Raport: Postawy pracowników w czasie pandemii i dziś

Dzisiejszy rynek pracy w Polsce niewiele przypomina ten sprzed wybuchu pandemii w 2020 r. Zmieniły się przede wszystkim postawy i oczekiwania pracowników oraz kandydatów do pracy, a nowe pokolenie wchodzące na pandemiczny i popandemiczny rynek zatrudnienia ugruntowało zmiany dotyczące lepszego egzekwowania zasady work-life balance, prawa do przerw i wypoczynku czy swobody osobistej w prowadzeniu własnej kariery. Jak poruszać się po tej nowej rzeczywistości zawodowej? Jakie są dzisiejsze standardy zatrudniania i organizacji pracy w polskich firmach? Mamy nadzieję, że odpowiedzi na najbardziej nurtujące Was pytania dotyczące środowiska pracy i szukania etatu w Polsce znajdziecie w raporcie, który przygotowaliśmy dla Was wraz z Experience Institute – Postawy pracowników w czasie epidemii i dziś. Zachęcamy do zapoznania się z całą publikacją, a poniżej kilka najważniejszych informacji i wniosków z badania.

Cel badania

Już po raz drugi Praca.pl razem z Experience Institute postanowiła zbadać satysfakcję i postawy pracowników, a także sprawdzić, jaki wpływ miało na nie upowszechnienie się pracy zdalnej. W naszym badaniu staraliśmy się odpowiedzieć na pytania, jak zmieniło się zaangażowanie pracowników, sposoby organizacji pracy, oczekiwania względem pracodawców i podejście do pracy zdalnej w ciągu kilku lat – w okresie pandemii i dziś. Co więcej, przedstawiamy Wam typologię pracowników – każdy wyróżniony przez nas typ odpowiada pewnej charakterystycznej postawie w życiu zawodowym. 

Wreszcie, bierzemy pod lupę zachowania pracowników wobec pracodawców. Czy jesteśmy skłonni polecać własną firmę bliskim osobom szukającym zatrudnienia? A może często rekomendujemy produkty / usługi firmy, w której pracujemy? Stosunek pracowników do własnych pracodawców także uległ zmianie w ciągu ostatnich kilkudziesięciu miesięcy, a prześledzenie tych nowych typów postaw może być fascynującą i pouczającą lekcją dla managerów i pracodawców.

Metoda badawcza

Badanie miało charakter ankiety – kwestionariusza internetowego, do wypełnienia którego respondenci zostali zaproszenie za pomocą poczty e-mail. Zostało ono zrealizowane metodą CAWI. Dane były zbierane od 28 listopada do 30 grudnia 2022 r.

Charakterystyka respondentów

W badaniu wzięło udział 1019 respondentów. Są to osoby pracujące, w większości (88%) mieszkańcy miast. Nieco mniej niż połowę (43%) stanowiły osoby mieszkające w miastach powyżej 500 tys. mieszkańców.

• płeć

62% respondentów to kobiety, 38% – mężczyźni.

• wiek

Osoby odpowiadające na pytania to w przeważającym stopniu 25-34-latkowie (38%) oraz 35-44-latkowie (33%). Co piąty respondent miał 45-54 lat. Osoby w wieku 55 lat lub powyżej stanowiły 6% próby badawczej, a te w wieku 18-24 lat – 2% respondentów.

• województwo

Niemal jedna trzecia badanych (32%) pochodziła z województwa mazowieckiego. Wśród najliczniej reprezentowanych województw znajdowały się także śląskie (12% respondentów), dolnośląskie i małopolskie (po 9%), wielkopolskie (8%), łódzkie i pomorskie (po 7%).

• branża

Nasi respondenci to osoby zatrudnione w bardzo różnych branżach. Najliczniej reprezentowana była branża IT (13%), sektor przemysłowy oraz finanse (po 9%). Wśród osób biorących udział w badaniu znaleźli się też między innymi pracownicy handlu, budownictwa, opieki zdrowotnej, edukacji, branży medialno-rozrywkowej, bankowości, transportu i innych usług.

Praca zdalna

Home office stało się jednym z najbardziej pożądanych benefitów wśród pracowników i kandydatów do pracy, cenionym przede wszystkim ze względu na oszczędność czasu. 

• możliwość pracy w formule zdalnej

74% badanych zadeklarowało, że ma możliwość wykonywania pracy zdalnej – a więc o wiele więcej niż w czasie pandemii, kiedy taką sposobność miała tylko połowa naszych ankietowanych. Spośród tych, którym pracodawcy umożliwiają home office, zdalnie pracuje aż 86% osób, przy czym 61% – w formie hybrydowej (częściowo z domu, częściowo z siedziby firmy).

• ocena pracy w formie zdalnej

9 na 10 respondentów jest zadowolonych z wykonywania pracy w domu. 77% stwierdziło, że zdecydowanie odpowiada im taka formuła, 16% – iż raczej są zadowoleni. 

4% badanych wskazało odpowiedź: home office ani mi odpowiada, ani mi nie odpowiada. 

Umiarkowanie niezadowoleni z pracy zdalnej stanowili tylko 2% respondentów pracujących zdalnie, a bardzo niezadowoleni – 1%.

Badanie pokazuje również, że praca zdalna zyskała rzeszę nowych zwolenników. Dla porównania w czasie pandemii niecałe dwie trzecie respondentów było zadowolonych z takiej formuły pracy.

• czas wykonywania zadań w pracy zdalnej

W home office wykonujemy te same czynności znacznie szybciej. 52% respondentów przyznało, że w domu na dokładnie te same obowiązki służbowe musi poświęcić mniej czasu niż w przypadku wypełniania ich w siedzibie firmy. To również spora zmiana od 2020 r., kiedy tylko 32% respondentów stwierdziło, że w domu szybciej wykonuje powierzone czynności niż w biurze. 

Co więcej, w czasie pandemii aż 24% osób uznało, że musi poświęcić więcej czasu w domu niż w biurze na wypełnienie obowiązków – obecnie taką deklarację złożyło już tylko 4% pracowników home office.

• praca zdalna – zalety i wady

Na pytanie – co jest dla Pani/Pana największym benefitem pracy zdalnej? – najwięcej osób odpowiedziało:

• brak konieczności dojazdów do pracy i oszczędność czasu z tym związana – 57% respondentów, 

• brak kosztów dojazdów do pracy – 15%, 

• zarządzanie swoim czasem / elastyczne godziny pracy – 13%.

Wskazano także na takie korzyści jak cisza i spokój w domowym biurze (11%), ogólną oszczędność czasu (11%), komfort związany z byciem w domu (9%), efektywne wykorzystanie czasu pracy (9%) czy więcej czasu dla bliskich i możliwość opieki nad dziećmi (8%).

Z kolei najczęstsze odpowiedzi na pytanie – co jest dla Pani/Pana największym utrudnieniem w pracy zdalnej? – to:

• brak warunków mieszkaniowych – 38% ankietowanych wybrało tę odpowiedź, 

• kłopoty z koncentracją na pracy – 30%, 

• brak kontaktu ze współpracownikami – 23%. 

Ponadto 7% respondentów wskazało złe warunki techniczne (sprzętowe, związane z dostępem do internetu) jako jedną z głównych przeszkód, z kolei dla 6% problem stanowi trudność z oddzielemem życia zawodowego i prywatnego.

Zaangażowanie w pracę

Polacy należą do najbardziej pracowitych narodów w Europie, a z naszego badania wynika również, że do swoich obowiązków podchodzimy bardzo poważnie. 

Czy pracujemy coraz dłużej? Co trzecia osoba biorąca udział w badaniu przyznała, że poświęca więcej czasu na pracę niż przed wybuchem epidemii koronawirusa.

Na pytanie – czy ma Pani/Pan poczucie, że pracuje aktualnie więcej niż przed pandemią – uczestnicy badania odpowiedzieli:

• zdecydowanie tak – 20%, 

• raczej tak – 14%, 

• czas pracy nie zmienił się – 21%, 

• raczej nie – 11%, 

• zdecydowanie nie – 35%.

Tak samo jak w czasie pandemii, obecnie również 9 na 10 respondentów przyznaje, że do swoich zadań służbowych podchodzi z wysokim zaangażowaniem. 85% z nas stara się dbać o dobre imię firmy, a 75% ma poczucie osobistego wkładu w dobro firmy. Ponadto większość nie ogranicza się do biernego wypełniania poleceń – aż 71% ankietowanych stwierdziło, że w codziennej pracy podejmuje dodatkowe działania, które mogą przynieść korzyści przedsiębiorstwu.

Satysfakcja z pracy

Rynek pracy i warunki zatrudnienia w polskich przedsiębiorstwach zmieniają się. Czy na lepsze? W 2020 roku 48% z nas wyrażało brak zadowolenia z pracy, 36% wykazywało postawę neutralną, a tylko 16% zadeklarowało satysfakcję ze swojego miejsca na ścieżce zawodowej. Po dwóch latach wyniki badania satysfakcji z pracy są wciąż dalekie od ideału, niemniej znacznie bardziej optymistyczne.

Zadowolenie z pracy wyraża dziś 28% respondentów, 39% ma neutralny stosunek do pracy, a o braku zadowolenia mówi 33% pracowników.

Najbardziej zadowolone są osoby o co najmniej 10-letnim stażu pracy i tek, które zajmują stanowiska kierownicze. Z kolei najniższy poziom satysfakcji jest u osób pracujących od 3 do 5 lat i pracowników fizycznych.

Widać też wyraźnie, że bardziej zadowolone są osoby, które mają możliwość pracy zdalnej. Wśród nich z kolei większą satysfakcję z pracy widać u pracowników wykonujących 100% pracy w home office niż u tych, którzy pracują hybrydowo. 

Gotowość do polecania firmy jako pracodawcy

W naszym badaniu sprawdziliśmy również, czy pracownicy są współcześnie gotowi na bycie ambasadorami przedsiębiorstwa, w którym pracują. Poprosiliśmy respondentów o ustosunkowanie się do zagadnienia: 

• Proszę ocenić na ile prawdopodobne jest, że poleciłby/aby Pan/i pracę w swojej firmie przyjacielowi bądź komuś z rodziny.

Okazało się, że co czwarty pracownik chętnie poleca swoją firmę jako miejsce pracy. Jesteśmy bardziej lojalni niż w czasie pandemii, kiedy na polecenie bliskiemu własnego miejsca pracy zdecydowałby się jedynie co szósty zatrudniony.

Statystyczny lojalny pracownik – polecający swojego pracodawcę – to osoba z co najmniej 10-letnim stażem pracy, na stanowisku managerskim i w firmie zatrudniającej więcej niż 250 osób.

Z badania wynika także, że zdecydowanie bardziej lojalni są pracownicy mający możliwość pracy zdalnej (w szczególności 100% zdalnie) od tych, dla których home office jest niedostępne.

Dlaczego jesteśmy gotowi na polecanie bliskim swojego pracodawcy? Decydujący wpływ na to ma osobista satysfakcja z pracy oraz poczucie, że to co robimy, jest istotne dla funkcjonowania całej organizacji. Co więcej, polecamy firmę, jeśli czujemy się częścią zespołu, jesteśmy zadowoleni z jej systemu motywacyjnego i czujemy dumę, że możemy pracować właśnie dla tego pracodawcy. Co ciekawe, osobiste odczucia względem zespołu i pracodawcy są tu kluczowe – na dalszych miejscach wskazano takie kwestie jak warunki w miejscu pracy, stabilność zatrudnienia czy zgadzanie się z wartościami promowanymi w firmie.

Gotowość do polecania firmy jako dostawcy

Zapytaliśmy także pracowników, czy poleciliby bliskim produkty bądź usługi firmy, w której są zatrudnieni. Gotowość do bycia ambasadorem marki zadeklarowało 37% zatrudnionych, 31% wybrało odpowiedź neutralną, zaś 32% nie ma zamiaru polecać produktów czy usług przedsiębiorstwa, w którym pracuje.

I w tym wypadku osoby chętnie polecające firmę to pracownicy z co najmniej 10-letnim stażem pracy, a także zatrudnieni na stanowiskach kierowniczych. Pozytywnie odznaczają się także pracownicy zdalni – 43% osób z nich deklaruje chęć polecania oferty firmy (wobec 18% ambasadorów marki wśród osób, które nie mogą pracować z domu).

Badanie pokazuje, że polecamy produkty lub usługi pracodawcy wówczas, gdy uważamy że są dobrej jakości. Istotnym czynnikiem jest też to, czy sami jesteśmy zadowoleni z pracy.

Czynniki kształtujące satysfakcję i zaangażowanie w pracę

Co nam się podoba i nie podoba w codziennej pracy? Co skłania nas do większego wysiłku, a co zniechęca? Nasi ankietowani odpowiedzieli na zagadnienie:

• Proszę ocenić na ile, ogólnie rzecz biorąc, jest Pani/Pan zadowolona/y lub niezadowolona/y z każdego z poniższych aspektów pracy.

Tak jak w czasie pandemii, również w końcówce 2022 r. najbardziej satysfakcjonujące w pracy są dla nas relacje ze współpracownikami – taką odpowiedź wskazało łącznie 78% respondentów. Dla 39% satysfakcja w tym zakresie jest wysoka, i dla 39% – umiarkowanie wysoka.

75% osób czuje satysfakcję z poziomu stabilności zatrudnienia w firmie, zaś 72% jest zadowolonych z relacji z przełożonym. 67% cieszy się, że może pracować w tej właśnie firmie, 53% docenia zabezpieczenia zdrowotne dla pracowników. 

Okazuje się też, że najmniej jest osób zadowolonych z poziomu wynagrodzenia – 51% (przy czym tylko 10% bardzo zadowolonych i 41% umiarkowanie zadowolonych).

Jak oceniamy swoją codzienną pracę i własne miejsce w firmie?

• Aż 76% z nas ma poczucie bycia częścią zespołu.

• 64% respondentów pozytywnie ocenia pracę współpracowników.

• 52% pracowników jest zadowolonych z komunikacji w firmie.

• 50% pracowników otrzymuje feedback od przełożonych.

• 69% zatrudnionych nie ma obawy przed powiadomieniem przełożonego, kiedy nie czują się na siłach, by wykonać powierzone zadanie.

• 93% osób wie, jak wykonywać swoje obowiązki.

• 41% stwierdza, że każdego dnia czuje się motywowana większego zaangażowania, podejmowania dodatkowych działań.

To jeszcze nie koniec. Kim jesteśmy w pracy? Jakie postawy najczęściej przyjmujemy wobec współpracowników, przełożonych? Wraz z Experience Institute określiliśmy 6 typów pracowników. W naszej autorskiej charakterystyce wyróżniamy: Lokomotywy, Przygaszonych, Ofiarników, Wczasowiczów, Uśpionych i Zagubionych. Jakim typem pracownika jesteś? Sprawdź najnowszy raport Praca.pl i Experience Institute – część II już wkrótce.

Zachęcamy także do sięgnięcia do raportu pokazującego postawy pracowników w dobie pandemii. Zobacz, jak zmienił się rynek pracy w Polsce w ciągu dwóch lat.