W jakich sytuacjach pracownik może otrzymać odprawę pieniężną? Jakie warunki należy spełnić, by otrzymać odprawę? Wszystko o odprawach dla zwalnianych pracowników.
Odprawa dla pracownika
Odprawa z tytułu zwolnienia to świadczenie pieniężne stanowiące formę rekompensaty dla pracownika za to, że traci pracę. Jest wypłacane w pewnych szczególnych sytuacjach, a zasady te reguluje Kodeks Pracy oraz regulaminy zakładowe w firmie.
Kiedy należy się odprawa?
Nie każdemu pracownikowi należy się odprawa pieniężna. To, czy pracownik będzie miał prawo do dodatkowych pieniędzy, zależy od:
- Trybu zwolnienia
- Przyczyn zwolnienia
- Ilości pracowników zatrudnianych przez pracodawcę.
Komu należy się odprawa?
Pracownikowi, który został z pracy zwolniony (a dodatkowo spełnione zostaną inne przesłanki). Warto zatem pamiętać, że pracownik, który sam złożył wypowiedzenie, nie ma prawa do odprawy.
Odprawa pieniężna dla zwalnianego pracownika nie dotyczy każdego typu zwolnienia. Przede wszystkim, to zwolnienie musi być niezawinione przez pracownika. W praktyce zatem odprawa dla zwalnianego pracownika dotyczyć będzie jedynie sytuacji, w których miało miejsce rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika (np. likwidacja stanowiska pracy). Może to być zarówno wypowiedzenie umowy przez pracodawcę, jak i porozumienie stron z przyczyn niedotyczących pracownika.
Odprawa dla pracownika zatrudnionego na czas określony a nieokreślony
To, czy pracownik jest zatrudniony na czas określony bądź nieokreślony, nie ma znaczenia z punktu widzenia prawa do otrzymania odprawy. W obu przypadkach, jeśli spełnione są pozostałe przesłanki, należy mu się odprawa.
W sytuacji zatrudnienia na czas określony, przy zwalnianiu pracownika, pracodawca nie ma obowiązku podawania przyczyny zwolnienia. Z tego powodu, trudno niekiedy ustalić, czy pracownikowi należy się odprawa, czy też nie, bo nie wiadomo czy przyczyny wypowiedzenia leżą po stronie pracownika, czy pracodawcy. W takiej sytuacji pracownik może skierować sprawę do sądu pracy. Jeśli okaże się, że pracodawca nie będzie w stanie udowodnić tego, że przyczyna wypowiedzenia leży po stronie pracownika, jeśli pozostałe przesłanki zostaną spełnione (firma zatrudnia powyżej 20 pracowników), będzie się zwolnionemu należała odprawa pieniężna.
Likwidacja stanowiska pracy a odprawa
Sytuacja likwidacji stanowiska pracy należy do specyficznej sytuacji, w której zwalniany pracownik zyskuje prawo do odprawy, ze względu na to, iż jego zwolnienie nastąpiło z przyczyn od pracownika niezależnych. Do grupy zwolnień indywidualnych, w których przysługuje prawo do odprawy, należą również sytuacje pogorszenia się kondycji finansowej przedsiębiorstwa. Oczywiście, tak jak w innych przypadkach, odprawa w związku z likwidacją stanowiska pracy przysługuje tylko w zakładach pracy powyżej 20 pracowników.
Zwolnienia grupowe a odprawa
Ze zwolnieniem grupowym mamy do czynienia wtedy, kiedy:
- pracodawca, który zatrudnia do 100 pracowników, zwalnia minimum 10 osób,
- pracodawca posiadający powyżej 100 pracowników, ale mniej niż 300, zwalnia 10% z nich
- pracodawca posiadający minimum 300 pracowników, zwalnia 30 osób.
Osoby te, muszą być zwolnione w przeciągu 30 dni, przy czym pierwszy dzień tego okresu to dzień, w którym wręczono pierwsze wypowiedzenie lub propozycję rozwiązania umowy na mocy porozumienia stron.
Kodeks pracy zwolnienia grupowe rozpoznaje jedynie w sytuacji, kiedy pracodawca zatrudnia minimum 20 pracowników. Odpowiedź na pytanie „zwolnienia grupowe od ilu osób” jest zatem bezpośrednio związana z wielkością zakładu pracy.
Warto zauważyć, że grupowe zwolnienia z pracy dotyczą jedynie osób zatrudnionych na umowę o pracę. Osoby zatrudnione w ramach umów cywilno – prawnych (np. umowy zlecenie) nie wlicza się ani w pulę stanu zatrudnienia, ani – jeśli umowy zostaną rozwiązane – w poczet zwolnionych grupowo.
Wysokość odprawy
Wysokość odprawy z tytułu zwolnienia związana jest z okresem zatrudnienia pracownika. Oby obliczyć wysokość oprawy pracowniczej należy wziąć pod uwagę staż pracy:
- Przy zatrudnieniu krócej niż 2 lata – jednomiesięczne wynagrodzenie
- Przy zatrudnieniu 2-8 lat – dwumiesięczne wynagrodzenie
- Przy zatrudnieniu ponad 8 lat – trzymiesięczne wynagrodzenie.
Do tego, by obliczyć wysokość odprawy przy zwolnieniu, koniecznie należy wliczyć w staż pracy wszystkie okresy zatrudnienia u danego pracodawcy.
Wysokość odprawy przy zwolnieniach grupowych jest taka sama jak wysokość odprawy pieniężnej przy zwolnieniu indywidualnym. Globalnie, maksymalna wysokość odprawy przy zwolnieniach grupowych i indywidualnych nie może przekroczyć kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.
Kodeks pracy a odprawa
W Kodeksie Pracy omówione są odprawy rentowe, emerytalne i pośmiertne. Przepisy, które omawiają taką sytuacją jak odprawa po zwolnieniu z pracy (odprawy pracownicze podstawa prawna), znajdują się w Ustawie z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
Bardzo często kwestie odpraw w dużych firmach są regulowane również regulaminem pracy. Jego postanowienia nie mogą być dla pracowników mniej korzystne niż przepisy ustawy.
Odprawy pracownicze a składki ZUS
Odprawa dla zwolnionego pracownika nie jest objęta składkami ZUS, ale należy ją opodatkować w pełnej wysokości tak, jak każdy inny przychód pracownika. Aby ZUS nie zakwestionował takiej odprawy, należy bezwzględnie udowodnić to, że istnieje związek pomiędzy wypłatą danego świadczenia pracownikowi a rozwiązaniem umowy o pracę.
