Czy w świecie, który każe nam „walczyć o swoje" i w którym dążenie do własnej korzyści uważa się nie tylko za naturalną, ale wręcz atrakcyjną postawę – jest jeszcze miejsce na bezinteresowność? Katarzyna Klimek-Michno z fundacji Sarigato przekonuje, że jak najbardziej: pomaganie innym może nie tylko zmienić los potrzebujących, ale jest też niezwykle cennym doświadczeniem dla samego pomagającego. Z okazji Światowego Dnia Wolontariusza kierujemy serdeczne życzenia i podziękowania dla wszystkich osób o wielkim sercu, które wykonują pracę wolontaryjną. Podpowiadamy też, jak zostać wolontariuszem, kto może zająć się pracą społeczną oraz jak wolontariat wygląda z prawnego punktu widzenia.
Spis treści
Co to jest wolontariat?
Zacznijmy od tego, czy jest wolontriat z formalnego punktu widzenia. Zgodnie z Ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, wolontariusz to „osoba fizyczna, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie”. Wolontariat jest zatem działalnością dobrowolną i nieodpłatną. Pracę wykonuje się na rzecz innych osób, lokalnej społeczności, całego społeczeństwa, środowiska naturalnego czy realizując inne ważne społecznie cele.
-
Rodzaje wolontariatu
Wolontariatowi został poświęcony cały Dział 3 wspomnianej Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Znajduje się tam również wykaz miejsc, w których może nieodpłatnie pracować wolontariusz (art. 42. 1.). Są to:
- organizacje pozarządowe oraz podmioty pożytku publicznego,
- organy administracji publicznej i jednostki im podległe lub przez nie nadzorowane,
- podmioty lecznicze.
W praktyce ogłoszenia o wolontariat najczęściej publikują fundacje, NGO-sy, schroniska dla zwierząt, domy pomocy społecznej, domy kultury oraz organizatorzy różnego rodzaju festiwali, wydarzeń kulturalnych i sportowych, szkoleń. Wśród typowych zajęć w ramach wolontariatu wymienić można np.:
- udzielanie informacji uczestnikom jakiegoś wydarzenia, wydawanie wejściówek, opieka nad VIP-ami,
- czytanie seniorom w bibliotece osiedlowej,
- organizowanie i prowadzenie zajęć dla dzieci,
- asystowanie osobom z niepełnosprawnością,
- pomoc w zbiórkach darów np. dla uchodźców, dla ofiar powodzi lub innych potrzebujących,
- działania na rzecz ochrony środowiska naturalnego.
Wolontariat – jakie niesie ze sobą korzyści? Specjalistka wyjaśnia
Dlaczego warto spróbować pomagać innym? Zapytaliśmy o to Katarzynę Klimek-Michno z Funadcji Sarigato, pomagającej m.in. dzieciom wykluczonym cyfrowo.
Praca.pl: Dlaczego warto zgłosić się do wolontariatu?
Katarzyna Klimek-Michno – Fundacja Sarigato: Jest mnóstwo powodów, które przemawiają za tym, że warto zgłosić się do wolontariatu. Wymienię niektóre z nich.
- Poczucie sensu i sprawczości – dokładanie swojej cegiełki dobra, możliwość realnego wpływu na rzeczywistość i wprowadzenia ważnej zmiany, poprawy sytuacji, pomocy tym, którzy tego naprawdę potrzebują.
- Pomaganie pomaga również pomagającemu – wpływa na jego dobrostan!
- To szansa, by rozwijać różne umiejętności, zarówno takie, które są związane ze specyfiką poszczególnych zadań, jak i kompetencje społeczne, inteligencję emocjonalną, umiejętność pracy zespołowej etc.
- Dobra opcja dla młodych ludzi, by zdobywać pierwsze doświadczenia zawodowe, rozwijać umiejętności w praktyce, poznać swoje mocne strony i obszary do dalszej pracy.
- Dla doświadczonych pracowników to szansa, by spróbować swoich sił w nowej roli. Wolontariat umożliwia poszerzenie kompetencji, przełamanie rutyny, nawiązywanie nowych znajomości, networking.
- Pomaganie w ramach wolontariatu to dobrze spożytkowany czas i energia, z wartościowym efektem.
Kto najczęściej zgłasza się z chęcią niesienia pomocy do Waszej Fundacji?
Prowadzimy ogólnopolski projekt Hakersi, w ramach którego wyrównujemy szanse i wspieramy edukację, również edukację technologiczną, dzieci i młodzieży w świetlicach środowiskowych czy placówkach opiekuńczo-wychowawczych. Zajęcia, kursy, warsztaty, korepetycje prowadzą nasi wolontariusze, edukatorzy i trenerzy. Są to osoby, które na co dzień pracują w różnych branżach, m.in. IT. Zgłaszają się też studenci, absolwenci uczelni.
Odzywają się do fundacji osoby, którym podoba się nasza misja i profil, więc przychodzą, bo chcą podzielić się swoim czasem i kompetencjami z potrzebującymi wsparcia dziećmi.
Współpracujemy też z firmami, których pracownicy angażują się w działania społeczne, np. w ramach wolontariatu pracowniczego. Są to osoby proaktywne, zaangażowane, otwarte – chcą zrobić coś dobrego z potrzeby serca. Wiek, stanowisko, staż pracy – nie grają tu roli, wszystkich łączy chęć robienia dobrych rzeczy, działania z sensem.
Jakie zadania przydzielacie osobom początkującym?
Wolontariusze w projekcie Hakersi angażują się we wspieranie dzieci w nauce poprzez prowadzenie zajęć, np. z programowania blokowego, czy korepetycje, np. z matematyki, fizyki czy angielskiego. Można prowadzić zajęcia stacjonarne lub online, można działać z grupą, a można też jeden na jeden, w ramach korepetycji czy sesji mentoringowych.
Jako Fundacja zapewniamy dostęp do potrzebnych narzędzi, szkolenia metodyczne i wsparcie pod kątem pedagogicznym. Pomagamy w formalnościach, jesteśmy w bieżącym kontakcie z wolontariuszami. Bardzo dbamy też o standardy ochrony małoletnich.
Czy macie w Fundacji wieloletnich wolontariuszy? Kim są zgłaszające się do Was osoby?
Są osoby, które zostały z nami na dłużej i pełnią rolę edukatorów, mentorów dla dzieci i młodzieży. Piękne sytuacje są również wtedy, kiedy ktoś, kto był podopiecznym projektu Hakersi i otrzymywał od wolontariuszy wsparcie w nauce, wraca do nas po latach po to, by samemu zostać wolontariuszem i dzielić się z innymi swoim czasem, umiejętnościami. Kiedyś sam otrzymał pomoc, dziś wraca, by pomagać.
Czego można nauczyć się w czasie wolontariatu?
Można rozwijać umiejętności twarde, związane stricte z charakterem powierzonej roli i zadań, jak i umiejętności miękkie typu komunikacja, uważne słuchanie, zarządzanie sobą w czasie, kreatywność. To też dobra szkoła pod kątem rozwijania kompetencji liderskich, związanych z zarządzaniem zespołem.
Wolontariat jest też świetną okazją, żeby sprawdzić się w nowej roli czy nowym obszarze. Jeśli na przykład mamy zacięcie pedagogiczne, a dodatkowo interesujemy się technologią, możemy zostać np. edukatorami cyfrowymi. Dziś dużo mówi się o znaczeniu kompetencji cyfrowych, jednak wiele osób wymaga wsparcia w tym zakresie, dlatego własne zainteresowania czy umiejętności warto połączyć z misją i przekuć w coś dobrego na rzecz innych, np. ucząc młodych ludzi posługiwania się narzędziami ze świata zawodowego, wspierać w rozwijaniu potrzebnych umiejętności, żeby później mieli łatwiejszy start na rynku pracy. Właśnie o tym jest też nasz projekt Hakersi.
W kontekście edukacji cyfrowej, warto jeszcze zapoznać się z najświeższymi wynikami badania IT Fitness Test. W Polsce projekt koordynuje Związek Cyfrowa Polska. W tegorocznym badaniu kompetencji cyfrowych, prowadzonym w polskich szkołach podstawowych i ponadpodstawowych, uczniowie osiągnęli najlepsze wyniki w czteroletniej historii tego sprawdzianu. Widać wyraźnie, że następuje progres w rozwoju kompetencji cyfrowych związanych z rozpoznawaniem cyberzagrożeń i wykorzystywania internetu, jednak eksperci wskazują na wciąż duże braki w umiejętnym wykorzystywaniu cyfrowych narzędzi biurowych, warto mieć tego świadomość.
Wolontariat uczy też większej empatii, cierpliwości, uważności. Na pewno też może poszerzyć horyzonty, pozwala poznać lepiej samego siebie, zdobyć więcej wiedzy o ludziach, konkretnych problemach społecznych i sposobach radzenia sobie z przeciwnościami. To też wyjście ze swojej „bańki”, spojrzenie z innej perspektywy na otaczający nas świat.
Jak znaleźć wolontariat dla siebie? Na co zwrócić uwagę, szukając fundacji czy organizacji non profit, w której warto pracować jako wolontariusz?
Warto zastanowić się nad swoimi potrzebami i motywacjami – dlaczego wolontariat? W jakie działania chcę się zaangażować, a co nie do końca jest „moje”? Czego też oczekuję od organizacji non profit?
Są różne obszary, w których można się realizować jako wolontariusz. W Polsce działa wiele fundacji, stowarzyszeń, profile organizacji są bardzo różne, związane np. z edukacją, zdrowiem, sportem, turystyką, kulturą, prawami człowieka, pomocą humanitarną... Każdy znajdzie coś dla siebie. Przed podjęciem decyzji o wyborze miejsca wolontariatu, dobrze jest więcej się o nim dowiedzieć, poczytać o misji, wartościach, podejmowanych działaniach, projektach organizacji.
Ważne jest też, by dopasować aktywność wolontariacką do innych codziennych spraw i obowiązków, np. na uczelni, w domu, w pracy. Dlatego duże znaczenie ma świadome określenie swojej dyspozycyjności i sprecyzowanie, w jakim wymiarze czasowym mogę się zaangażować, przeznaczyć czas na działania wolontariackie. Czy chcę działać regularnie – jeśli tak, to jak długo, jak często? Czy może chodzi bardziej o zaangażowanie akcyjne, w ramach konkretnych kampanii, jednorazowych bądź cyklicznych inicjatyw, które trwają w określonym czasie.
Czy jest coś, na co warto uważać, chcąc zaangażować się w pracę wolontariacką?
Wolontariat z pewnością jest źródłem pozytywnej energii, ale jednocześnie też warto dbać o to, by się nie wypalić. Rzucając się w wir pomagania, biorąc na siebie zbyt wiele zadań i łącząc to z dużym codziennym tempem, nauką na uczelni itd., można poczuć spore zmęczenie czy wręcz obciążenie. Dlatego ważne jest dbanie też o samego / samą siebie, o swój dobrostan, granice, umiejętność odpoczywania, tworzenia balansu.
Opcji zgłoszenia się do wolontariatu jest sporo w dużych miastach. A jak mogą zacząć pomagać osoby z małych miejscowości? Gdzie się zwrócić z inicjatywą pomocy?
W naszym projekcie Hakersi istnieje możliwość prowadzenia zajęć zdalnych. To może być ciekawa opcja dla osób, które czują potrzebę pomagania i chciałyby spróbować swoich sił w edukacji, a jednocześnie działać ze swojego miejsca zamieszkania. Mogą prowadzić online korepetycje z przedmiotów szkolnych, mentoring czy warsztaty dotyczące technologii, wykorzystujące narzędzia cyfrowe.
Jak zostać wolontariuszem?
Choć praca w wolontariacie najczęściej kojarzy się z czasami studenckimi, to mogą się na nią zdecydować także osoby niepełnoletnie (za zgodą rodziców bądź opiekunów prawnych). Nie ma właściwie górnej granicy wieku i praca na etacie nie jest żadną przeszkodą, by działać na rzecz pomocy innym. Są bowiem i takie projekty, które wymagają pracy np. raz czy dwa w miesiącu.
Jeśli chcemy pomagać na zasadzie wolontariatu, wybierzmy odpowiednią ofertę. Taką, która przyniesie nam satysfakcję i której cel jest nam bliski. Zanim zawrzemy umowę z organizacją poszukującą wolontariuszy, dokładnie ustalmy zakres naszych obowiązków, czas pracy i wszystkie inne warunki. W niektórych pracach wymagane są określone kompetencje, wiek czy dobry stan zdrowia – uwzględnijmy też nasze predyspozycje.
-
Wolontariusz – predyspozycje, wymagania
Jakie trzeba mieć umiejętności, żeby zostać wolontariuszem? Zgodnie z art. 43. wspomnianej ustawy:
Wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu wykonywanych świadczeń, jeżeli obowiązek posiadania takich kwalifikacji i spełniania stosownych wymagań wynika z odrębnych przepisów.
Zdarza się też, że wolontariat wymaga spełnienia pewnych specyficznych kryteriów np. przejścia testów psychologicznych lub innych. Wymagania podstawowe i dodatkowe wobec kandydatów zwykle określone są w ofertach lub na stronach fundacji czy organizacji pozarządowych rekrutujących wolontariuszy.
-
Kto nie może zostać wolontariuszem?
Zgodnie z powyższym, wolontariuszem nie może być osoba, która nie ma kwalifikacji do wykonywania działań, które obejmuje wolontariat. Przykładowo, osoba bez przeszkolenia medycznego nie może świadczyć usług medycznych w ramach wolontariatu. Wolontariuszami nie mogą być też dzieci i młodzież poniżej 18. r.ż. bez zgody rodziców lub opiekunów prawnych.
-
Umowa o wolontariat
Wolontariat świadczony jest na podstawie porozumienia między wolontariuszem a organizatorem wolontariatu (w ustawie nazywa się go „korzystającym"). W porozumieniu powinno określić się możliwość jego rozwiązania. Jeśli wolontariat trwa do 30 dni, porozumienie może być ustne, niemniej na żądanie wolontariusza korzystający powinien potwierdzić na piśmie warunki porozumienia. Warto to zrobić, gdyż taki dokument może się nam przydać np. w czasie rekrutacji do pracy czy kiedy staramy się o stypendium na studiach. W przypadku wolontariatu trwającego dłużej niż 30 dni porozumienie musi być pisemne.
-
Zaświadczenie o wolontariacie
Korzystający na żądanie wolontariusza musi także wydać pisemne zaświadczenie o odbyciu wolontariatu, z informacją o tym, na czym polegała praca wolontaryjna.
-
Pisemna opinia o wolontariuszu
Wolontariusz może prosić organizatora wolontariatu również o wydanie pisemnej opinii o wykonaniu świadczeń. W tym wypadku korzystający nie ma obowiązku wydać takiej opinii – ale warto o nią poprosić, szczególnie, jeśli wolontariusz nie ma dużego doświadczenia zawodowego, jest studentem i niedługo ma zamiar szukać pierwszej pracy. Opinia z wolontariatu może przydać się w różnych sytuacjach, dlatego warto postarać się o taki dokument.
-
Czy wolontariat jest płatny?
Co do zasady wolonatriat jest działalnością nieodpłatną. Wolontariuszowi nie przysługuje żadne wynagrodzenie. Organizator wolontariatu ma jednak prawny obowiązek zapewnić wolontariuszowi warunki pracy zgodne z bhp, w tym np. dostarczyć mu niezbędne środki ochrony indywidualnej (przykładem mogą być słuchawki wygłuszające czy stopery przy pracy w dużym hałasie podczas wydarzenia muzycznego, kaski i odzież roboczą w czasie pracy polegającej na budowie czy remoncie jakichś obiektów).
Co więcej, korzystający z pracy wolontariuszy ma obowiązek „pokrywać, na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach, koszty podróży służbowych i diet" (art. 45.1.3 ustawy o wolontariacie). O ile więc wolontariusz nie dostaje wypłaty, nie ponosi też wspomnianych kosztów.
Organizator wolontariatu może też pokrywać inne koszty związane ze świadczeniem pracy wolontaryjnej, np. koszty szkoleń, wyrobienia plakietek, wydruku materiałów informacyjnych rozdawanych przez wolontariuszy itp.
Ubezpieczenie wolontariackie
Jeśli wolontariat trwa do 30 dni, organizator musi zapewnić wolontariuszowi ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW), niezależnie od tego, że wolontariuszowi przysługuje takie ubezpieczenie z innego tytułu. Przy dłuższej współpracy wolontariusz automatycznie zostaje objęty takim ubezpieczeniem zapewnionym przez państwo (art. 46.2 i 46.3 ustawy o wolontariacie).
Jeśli wolontariusz zostaje delegowany do wykonywania świadczeń w innym kraju, w którym panuje konflikt zbrojny, doszło do klęski żywiołowej lub katastrofy naturalnej, organizator wolontariatu musi zapewnić wolontariuszowi ubezpieczenie NNW oraz ubezpieczenie pokrywające koszty leczenia w czasie pobytu za granicą.
W przypadku gdy wspomniane niebezpieczne okoliczności nie zachodzą w kraju, w którym wolontariusz wykonuje swoje obowiązki, organizator nie ma obowiązku zapewniać ubezpieczenia NWW i ubezpieczenia kosztów leczenia w przypadku – ale może to zrobić, jeśli te świadczenia ubezpieczeniowe nie są zapewniane z innego tytułu.
Organizator wolonatriatu może również zgłosić wolontariusza to ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli ten nie jest już ubezpieczony z innego tytułu np. jako student czy osoba zatrudniona na umowę o pracę. Dość często praktyką jest też wykupienie dla wolontariuszy ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (OC) w zakresie wykonywanych świadczeń.
Co ważne, organizator wolontariatu jest prawnie zobligowany do poinformowania wolontariuszy o wszelkim ryzyku dla zdrowia o bezpieczeństwa, a także o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Czego nie może robić wolontariusz?
Wolontariusz przede wszystkim nie może prowadzić działań przyczyniających się do prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot organizujący wolontariat. Innymi słowy, żadna firma, instytucja czy organizacja nie może przyjmować wolontariuszy do świadczenia nieodpłatnej pracy w ramach swojej działalności gospodarczej. W przypadku, gdy dane działanie ma znamiona stosunku pracy, w podmiot odmawia podpisania umowy o pracę, „wolontariusz" może zgłosić się do inspekcji pracy i innych organów. Warto przypomnieć, że osoba świadcząca pracę nie może zrzec się wynagrodzenia.
Wolontariat a praca – jak znaleźć balans?
Należy pamiętać, że wolontariat to nie tylko projekty pozazawodowe. Wielu przełożonych zachęca swoich pracowników do tego typu aktywności w ramach swoich przedsiębiorstw. Beneficjentami takich działań są organizacje lub społeczności, najczęściej wybierane przez samego pracodawcę.
Wolontariat pracowniczy to nie tylko korzyść dla beneficjenta działań, ale i dla firmy, której pracownicy angażują się w pomaganie. Jednym z największych plusów jest integracja zespołów, nawet tych, które na co dzień nie współpracują ze sobą bezpośrednio. Pracownicy wychodzący zza biurek i ekranów, poznają się wzajemnie i uczą współpracować przy różnych zadaniach. Zamiast realizować mało przydatne projekty w ramach warsztatów z pracy grupowej, wykonują wspólnie ważną i potrzebną pracę na rzecz innych.
Dzięki wolontariatowi pracownicy szlifują także inne niezwykle cenne kompetencje miękkie. Pomaganie wymaga umiejętności wzięcia odpowiedzialności za innych, a także zastosowania zdolności organizacyjnych. A niekiedy również sporej dozy kreatywności i nieszablonowego myślenia. Projekty wolontariackie bardzo często zaczynają się od „zera”. Rolą osób w nie zaangażowanych jest nadanie poszczególnym zadaniom właściwego kształtu i doprowadzenie do końca, czyli do momentu, w którym postawiony cel można uznać za osiągnięty. W projektach non-profit często brakuje funduszy, sprzętu, zaplecza. Wolontariusze muszą znaleźć realistyczne rozwiązania w ramach dostępnych środków. Taka praca uczy życiowej zaradności, podejmowania decyzji, konsekwencji w działaniu i zaangażowania.
Jeśli pracodawca organizuje wolontariat firmowy, warto się zgłosić. Z drugiej strony jednak warto rozsądnie podejść do kwestii pomagania innym. Jeśli jesteśmy przeciążeni obowiązkami zawodowymi i domowymi, dodanie sobie wielu godzin wolontariatu zapewne szybko doprowadzi nas na skraj wyczerpania. Na początek należy określić, ile mamy czasu oraz jaka forma pomagania jest w naszym przypadku możliwa. Przy okazji wolontariatu możemy spróbować wyjść ze swojej strefy komfortu np. jeśli na co dzień pracujemy wyłącznie zdalnie przed komputerem, może stać nas na osobisty kontakt z ludźmi w ramach niesienia pomocy? Jeśli mamy wątpliwości, czy dana inicjatywa jest dla nas, porozmawiajmy z koordynatorem danego projektu.
Czytaj także: Automotywacja, czyli jak motywować siebie samego
Wolontariat – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy wolontariusza trzeba zgłosić do ZUS?
Wolontariusza nie trzeba zgłaszać do ZUS. Ponieważ wolontariat to nie praca zarobkowa, organizator wolontariatu nie ma obowiązku odprowadzać składek na ubezpieczenie społeczne. Zgłoszenie wolontariusza do ZUS jest konieczne tylko wówczas, jeśli organizacja decyduje się objąć go dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym (można to zrobić pod warunkiem, że wolontariusz nie jest ubezpieczony z innego tytułu np. jako student, pracownik, osoba samodzielnie odprowadzająca składki.
-
Czy wolontariat wlicza się do stażu pracy?
Wolontariat odbywa się na mocy porozumienia, a nie umowy o pracę lub innej umowy, z której tytułu liczony jest staż pracy. W związku z tym okres wolontariatu nie wlicza się do stażu pracy.
-
Wolontariat – jak sprawdzić wiarygodność fundacji?
Warto sprawdzić wiarygodność fundacji np. weryfikując jej status w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) lub na rządowej liście organizacji pożytku publicznego (OPP). Można również zweryfikować, czy fundacja nie jest zadłużona, korzystając z rejestrów dłużników. Warto także krytycznym okiem spojrzeć na informacje zamieszczane na stronie samej fundacji – czy są to merytoryczne treści nie budzące wątpliwości? Czy realizowane projekty są wiarygodnie udokumentowane? Dobrze jest też przeczytać opinie w sieci i w mediach społecznościowych na temat działalności fundacji.
