Kontrole zwolnień lekarskich – czy są potrzebne
Pracownik, który jest chory, ma prawo zadbać o własne zdrowie i zregenerować organizm. W tym czasie przysługuje mu zasiłek wypłacany przez pracodawcę bądź ZUS. Podobnie, jeśli choruje dziecko albo inny członek rodziny, pracownik może skorzystać ze zwolnienia lekarskiego. Czy Polacy nie nadużywają swoich praw i nie biorą L4 pod pretekstem choroby, aby np. skończyć remont albo załatwiać prywatne sprawy? Czy chorzy przebywają na zwolnieniach i czy stosują się do zaleceń lekarzy?
Ze statystyk prowadzonych przez ZUS wynika, że w 2018 roku lekarze wystawili łącznie 21 534,3 tys. zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy z tytułu choroby. To nieco więcej niż w 2017 roku. Przeciętna długość zwolnienia osób ubezpieczonych w ZUS-ie wyniosła w 2018 r. 12,22 dnia. Jeśli zaś chodzi o długość jednorazowego zwolnienia, najczęściej chorowaliśmy maksymalnie przez 5 dni (32% ogółu zaświadczeń). Zwolnienia na 6-10 dni stanowiły 26,1%, a na 11-20 dni – 21,8%.
W 2018 r. rodzice (zdecydowanie częściej matki niż ojcowie) poświęcali na opiekę nad dzieckiem przeciętnie 4,68 dnia, a ogólna liczba zaświadczeń z tego tytułu wyniosła 9 508,1 tys. Nieobecności w pracy umotywowane sprawowaniem opieki nad innym członkiem rodziny to już nieco mniejsze liczby. W ubiegłym roku wystawiono ogółem 2 003,2 tys. takich zwolnień. Przeciętnie pracownicy brali 6,60 dnia wolnego.
Zdrowy pracownik na zwolnieniu lekarskim to problem dla pracodawcy i duże koszty. Aby zapobiegać nadużyciom, zarówno ZUS, jak i przedsiębiorcy mogą skontrolować pracownika, co do którego zachodzi podejrzenie, że korzysta ze zwolnienia bezzasadnie. W trakcie kontroli niejednokrotnie wykrywano wiele nieprawidłowości, czego efektem było wstrzymanie wypłaty świadczeń. A mowa o niemałych kwotach. Wydatki na absencję chorobową od stycznia do marca 2019 r. wyniosły 5 111,1 mln zł! To o 7% więcej niż w tym samym okresie 2018 r. (za: Absencja chorobowa i zasiłki z ubezpieczeń społecznych I–IV 2019 r., Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych).
Kto przeprowadza kontrolę zwolnień lekarskich
Do sprawdzenia, czy osoba na chorobowym rzeczywiście jest w złym stanie zdrowia albo opiekuje się członkiem rodziny, są uprawnieni i przedsiębiorcy, i ZUS. Kontrole zwolnień lekarskich, które prowadzą pracodawcy, polegają na ustaleniu, czy pracownik nie podjął się innej pracy zarobkowej albo czy wykorzystuje zwolnienie zgodnie z celem.
W zależności od potrzeb, miejscem inspekcji może być miejsce zamieszkania albo pobytu, które zostało wskazane na zwolnieniu lekarskim. Pracownik ma bowiem obowiązek powiadomić lekarz wystawiającego zaświadczenie o tym, gdzie będzie przebywał. Właściwie dozwolona jest kontrola w każdym miejscu, np. domniemanym miejscu pracy podczas zwolnienia. Bywa, że naruszenia są tak duże, że ZUS wydaje decyzje wstrzymujące dalszą wypłatę zasiłku chorobowego, uznając badanych za zdolnych do pracy.
Kontrole zwolnień lekarskich przez ZUS
1 stycznia 2019 roku weszły w życie nowe przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich. Po pierwsze wszystkie zwolnienia są już wystawiane w formie elektronicznej. Dzięki temu i ZUS, i pracodawca dowiadują się o absencji pracownika już w pierwszym dniu choroby. Dotychczas prawo przewidywało określony czas na przedłożenie L4 pracodawcy: tym ubezpieczonym, którzy nie dostarczyli zwolnienia lekarskiego w ciągu 7 dni od jego otrzymania wypłacano mniej. Za okres od 8 dnia orzeczonej niezdolności do pracy do dnia dostarczenia zaświadczenia lekarskiego świadczenie obniżane było o 25%.
E-ZLA umożliwia kontrolę nawet krótkoterminowych zwolnień. Rozszerzono także możliwości powiadomienia przebywającego na zwolnieniu pracownika o terminie kontrolnej wizyty u lekarza orzecznika ZUS albo konieczności przedłożenia dokumentacji medycznej potwierdzającej chorobę. Poza listem poleconym albo wysłaniem przedstawiciela ZUS-u osobiście do miejsca, w którym przebywa chory, ubezpieczyciel może także powiadomić o kontroli telefonicznie oraz drogą elektroniczną. Jednak, zgodnie ze zmienionym od 2019 r. art. 59. Ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa pkt 5g: „Zawiadomienie przekazane telefonicznie ma skutek doręczenia, jeżeli rozmowa była rejestrowana, a ubezpieczony wyraził zgodę na nagranie. Zawiadomienie przekazane za pomocą środków komunikacji elektronicznej ma skutek doręczenia, jeżeli doręczający otrzymał potwierdzenie jego otrzymania przez ubezpieczonego”.
