– Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji niewątpliwie zmieniają rynek tłumaczeń i sposób pracy wielu tłumaczy. Warto jednak pamiętać, że w przypadku tłumaczeń przysięgłych kluczowe znaczenie ma odpowiedzialność osoby posiadającej uprawnienia państwowe – podkreśla tłumacz przysięgły języka angielskiego Tomasz Ratajczyk. Ile lat trwa nauka i jakie uprawnienia musi zdobyć tłumacz przysięgły? Jakie są obecnie zarobki w tym zawodzie oraz gdzie można się zatrudnić? Oto co musisz wiedzieć o wykonywaniu zawodu tłumacza przysięgłego w Polsce.
Spis treści
- Praca tłumacz przysięgły – na czym polega?
- Czy zawód tłumacza przysięgłego jest trudny?
- Jak zostać tłumaczem przysięgłym?
- Egzamin na tłumacza przysięgłego – jak wygląda, gdzie i kiedy się odbywa
- Tłumacz przysięgły – jakie studia?
- Zawód tłumacza – dla kogo? Cechy i umiejętności miękkie
- Czy sztuczna inteligencja zagraża zawodowi tłumacza przysięgłego?
- Wynagrodzenie tłumacza przysięgłego
- Tłumacz przysięgły – najczęściej zadawane pytania
Tłumacz przysięgły – skrót najważniejszych informacji:
Tłumacz przysięgły to zawód zaufania społecznego, regulowany Ustawą o zawodzie tłumacza przysięgłego. Minimalne zarobki tłumacza przysięgłego regulowane są przez Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. Tłumacz przysięgły posiada uprawnienia do uwierzytelniania dokumentów. Często współpracuje z sądami i organami administracji publicznej. Dokonuje tłumaczeń z języka obcego i na język obcy, między innymi umów, pism sądowych, aktów prawnych, świadectw, pism urzędowych i innych. Tłumacz przysięgły dokonuje również tłumaczeń ustnych. Żeby pracować w zawodzie, należy zdobyć uprawnienia: przystąpić do egzaminu państwowego organizowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości, zdać go oraz uzyskać wpis na listę tłumaczy przysięgłych.
Czytaj dalej, by dowiedzieć się więcej na temat zawodu tłumacza przysięgłego.
Praca tłumacz przysięgły – na czym polega?
Tłumacz przysięgły to zawód regulowany w Polsce. Tłumacze wykonują czynności zawodowe na podstawie Ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego. Przed podjęciem pracy należy uzyskać prawo do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego: spełnić wymagania ustawowe, zdać egzamin państwowy, zostać zaprzysiężonym w Ministerstwie Sprawiedliwości i uzyskać wpis na listę tłumaczy przysięgłych.
Tłumacz przysięgły to także zawód zaufania publicznego, wymagający przestrzegania wysokiej etyki pracy, dochowania tajemnicy zawodowej w związku z wykonywanym tłumaczeniem, zachowania bezstronności i wysokiej staranności pracy.
Co robi tłumacz przysięgły?
Zgodnie z rządową Klasyfikacją Zawodów i Specjalności:
Tłumacz przysięgły sporządza i poświadcza tłumaczenia z języka obcego na język polski, z języka polskiego na język obcy, sprawdza i poświadcza tłumaczenia sporządzone przez inne osoby; dokonuje także tłumaczeń ustnych.
Podstawowe obowiązki tłumacza przysięgłego to:
- wykonywanie pisemnych tłumaczeń poświadczonych (pieczęcią tłumacza przysięgłego),
- sprawdzanie pisemnych tłumaczeń innych osób i poświadczanie zgodności tłumaczeń z oryginałem,
- sporządzanie poświadczonych odpisów pism, sprawdzanie i poświadczanie odpisów pism,
- wykonywanie tłumaczeń pism procesowych, urzędowych,
- uwierzytelnianie obcojęzycznych odpisów pism urzędowych, procesowych na zlecenie sądu, prokuratora, Policji, organów administracji publicznej,
- dokonywanie tłumaczeń ustnych np. w sądach, prokuraturach, urzędach,
- prowadzenie repertorium (rejestru wykonanych tłumaczeń).
Uprawnienia tłumacza przysięgłego
Jedynie tłumacz przysięgły (a nie „zwykły" tłumacz, bez uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego) może sporządzać i poświadczać tłumaczenia z wykorzystaniem pieczęci tłumacza przysięgłego lub w wersji cyfrowej podpisu elektronicznego. Pieczęć tłumacza przysięgłego zawiera jego imię, nazwisko i język obcy, w jakim dokonuje tłumaczeń.
Tłumacz przysięgły ma również uprawnienia do wykonywania tłumaczeń ustnych w sądach i urzędach. Może również występować w charakterze biegłego powołanego przez sąd, prokuraturę czy inne organy państwowe i dokonywać tłumaczeń np. w toczącym się postępowaniu.
Czy zawód tłumacza przysięgłego jest trudny? Opowiada Tomasz Ratajczyk – tłumacz przysięgły języka angielskiego
Najtrudniejszym elementem pracy tłumacza przysięgłego jest odpowiedzialność za treść tłumaczenia. W przeciwieństwie do innych rodzajów tłumaczeń, tłumaczenia poświadczone (przysięgłe) dokumentów mają wagę prawną lub urzędową. Mogą dotyczyć np. aktów stanu cywilnego, dokumentów sądowych, umów czy świadectw szkolnych. Każdy szczegół ma znaczenie – nawet drobna pomyłka w dacie, nazwisku czy nazwie instytucji może mieć konsekwencje dla osoby, która posługuje się takim dokumentem w urzędzie lub sądzie.
Drugim wyzwaniem jest konieczność bardzo dokładnego rozumienia realiów dwóch systemów prawnych i administracyjnych. Tłumacz przysięgły języka angielskiego musi nie tylko dobrze znać język, ale również wiedzieć, jak funkcjonują instytucje w Polsce i w wielu innych krajach anglojęzycznych oraz jak poprawnie oddać ich nazwy i funkcje w tłumaczeniu.
Do tego dochodzi także presja czasu – wiele tłumaczeń przysięgłych wykonywanych jest w sytuacjach pilnych, np. gdy ktoś potrzebuje dokumentów do pracy za granicą, na studia lub do postępowania urzędowego.
Jak zostać tłumaczem przysięgłym?
Osoba, która chce zostać tłumaczem przysięgłym, musi spełnić warunki wymienione w ustawie.
Ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego, art. 2.1 [pogrubienie własne, przyp. red.]:
Tłumaczem przysięgłym może być osoba fizyczna, która:
1) ma obywatelstwo polskie albo obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, obywatelstwo Konfederacji Szwajcarskiej albo obywatelstwo innego państwa, jeżeli na podstawie i zasadach określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej przysługuje jej prawo podjęcia zatrudnienia lub samozatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub, na zasadach wzajemności, obywatelstwo innego państwa;
2) zna język polski;
3) ma pełną zdolność do czynności prawnych;
4) nie była karana za przestępstwo umyślne, przestępstwo skarbowe lub za nieumyślne przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu obrotu gospodarczego;
5) ukończyła studia wyższe;
6) złożyła z wynikiem pozytywnym egzamin z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy oraz z języka obcego na język polski, zwany dalej „egzaminem na tłumacza przysięgłego”.
Egzamin na tłumacza przysięgłego – jak wygląda, gdzie i kiedy się odbywa
– Droga do zawodu tłumacza przysięgłego jest dość wymagająca – przyznaje tłumacz przysięgły Tomasz Ratajczyk. – W Polsce, aby zostać tłumaczem przysięgłym, trzeba przede wszystkim zdać państwowy egzamin na tłumacza przysięgłego organizowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Sam egzamin jest trudny i obejmuje zarówno tłumaczenie pisemne, jak i ustne. W praktyce przygotowanie do niego zajmuje zwykle kilka lat – zauważa specjalista.
Każdy egzamin na tłumacza przysięgłego składa się z dwóch etapów: pisemnego i ustnego. Do egzaminy ustnego dopuszczane są tylko te osoby, które zdały część pisemną.
Część pisemna egzaminu trwa 4 godziny. Kandydaci na tłumaczy przysięgłych mają za zadanie dokonania 4 tłumaczeń tekstów specjalistycznych (np. prawniczych, urzędowych): dwa to przekłady z polskiego na język obcy i dwa – z języka obcego na polski.
Część ustna egzaminu polega na dokonywaniu tłumaczenia a vista (bieżącemu tłumaczeniu ustnie czytanego tekstu) oraz tłumaczeniu konsekutywnego (słuchaniu, dokonywaniu notatek i następnie tłumaczeniu ustnemu wysłuchanego fragmentu lub całości wypowiedzi).
Ile kosztuje egzamin na tłumacza przysięgłego?
Opłata za egzamin na tłumacza przysięgłego wynosi obecnie 800 zł (zgodnie z § 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości opłaty egzaminacyjnej ponoszonej przez kandydata na tłumacza przysięgłego). Opłatę egzaminacyjną wysyła się przelewem na konto wskazane przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
Egzamin na tłumacza przysięgłego – przykładowe testy
Przykładowe testy egzaminu na tłumacza przysięgłego udostępnia Ministerstwo Sprawiedliwości w Serwisie Rzeczpospolitej Polskiej. Kandydaci mogą zapoznać się testami z języków angielskiego, francuskiego, niemieckiego, ukraińskiego i rosyjskiego.
Tłumacz przysięgły – jakie studia?
Ustawa nie wskazuje, jaki kierunek studiów musi ukończyć kandydat na tłumacza przysięgłego. Co więcej, kandydat nie musi mieć tytułu magistra lub wyższego, wystarczy licencjat bądź inżynier.
– Najczęściej kandydaci kończą studia filologiczne lub lingwistyczne, często ze specjalizacją tłumaczeniową. Warto jednak podkreślić, że sam dyplom studiów nie wystarcza – kluczowe jest zdobycie doświadczenia w tłumaczeniu różnego rodzaju tekstów oraz poznanie terminologii prawnej, administracyjnej i urzędowej – komentuje tłumacz przysięgły Tomasz Ratajczyk.
– Dobrym uzupełnieniem studiów są specjalistyczne kursy przygotowujące do egzaminu na tłumacza przysięgłego oraz praktyka w tłumaczeniu dokumentów. W mojej ocenie najlepsza droga to połączenie solidnego wykształcenia językowego, praktyki tłumaczeniowej oraz świadomego przygotowania do egzaminu państwowego – podkreśla tłumacz przysięgły.
Jak zostać tłumaczem przysięgłym bez studiów?
Choć ukończenie studiów wyższych jest co do zasady wymagane w zawodzie tłumacza przysięgłego, prawo dopuszcza wyjątki w tym zakresie. Kandydat ubiegający się o prawo do wykonywania tego zawodu może na 30 dni przed datą egzaminu na tłumacza przysięgłego państwowego złożyć wniosek o zwolnienie z wymogu posiadania wykształcenia wyższego. Minister Sprawiedliwości, może w drodze wyjątku, uwzględnić taki wniosek, w szczególności gdy liczba tłumaczy przysięgłych określonego języka jest niewystarczająca dla ochrony interesu społecznego i potrzeb wymiaru sprawiedliwości (art. 3. Ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego).
Wykonywanie zawodu tłumacza przysięgłego bez studiów jest więc możliwe, ale tylko po przyjęciu wniosku o zwolnienie z ustawowego wymogu oraz kiedy kandydat spełni inne warunki, w tym zda egzamin państwowy.
Zawód tłumacza – dla kogo? Cechy i umiejętności miękkie
Wysokie kompetencje językowe i związane z umiejętnością tłumaczenia tekstu i mowy są podstawą wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego. W profesji tej liczą się jednak również określone kompetencje miękkie.
– Oprócz bardzo dobrej znajomości języka kluczowa jest dokładność i skrupulatność. W pracy tłumacza przysięgłego nie ma miejsca na domysły czy swobodną interpretację. Tłumaczenia przysięgłe dokumentów muszą wiernie oddawać treść oryginału, nawet jeśli tekst jest niejasny lub zawiera błędy – podkreśla Tomasz Ratajczyk.
– Bardzo ważna jest również odpowiedzialność i etyka zawodowa. Tłumacz przysięgły ma dostęp do wielu wrażliwych danych – dokumentów osobistych, umów, dokumentacji medycznej czy spraw sądowych. Zachowanie poufności jest absolutną podstawą w tym zawodzie.
– Przydatna jest także dobra organizacja pracy i umiejętność koncentracji. Tłumaczenia przysięgłe wymagają dużej uwagi do szczegółów, a jednocześnie często pracuje się nad wieloma dokumentami w krótkim czasie – dodaje tłumacz przysięgły języka angielskiego.
Czy sztuczna inteligencja zagraża zawodowi tłumacza przysięgłego?
Błyskawiczny rozwój tzw. Large Language Models, czyli zaawansowanych modeli sztucznej inteligencji przetwarzających i generujących treści w języku naturalnym ma ogromny wpływ na wiele współczesnych zawodów. Sztuczna inteligencja wykorzystywana jest m.in. do wykonywania tłumaczeń, zarówno pisemnych, jak i ustnych. Dlatego nasuwa się pytanie – czy w obliczu rewolucji AI zawód tłumacza przysięgłego wkrótce przestanie istnieć? A także, czy tłumacz przysięgły może - i powinien - korzystać w pracy z takich programów jak Chat GPT?
– Narzędzia oparte na sztucznej inteligencji niewątpliwie zmieniają rynek tłumaczeń i sposób pracy wielu tłumaczy. Warto jednak pamiętać, że w przypadku tłumaczeń przysięgłych kluczowe znaczenie ma odpowiedzialność osoby posiadającej uprawnienia państwowe – zauważa Tomasz Ratajczyk. – Tłumacz przysięgły, składając podpis i pieczęć pod tłumaczeniem, potwierdza jego zgodność z dokumentem źródłowym. Tego rodzaju odpowiedzialności nie może przejąć żaden algorytm – podkreśla tłumacz przysięgły.
Tłumacze, w tym tłumacze przysięgli, nie powinni jednak bać się technologii czy udawać, że programy oparte na sztucznej inteligencji nie istnieją. Zamiast tego warto nauczyć się z nich sprawnie korzystać.
– Nowe technologie mogą być pomocne w pracy tłumacza przysięgłego, np. przy wyszukiwaniu terminologii, analizie tekstu czy organizacji pracy. W praktyce oznacza to raczej ewolucję zawodu niż jego zastąpienie. Ostateczna odpowiedzialność za tłumaczenie poświadczone zawsze spoczywa na człowieku – komentuje tłumacz przysięgły Tomasz Ratajczyk.
Wynagrodzenie tłumacza przysięgłego
Podstawą ustalenia wysokości wynagrodzenia tłumacza przysięgłego jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości (w przypadku zleceń sądowych, urzędowych) lub umowa ze zleceniodawcą (tłumaczenia komercyjne).
Rozliczenie dokonywane jest na podstawie tzw. strony tłumaczeniowej (1125 znaków ze spacjami) lub w przypadku tłumaczeń ustnych – godziny pracy. Stawki za tłumaczenie zależą od kilku czynników, przede wszystkim:
- stopnia pilności (tłumaczenie pilne jest droższe od tego wykonywanego w trybie zwykłym),
- języka tłumaczenia (tłumaczenia często stosowanych języków w Europie np. angielskiego, francuskiego, niemieckiego czy hiszpańskiego są zwykle tańsze od tłumaczeń języków rzadkich jak koreański, arabski czy afrykanerski,
- kierunku tłumaczenia (zwykle tłumaczenie na język polski jest tańsze od tłumaczenia na język obcy).
Stawki urzędowe za tłumaczenie przysięgłe
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego, określającego stawki wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego, wykonane na żądanie sądu, prokuratora, Policji oraz organów administracji publicznej aktualne stawki wynoszą (§ 2):
1) za stronę tłumaczenia na język polski:
a) z języka angielskiego, niemieckiego, francuskiego i rosyjskiego – 44,07 zł,
b) z innego języka europejskiego i z języka łacińskiego – 47,49 zł,
c) z języka pozaeuropejskiego posługującego się alfabetem łacińskim – 57,65 zł,
d) z języka pozaeuropejskiego posługującego się alfabetem niełacińskim lub ideogramami – 64,44 zł;
2) za stronę tłumaczenia z języka polskiego:
a) na język angielski, niemiecki, francuski i rosyjski – 57,65 zł,
b) na inny język europejski i na język łaciński – 67,82 zł,
c) na język pozaeuropejski posługujący się alfabetem łacińskim – 78,01 zł,
d) na język pozaeuropejski posługujący się alfabetem niełacińskim lub ideogramami – 94,37 zł.
Jeśli tłumaczenie wykonywane jest w trybie pilnym, wówczas stawki są podwajane. Za każdy dodatkowy egzemplarz strony tłumaczeniowej dolicza się 64 gr. Ponadto stawki są podwyższane od 25% m.in. w przypadku tłumaczeń specjalistycznych, z pism odręcznych lub trudnych do odczytania.
Jeśli chodzi natomiast o tłumaczenie ustne, za każdą rozpoczętą godzinę pracy tłumacz przysięgły pobiera opłatę w wysokości równej stawce tłumaczenia pisemnego podwyższonej o 30% w trybie zwykłym i o 100% w trybie pilnym.
We wspomnianym rozporządzeniu można sprawdzić szczegółowe zasady dotyczące stawek wynagrodzenia. W praktyce, za jedną stronę tłumaczenia w trybie urzędowym tłumacz przysięgły pobiera kilkadziesiąt złotych. Stawki wynikające z działalności komercyjnej są zwykle wyższe – to około 80-150 zł na jedną stronę tłumaczenia.
Warto dodać, że zgodnie z Ogólnopolskim Badaniem Wynagrodzeń miesięczne zarobki tłumaczy w Polsce wynoszą 8140 zł brutto (mediana). Tłumacze przysięgli, szczególnie prowadzący własną działalność gospodarczą, mogą zarabiać miesięcznie znacznie więcej.
Czytaj także: Kreatywność a AI. Czy pracownicy branż kreatywnych mogą wkrótce stracić pracę?f
Tłumacz przysięgły – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy zawód tłumacza ma przyszłość?
Rozwój programów tłumaczeniowych opartych na sztucznej inteligencji znacząco wpływa na zawód tłumacza i zmniejsza popyt na takie usługi na rynku komercyjnym. Z drugiej strony zawód tłumacza przysięgłego będzie potrzebny niezależnie od rozwoju technologii, gdyż to na nim ciąży wysoka odpowiedzialność za uwierzytelnianie tłumaczeń.
-
Czym się różni tłumaczenie zwykłe od tłumaczenia przysięgłego?
Tłumaczenie przysięgłe posiada moc prawną i jest uwierzytelnione pieczęcią tłumacza przysięgłego lub jego podpisem elektronicznym. By dokonać takiego tłumaczenia, niezbędne są uprawnienia potwierdzone przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Tłumaczenie zwykłe nie może być wykorzystywane w postępowaniach urzędowych czy sądowych – to tłumaczenie nieoficjalne, sporządzane np. w celach informacyjnych i nie mające mocy prawnej.
-
Czy tłumacz przysięgły to zawód regulowany?
Tak, zawód tłumacza przysięgłego reguluje Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego.
Tomasz Ratajczyk
Tłumacz przysięgły języka angielskiego, prowadzący działalność pod nazwą „Tłumacz Przysięgły Języka Angielskiego – Tomasz Ratajczyk”. Specjalizuje się w tłumaczeniach przysięgłych dokumentów urzędowych i prawnych dla klientów z całej Polski.
