem studiów wyższych teologicznych po ukończeniu 4. roku,
• lub spełniać kwalifikacje przewidziane dla liceów.
Aby uczyć religii w liceach ogólnokształcących, technikach i branżowych szkołach II stopnia, z wyjątkiem specjalnych, katecheta lub katechetka muszą:
• ukończyć studia II stopnia lub jednolite studia magisterskie na kierunku teologia w uczelni prowadzonej przez Kościół katolicki albo w uczelni publicznej prowadzącej kształcenie w zakresie teologii katolickiej oraz posiadać przygotowanie pedagogiczne do nauczania religii,
• lub ukończyć studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie na kierunku innym niż teologia oraz ukończyć podyplomowe studia teologiczno-katechetyczne,
• być księdzem, który ukończył wyższe diecezjalne lub zakonne seminarium duchowne i legitymuje się dyplomem lub zaświadczeniem ukończenia seminarium oraz posiada przygotowanie pedagogiczne do nauczania religii,
• być alumnem wyższego seminarium duchownego po ukończeniu piątego roku studiów.
Katecheta świecki ma zatem takie drogi zawodu: studia teologiczne bądź kolegium lub studia podyplomowe.
To jednak nie wszystko. Samo zdobycie uprawnień nie wystarczy, bo każdy katecheta jest imiennie kierowany do placówki przez biskupa diecezjalnego (jest to tzw. misja kanonicza nauczyciela religii). Oznacza to, że to katecheta jest kierowany do szkoły i dopiero wtedy może być zatrudniony przez dyrektora szkoły (nie odwrotnie).
Sposób zdobycia skierowania jest ustalany wewnętrznie przez związek wyznaniowy. W Kościele Katolickim najczęściej skierowanie jest wydawane przez wydziały Katechetyczne Kurii Diecezjalnych po otrzymaniu prośby o skierowanie do nauczania religii, opatrzone pieczęcią księdza proboszcza. Do prośby przyszły katecheta dołącza poświadczenia kwalifikacji i CV. Skierowanie może być wydane na czas nieokreślony, określony lub na zastępstwo.
Aby pracować jako nauczyciel religii, trzeba też prowadzić moralne życie, zgodne z zasadami głoszonymi przez kościół (nie naruszać dyscypliny kościelnej, nie podejmować czynów niezgodnych z moralnością i obyczajami katolickimi bądź niezgodnych doktrynalnie z nauką Kościoła). Na przykład, katecheta nie może się rozwieść i żyć w związku poza małżeńskim. Jeśli to zrobi, biskup może odwołać go z misji kanoniczej.
Katecheta w szkole – komu podlega?
Osoby, które uczą religii w szkole, robią to na takich samych zasadach jak nauczyciele. Dodatkowo muszą posiadać imienne skierowanie podpisane przez biskupa diecezjalnego, które kieruje ich do konkretnej szkoły.
Katecheta podlega jednocześnie dwóm instytucjom:
• Kuratorium oświaty (które sprawdza metodykę nauczania oraz zgodność nauczania z programem). Zamiast kuratorium, kontrolę może przeprowadzić dyrektor szkoły.
• Kurii diecezjalnej (która sprawdza treść nauczania, zgodność z programem oraz organizację lekcji religii).
Katecheta – praca w praktyce
Większość katechetów świeckich jest zatrudniona w szkole na część etatu (co wynika z braku wystarczającej ilości godzin do pensum). Niektórzy łączą kilka obszarów edukacji i uczą również innych przedmiotów – np. języka polskiego, historii. Są to osoby, które najczęściej najpierw ukończyły studia pedagogiczne na wybranym kierunku, a następnie ukończyły podyplomowe studia teologiczno – katechetyczne. Takie osoby mogą też pełnić funkcję wychowawcy klasy (wychowawcami nie mogą jednak być osoby zatrudnione jedynie jako katecheci).
Nauczyciel religii wchodzi w skład rady pedagogicznej szkoły, ma prawo do organizowania spotkań z rodzicami uczniów, może też na terenie szkoły prowadzić lub wspierać organizacje, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzenie i wzbogacenie form działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły.
Awans zawodowy katechety
Procedury awansu katechety są analogiczne do awansu nauczyciela:
• katecheta stażysta,
• katecheta kontraktowy,
• katecheta mianowany,
• katecheta dyplomowany.
Na każdym etapie doskonalenia zawodowego katecheta musi opracować plan rozwojowy, który powinien zostać zatwierdzony przez dyrektora. Katecheta otrzymuje też opiekuna, a po zakończeniu procesu stażu składa sprawozdanie z realizacji planu.
W Polsce ponad połowa katechetów świeckich ma status nauczyciela dyplomowanego.
