Do uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem należy urlop macierzyński i rodzicielski. Urlopy po porodzie – jakie są zasady ich udzielania i podstawowe różnice między nimi?
Urlop macierzyński
Ten urlop przysługuje kobiecie zaraz po urodzeniu dziecka (na wniosek przyszłej mamy, może ona rozpocząć również urlop macierzyński przed porodem).
Kiedy należy się macierzyńskie?
Wtedy, kiedy matka objęta jest ubezpieczeniem chorobowym i ma stałe zatrudnienie (czyli jest zatrudniona na umowę o pracę w tym również przez mianowanie, lub powołanie). Warto pamiętać, że osobom objętym ubezpieczeniem bez stałej pracy (np. zatrudnionym na umowę-zlecenie) przysługuje zasiłek macierzyński (ale urlop macierzyński już nie – zleceniodawca nie ma obowiązku ponownego zlecania pracy takiej osobie). Zasiłek macierzyński a urlop macierzyński są zatem powiązane tylko przy umowie o pracę. W innych sytuacjach może jednak przysługiwać zasiłek macierzyński (jeśli zleceniobiorca opłaca składkę chorobową), mimo tego, że mama nie ma prawa do urlopu.
Ile tygodni jest macierzyńskiego?
Według art. 180 Kodeksu Pracy, przy urodzeniu jednego dziecka matka ma prawo do 20 tygodni urlopu macierzyńskiego. Skrócenie urlopu macierzyńskiego może nastąpić po 14 tygodniach, na rzecz ojca dziecka (jeśli ten ma umowę o pracę).
Obliczanie długości urlopu macierzyńskiego jest bardzo proste. Do daty jego rozpoczęcia należy dodać pełne tygodnie przysługującego urlopu. Jeśli zatem urlop macierzyński zaczyna się w piątek, to skończy się (przy jednym dziecku) w czwartek, 20 tygodni później. Nie ma tu znaczenia ilość dni ustawowo wolnych, jakie przypadają w tym okresie.
Aby ułatwić obliczanie urlopu macierzyńskiego, można wykorzystać kalkulator macierzyńskiego, który jest dostępny na wielu stronach internetowych.
Wysokość zasiłku macierzyńskiego
Ile płatny jest zasiłek macierzyński? To zależy od tego, czy matka zdecyduje się od razu na wykorzystanie urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego (wtedy przez cały okres będzie otrzymywać 80% podstawy wynagrodzenia), czy też wniosek o urlop rodzicielski złoży późnej (wtedy za okres urlopu macierzyńskiego i pierwsze 6 tygodni rodzicielskiego otrzyma 100% wynagrodzenia, a za pozostały okres urlopu rodzicielskiego 60%).
Urlop rodzicielski
Wymiar urlop u rodzicielskiego to:
• 32 tygodnie przy urodzeniu jednego dziecka,
• 34 tygodnie przy urodzeniu więcej niż jednego dziecka.
Urlop rodzicielski — ile płatny?
Wynagrodzenie podczas urlopu rodzicielskiego zależy od trybu złożenia wniosku o ten urlop.
- Jeśli wniosek o urlop rodzicielski złożono do 21 dni po porodzie (z góry), przez cały rok (zasiłek macierzyński i rodzicielski) wypłacane będzie 80% podstawy wynagrodzenia.
- Jeśli wniosek o urlop rodzicielski złożono później (na 21 dni przed rozpoczęciem urlopu, to przez pierwsze 6 tygodni jest płatne 100%, a pozostałe tygodnie 60% podstawy wymiaru).
Skrócenie urlopu rodzicielskiego
W każdy momencie rodzic może zrezygnować z urlopu rodzicielskiego. Jeśli urlop rodzicielski był udzielony „z góry”, to pracodawca nie musi wyrażać zgody. Jeśli był udzielony „z dołu”, to konieczna jest zgoda pracodawcy. Przerwanie urlopu rodzicielskiego udzielonego z góry może spowodować, że pozostała część urlopu przepadnie (jeśli nie przejmie jej ojciec dziecka).
Urlopy dla taty
W związku z narodzinami dziecka również ojciec ma prawo do urlopu. Ile przysługuje urlopu ojcu dziecka?
Urlop tacierzyński - jest to tak naprawdę urlop macierzyński dla ojca dziecka (stąd nazwa „tacierzyński”). Zasady jego udzielania reguluje art. 184 § 4 Kodeksu Pracy.
Tacierzyński - zasady
Urlop tacierzyński nie może być wykorzystany w tym samym czasie, kiedy matka przebywa na urlopie macierzyńskim, bo warunkiem tego, by ojciec miał do niego prawo, jest rezygnacja matki z urlopu macierzyńskiego.
Z tego właśnie powodu, odpowiedź na pytanie „urlop tacierzyński - ile dni?” jest zawsze zależna od tego, ile urlopu macierzyńskiego zostało jeszcze do wykorzystania po tym, jak matka z niego zrezygnuje. W maksymalnym wymiarze, przy ciąży pojedynczej, ojciec może iść na urlop macierzyński dla ojca na 6 tygodni (przysługujące 20 tygodni urlopu macierzyńskiego minus 14 tygodni, które matka musiała wykorzystać).
Urlop ojcowski
Pracownik - ojciec ma prawo do urlopu ojcowskiego. Może go wykorzystać nie później niż do ukończenia przez dziecko 24 miesięcy (a w przypadku przysposobienia dziecka, nie później niż w ciągu dwóch lat od przysposobienia, o ile dziecko nie ukończyło 7 lat, lub 10 lat, jeśli odroczono wobec niego obowiązek szkolny).
Urlop ojcowski jest udzielany na wniosek pracownika. Wniosek musi być złożony co najmniej 7 dni przed planowanym urlopem. Pracodawca nie może go odmówić. Urlop ojcowski można wykorzystać w dwóch częściach (2×7 dni) lub jednorazowo. Urlop ojcowski może być wykorzystany w tym samym czasie, kiedy matka dziecka przebywa na urlopie macierzyńskim.
Wymiar urlopu ojcowskiego wynosi 2 tygodnie.
Urlop ojcowski — ile płatny? Za czas przebywania na urlopie ojcowskim, tacie przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 100% wynagrodzenia (art. 184 KP).
Rodzicielski a wychowawczy
Po zakończonym urlopie rodzicielskim rodzic może zdecydować się na urlop wychowawczy. Aby uzyskać urlop wychowawczy po urlopie rodzicielskim, należy złożyć do pracodawcy wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego, na minimum 21 dni od dnia rozpoczęcia urlopu.
Urlop wychowawczy - jak długo?
Maksymalnie 36 miesięcy. Urlop może być podzielony na maksymalnie 5 części. Warto pamiętać, że przy ciąży mnogiej (np. urlop wychowawczy na bliźniaki), wychowawczy nie ulega wydłużeniu.
Okres urlopu wychowawczego jest niepłatny.
Podsumowanie
Podanie o urlop macierzyński i rodzicielski.
Urlop macierzyński przysługuje pracownicy automatycznie w związku z porodem. Wniosek o podstawowy urlop macierzyński nie jest zatem konieczny, wystarczy zaświadczenie o porodzie (lub o przewidywanej dacie porodu, jeśli pracownica chce rozpocząć urlop macierzyński nie wcześniej niż 2 tygodnie przed planowanym porodem).
Wniosek macierzyński jest jednak konieczny, jeśli pracownica chce przerwać urlop macierzyński po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni. Musi wtedy złożyć go minimum na 7 dni przed planowaną datą powrotu do pracy. Wniosek o urlop macierzyński musi zaś złożyć do swojego pracodawcy pracownik – ojciec, który chce wykorzystać urlop macierzyński, z którego zrezygnowała matka dziecka.
Aby otrzymać urlop rodzicielski, pracownica musi złożyć pisemny wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego nie później niż 21 dni po porodzie (jeśli chce otrzymywać 80% wynagrodzenia przez cały rok) lub później, na minimum 21 dni przed rozpoczęciem urlopu rodzicielskiego.
Długość urlopu macierzyńskiego – z czym jest związana?
Ze względu na liczne zmiany w prawie pracy i uprawnieniach związanych z macierzyństwem, wiele osób nie wie, ile trwa okres urlopu macierzyńskiego i z czym jest związany. Częste pytania to np. ile wynosi urlop macierzyński na drugie dziecko lub ile wynosi urlop macierzyński na trzecie dziecko.
Według obecnych przepisów (stan na 2018 r.) wymiar urlopu macierzyńskiego zależy tylko i wyłącznie od ilości dzieci, jakie urodziły się w ramach jednego porodu (a w zasadzie od tego ile dzieci pozostało przy życiu). Przepisy, które uzależniały długość urlopu macierzyńskiego od ilości posiadanych dzieci (globalnie), już są nieaktualne.
Kto płaci macierzyński?
Zasiłek macierzyński jest wypłacany ze środków ZUS. W zależności od tego ile osób zatrudnia pracodawca, fizycznie środki na rachunek pracownika mogą być przelewane przez ZUS bądź przez pracodawcę (jest to tzw. płatnik składek). W obu jednak przypadkach pieniądze pochodzą z ZUS (pracodawca wypłacający zasiłek macierzyński rozlicza się z ZUS z wykonanych wypłat).
Co się bardziej opłaca, rodzicielski od razu czy później?
W teorii nie ma znaczenia czy najpierw wypłacane będzie 100% wynagrodzenia, a później 60% (urlop rodzicielski) czy też przez cały czas trwania obu urlopów 80%. W obu przypadkach sumarycznie w skali roku pieniędzy będzie tyle samo. W praktyce jednak, ze względu na przepis nakazujący wyrównanie zasiłku rodzicielskiego do 1000 zł, może okazać się, że przy niskim wynagrodzeniu, kiedy 60% wynagrodzenia wynosi mniej niż 1000 zł, bardziej opłaci się pobierać zasiłek macierzyński 100% a rodzicielski 60%, bo ten drugi zostanie wyrównany do kwoty 1000 zł.
Dodatkowy urlop macierzyński i dodatkowy urlop rodzicielski
Pojęcia dodatkowych urlopów (macierzyńskiego i rodzicielskiego) istniały w polskim ustawodawstwie przed rokiem 2016. Wtedy faktycznie, po podstawowym urlopie macierzyńskim można było wnioskować o dodatkowy urlop macierzyński. Obecnie pojęcie to nie funkcjonuje już w Kodeksie Pracy.
Umowa-zlecenie a urlop rodzicielski
Przy zatrudnieniu na podstawie umowy-zlecenia, zleceniobiorcy nie przysługuje ani urlop macierzyński, ani rodzicielski. Jeśli jednak od wynagrodzenia była odprowadzana składka chorobowa i umowa-zlecenie trwała do dnia porodu, to należeć się będzie zleceniobiorcy zasiłek macierzyński oraz zasiłek rodzicielski wypłacany przez ZUS. Innymi słowy, wysokość zasiłku macierzyńskiego i rodzicielskiego będzie taka sama jak przy umowie o pracę.
Wniosek o zasiłek rodzicielski należy złożyć do ZUS w ciągu 21 dni od narodzin dziecka.
