Prawdopodobnie choć raz na swojej drodze spotkałeś / spotkałaś osobę, która potrafiła zepsuć Ci humor w ciągu sekundy i gdziekolwiek się pojawiała, siała zamęt i atmosferę zdenerwowania. O takich ludziach mówi się, że mają toksyczną osobowość – uciekają się do manipulacji i kłamstwa, wywołują konflikty, nie kontrolują swoich emocji oraz nie wykazują empatii. Co, jeśli osoba konfliktowa to Twój współpracownik i jesteś skazany / skazana na jej towarzystwo przez większość dnia? Jak poradzić sobie z konfliktowym współpracownikiem?
Wysoko toksyczna osobowość – cechy
Pojęcie osoby czy osób wysoce konfliktowych (high conflict people, HCPs) ukuł prawnik, terapeuta, mediator i wykładowca akademicki Bill Eddy. Zgodnie z opracowaną przez niego teorią – którą opisuje w licznych książkach, np. 5 Types of People Who Can Ruin Your Life – mają tendencję do zachowywania się w sposób, który prowadzi do eskalowania sporów zamiast ich łagodzenia i szukania kompromisu. Dla osób o wysoce toksycznej osobowości charakterystyczne jest:
- oskarżanie innych – i nie dostrzeganie własnych błędów. Często czują się atakowane – mają na przykład wrażenie, że jeśli coś nie pójdzie po ich myśli, wydarzy się katastrofa. Z uwagi na poczucie zagrożenia (niezależnie od tego, jak jest ono realne), zaczynają same atakować innych czasami także po to, by uprzedzić wyimaginowany cios z czyjejś strony. HCPs niekoniecznie przy tym krzyczą czy posuwają się do gróźb – równie często przybierają postawę pasywno-agresywną;
- myślenie zero-jedynkowe – zgodnie z teorią Eddy’ego dla osób o wysoce toksycznej osobowości wybór zawsze jest dwojaki: wszystko albo nic. Co więcej, w ich wyobrażeniu najczęściej chodzi o wybranie pomiędzy ich poglądem (czyli jedynym słusznym), a poglądem drugiej osoby (zawsze niesłusznym). W związku z tym zamykają się na niuanse jakiejś sprawy, przez co nie są w stanie dążyć do wypracowania kompromisu. Każde odstępstwo od ich własnego rozwiązania uznają bowiem za bezużyteczne i złe;
- niekontrolowanie emocji – osoby o toksycznej osobowości opisanej przez Eddy’ego doświadczają silnych stanów emocjonalnych. Skalę tych emocji trudno przy tym określić jako adekwatną do okoliczności. Mogą na przykład silnie przeżywać nieistotną uwagę współpracownika na temat projektu, w którym wspólnie biorą udział. HCPs może wybuchnąć gniewem lub zemścić się w inny sposób na osobie, która nawet nie podejrzewa, że jej przypadkowa uwaga kogoś mogła urazić;
- skrajne zachowania – silne emocje często znajdują ujście w postaci skrajnego zachowania – krzyku, przemocy fizycznej, ale też np. nagłej decyzji o odejściu z pracy, porzuceniu projektu. Osoby o wysoce toksycznej osobowości odczuwają silny stres i mają wrażenie, że jedynym rozwiązaniem jest poczynienie radykalnych kroków.
Sprawdź także, jak przejawia się bierna agresja w pracy.
Wysoko toksyczna osobowość – jak sobie z nią radzić?
Współpraca z osobą, która ma tendencję do powyższych zachowań, bywa bardzo trudna. Bill Eddy we wspomnianej wyżej książce przedstawia jednak metody radzenia sobie w kontaktach z HCPs. Głównym celem jest w tej sytuacji niedoprowadzanie do konfliktów z taką osobą, łagodzenie obecnych sporów, a także rozpoznanie wzorców jej zachowań – dzięki czemu możesz wypracować właściwe reakcje.
Eddy zaleca postawę empatyczną, życzliwe odnoszenie się do konfliktowego pracownika – o ile to możliwe. Jeśli współpracownik zachowuje się w sposób niekontrolowany i stanowi zagrożenie, wówczas lepiej po prostu trzymać się od niego z daleka.
Ponadto, mediator radzi, by stworzyć listę scenariuszy, zgodnie z którymi może rozwijać się relacja z konfliktową osobą.
Czy uważasz, że dalsza współpraca – pod pewnymi warunkami, np. postawieniem jasnych granic, wytyczeniem oddzielnego zakresu obowiązków, reorganizacją godzin pracy – jest możliwa?
Specjalista zaleca też, by zawsze reagować na wrogie zachowanie ze strony konfliktowej osoby. Odpowiadać krótko i stanowczo, ale także spokojnie. Należy z kolei unikać porad, napomnień, pouczeń czy przeprosin.
Co więcej, w relacjach z trudnym współpracownikiem należy wyraźnie ustalić granice. Jeśli dana osoba łamie zasady współżycia społecznego, narusza Twoje dobra osobiste, stosuje mobbing lub w inny sposób stwarza dla Ciebie zagrożenie – należy zgłosić ten fakt pracodawcy, działowi HR lub – w przypadku łamania prawa – odpowiednim organom.
Kiedy uciążliwe zachowanie wciąż mieści się w granicach prawa – warto omówić problem np. z kierownikiem zespołu i zorganizować wspólne spotkanie, w czasie którego zostaną przypomniane czy przedstawione najważniejsze zasady dotyczące etyki pracy, kultury firmy, zasad funkcjonowania zespołu.
