Szara strefa to duży problem polskiej gospodarki i utrudnienie dla samych pracowników. Trzeba jednak pamiętać, że nie zawsze jest tak, że to sytuacja na rynku pracy i brak alternatywy zmuszają ludzi do pracy w szarej strefie. Jakie korzyści daje umowa o pracę? Na co uważać, jeśli pracodawca zasugeruje nam zatrudnienie bez dopełniania formalności?
Szara strefa w Polsce
Państwowa Inspekcja Pracy w 2018 roku odkryła przypadki pracy bez umowy lub w oparciu o umowę cywilnoprawną (mimo braku podstaw takiej formy zatrudnienia). Skala problemu jest duża, a na skutek interwencji PIP 14,6 tys. osób uzyskało umowę o pracę.
Przeprowadzone przez Główny Urząd Statystyczny badanie pracy nierejestrowanej w 2017 roku pokazuje, że w Polsce zatrudnionych bez umowy było 880 tys. pracowników. To zjawisko jest dużo częściej spotykane wśród mężczyzn (61,3% pracujących „na czarno”) niż kobiet. Ludzie pracujący bez umowy zwykle nie posiadają wysokich kwalifikacji. 35,7% pracowników w szarej strefie to osoby wykształceniem zasadniczym zawodowym a z wykształceniem średnim zawodowym i ogólnokształcącym – 30,3%.
Najliczniejszą grupę pracujących bez umów stanowią osoby zajmujące się pracami ogrodniczorolnymi (15%), remontami i naprawami budowlano-instalacyjnymi (11,4%). Także opieka nad dziećmi, usługi budowlane i instalacyjne (10%) oraz pomoc osobom starszym świadczone były bez umów (ponad 9%).
Co daje umowa o pracę na czas określony
Praca bez umowy to bez wątpienia bardzo duże utrudnienie dla osoby, która w ten sposób zarabia na życie. Oznacza zerową ochronę, brak prawa do płatnego urlopu, ubezpieczenia czy zasiłku chorobowego w razie niezdolności do pracy. Mimo to szara strefa wciąż ma się świetnie. Czy więc takie rozwiązanie po prostu bardziej się opłaca? Brak składek daje spore oszczędności dla pracodawcy i często większe pieniądze dla samego pracownika, ale jest to dość krótkowzroczne myślenie.
Umowa o pracę, także ta na czas określony, zabezpiecza prawa przełożonego i podwładnego. Dlatego, szukając pracy, warto wybrać uczciwą firmę, która oferuje kandydatom legalne zatrudnienie. Zgodnie z art. 251. § 1. Kodeksu pracy:
„okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać trzech.” I nawet jeśli firma zechce zawrzeć kolejną, czwartą umowę terminową, bądź dana osoba pracuje ponad 33 miesiące – uznaje się, że taka umowa staje się umową na czas nieokreślony.
Legalne zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, także okresowej, daje pracownikowi szereg praw, które są niemożliwe do wyegzekwowania w przypadku szarej strefy. M.in. to 20 bądź 26 dni urlopu wypoczynkowego, płatne nadgodziny, zasiłek chorobowy, macierzyński czy rodzicielski, ochrona przed zwolnieniem kobiet w ciąży i osób w wieku przedemerytalnym.
Umowa o pracę – na co zwracać uwagę
Podpisując umowę z pracodawcą, warto zwrócić uwagę na to, czy znajdują się w niej wszystkie obligatoryjne elementy. Co powinna zawierać umowa o pracę na czas określony? Przede wszystkim muszą w niej być wskazane strony umowy oraz jej rodzaj i ramy czasowe. Pracodawca powinien też jak najdokładniej wskazać warunki pracy, a także jej wymiar czasowy i zasady wynagradzania.
