W niektórych firmach trudno spotkać pracownika o stażu dłuższym niż pół roku. Duża rotacja personelu dla wielu przedsiębiorstw może stanowić poważny problem. Jakie są jej przyczyny i co zrobić, by ją ograniczyć?
Rotacja pracowników – dlaczego pracownicy odchodzą
Fluktuacja kadr oznacza jednoczesny odpływ pracowników z firmy przy wysokim poziomie napływu nowych osób. O ile przedsiębiorstwo może kontrolować liczbę zatrudnianych pracowników, na decyzje o odejściu ma znacznie mniejszy wpływ.
Dlaczego pracownicy odchodzą? Przyczyny leżą zarówno w ogólnej sytuacji na rynku pracy, jak i warunkach zatrudnienia w danej firmie. Do najważniejszych należą:
• niska stopa bezrobocia i niż demograficzny – pracodawcy konkurują między sobą o pracownika,
• specyfika młodego pokolenia, które nie boi się częstych zmian zatrudnienia,
• niesatysfakcjonujące wynagrodzenie i opóźnienia w jego otrzymywaniu,
• brak możliwości awansu i rozwoju,
• warunki pracy niespełniające oczekiwań,
• zbyt częste nadgodziny i źle ustawiony grafik,
• zła atmosfera w pracy, nadmierny stres wynikający na przykład z niezdrowej rywalizacji lub konfliktów z innymi osobami w firmie,
• mobbing, brak wsparcia ze strony przełożonego,
• brak świadczeń socjalnych,
• zbyt wysokie wymagania dotyczące wydajności pracownika, brak równowagi między życiem prywatnym a pracą,
• brak możliwości pracy zdalnej lub indywidualnego rozkładu czasu pracy,
• brak akceptacji dla zmian wprowadzanych w organizacji pracy,
• monotonia i nuda,
• nieprzestrzeganie zasad BHP, podejrzenie o łamanie prawa przez pracodawcę,
• masowe opuszczanie firmy przez innych pracowników.
Co więcej, na wzmożoną rotację kadr wpływ ma też wielkość przedsiębiorstwa. Wiele osób może uznawać przejście do firmy o bardziej rozbudowanych strukturach za rodzaj awansu społecznego. Poziom fluktuacji pracowników uzależniony jest też od branży – na przykład handlowcy czy dziennikarze zwykle częściej zmieniają pracę niż nauczyciele lub urzędnicy.
Wskaźnik rotacji pracowników
Gdy pracownicy odchodzą, firma ponosi niemałe wydatki – koszty administracyjne, związane w wypłacaniem odpraw czy ekwiwalentów za niewykorzystane urlopy. Ponadto, osoba w okresie wypowiedzenia zwykle pracuje mniej wydajnie niż podwładni wiążący z przedsiębiorstwem swoją przyszłość.
Do tego dochodzą kolejne wydatki i obowiązki, wynikające z konieczności zatrudnienia nowego pracownika. Rekrutacja, przygotowanie umowy, wysłanie kandydata na badanie lekarskie, zgłoszenie go do ZUS-u, szkolenie BHP i inne kursy przygotowujące nową osobę do pracy w firmie – to wszystko wymaga czasu i nierzadko sporo kosztuje, sprawiając, że rotacja personelu w większości przedsiębiorstw nie jest pożądana.
By kontrolować to zjawisko, firmy stosują tzw. wskaźniki rotacji, dzięki którym mogą określić, czy borykają się z problemem kadrowym. Wskaźniki pomagają też odpowiedzieć na pytanie, kiedy odpływu pracowników można uniknąć.
Jak wygląda obliczanie rotacji? Najczęściej stosuje się tzw. ogólny wskaźnik fluktuacji kadr. Oblicza się go na podstawie ilorazu całkowitej liczby osób, które odeszły z pracy w danym roku oraz całkowitej liczby aktualnie zatrudnionych pracowników. Otrzymaną wartość mnożymy przez sto. Wynik stanowi procentowy poziom odpływu i napływu nowych ludzi w firmie. Zauważmy, że wskaźnik rotacji zatrudnienia całkowicie pomija takie kwestie jak staż czy przyczyny rezygnacji w pracy.
Innym sposobem na określenie poziomu rotacji stanowisk jest obliczenie tzw. wskaźnika zwolnień. Stanowi on iloraz liczby osób zwolnionych w danym okresie i ogólnej liczby pracowników pomnożony przez sto. Co istotne, wynik procentowy bierze pod uwagę jedynie fluktuację, na którą pracownicy nie mają wpływu. Dlatego uzyskane dane często uzupełnia się o tzw. wskaźnik dobrowolnych odejść. Ten za pierwszą wartość przyjmuje liczbę osób, które same zdecydowały się na opuszczenie przedsiębiorstwa (pozostałe wartości pozostają bez zmian).
Narzędziem pomocniczym wobec wskaźników fluktuacji pracowników jest też tzw. wskaźnik stabilizacji. By go obliczyć, liczbę pracowników zatrudnionych przez co najmniej rok należy podzielić przez całkowitą liczbę osób pracujących w firmie w minionym roku i pomnożyć całość przez sto.
Każdy z podanych wzorów rotacji pracowników dostarcza pracodawcy nieco innych informacji na temat warunków kadrowych w firmie. Jednoczesne stosowanie kilku z nich ułatwia wykrycie problemu i opracowanie strategii, jak zatrzymać u siebie pracowników na dłużej. Pamiętajmy jednak, że nie uniwersalnego poziomu rotacji, który byłby korzystny w każdych warunkach – przedsiębiorstwa różnią się od siebie i mają różnorodne zapotrzebowania kadrowe. Najczęściej uznaje się jednak, że w przypadku przedsiębiorstw działających w stabilnych branżach, wskaźnik fluktuacji nie powinien przekraczać około 10%.
Jak przeciwdziałać rotacji zatrudnienia
Od kilku lat Polska znajduje się w ścisłej czołówce państw Unii Europejskiej, w których wskaźniki fluktuacji pracowników są najwyższe. Budzi to uzasadniony niepokój części przedsiębiorców. Dlatego szukają oni sposobów na ograniczenie rotacji zatrudnionych.
By jej skutecznie przeciwdziałać, należy oddzielić czynniki wpływające na odchodzenie z pracy zależne od warunków panujących w firmie od powodów niezależnych.
Dobrą praktyką jest cykliczne przeprowadzanie anonimowych ankiet, w których personel wskazuje na najważniejsze problemy dotyczące warunków zatrudnienia. Dzięki temu firma może szybko reagować na pojawiające się trudności i podnosić atrakcyjność zatrudnienia.
Co więcej, nadmiernej rotacji przeciwdziała również dokładna selekcja pracowników już na poziomie rekrutacji. Czy rzeczywiście są zainteresowani firmą, czy jest to jedynie krótki przystanek na drodze do kariery innego rodzaju? Czy mają właściwe kwalifikacje? Czy będą pasować do zespołu? By odpowiednio wcześnie to zweryfikować, pracodawcy często oferują kandydatom umowę na czas próbny.
Ponadto, rzucanie nowych pracowników na głęboką wodę nie zawsze jest dobrym pomysłem. Jeśli zostaną wdrożeni w nowe obowiązki stopniowo i otrzymają od przełożonych czy współpracowników życzliwą pomoc, szansa, że nie zrezygnują po pierwszych napotkanych trudnościach, rośnie.
Pamiętajmy, że rotacja pracowników to zjawisko, którego nie sposób całkowicie wyeliminować. Napływ nowych osób w wielu przypadkach jest dla firmy bardzo korzystny. Ważne, by szybko reagować na problemy kadrowe i stworzyć w przedsiębiorstwie takie warunki, które zachęcą pracowników do związania się z nim na dłużej.
