Zmiana czasu, mimo że odbywa się nieprzerwanie od blisko pół wieku dwa razy do roku, wciąż budzi sporo emocji. Dyskusje na temat zasadności zmiany wskazówek zegara nasilają się szczególnie w październiku, kiedy zmiana wyraźnie skraca dzień, a także w marcu, czyli wówczas, gdy musimy zacząć wstawać z łóżka o godzinę wcześniej niż jesienią i zimą. Warto pamiętać, że zmiana czasu ma konsekwencje w życiu zawodowym. W nocy przestawiania zegarków pracujące osoby wykonują obowiązki o godzinę krócej (jeśli jest to zmiana z czasu zimowego na letni) bądź o godzinę dłużej (z letniego na zimowy). Fakt ten wpływa na rozliczenie czasu pracy oraz otrzymywane wynagrodzenie.
Spis treści
- Kiedy zmiana czasu?
- O której zmiana czasu?
- Zmiana czasu a wynagrodzenie pracownika
- Praca w nocy a zmiana czasu – wolne
- Zmiana czasu a ewidencja czasu pracy
- Historia zmiany czasu z letniego na zimowy i z zimowego na letni
- Po co jest zmiana czasu?
- Dyskusja w związku ze zmianą czasu
- Zmiana czasu a praca w nocy – najczęściej zadawane pytania
Kiedy zmiana czasu?
Choć w Unii Europejskiej od dawna debatuje się nad wstrzymaniem procedury zmiany czasu dwa razy do roku, póki co musimy funkcjonować wg starych zasad. W Polsce wskazówki zmieniamy w ostatni weekend marca (czas zimowy zamieniamy na czas letni) oraz w ostatni weekend października. Warto pamiętać, że w innych państwach obowiązują inne terminy zmiany czasu. Łącznie na świecie dwa systemy czasu obowiązują w ponad 70 krajach.
-
zmiana czasu letniego na zimowy 2025
W 2024 roku w Polsce zmiana czasu z letniego na zimowy wypada w nocy z 25 na 26 października (dokładniej, 26 października o godzinie 3:00 w nocy cofamy wskazówki do godziny 2:00).
-
zmiana czasu zimowego na letni 2026
Marcowa zmiana czasu z zimowego na letni w 2026 roku w Polsce wypadnie w nocy z 28 na 29 marca (ściślej rzecz biorąc, 29 marca o godzinie 2:00 w nocy przesuniemy wskazówki zegara na godzinę 3:00).
Czytaj także: Drzemka w pracy – przyjaciółka wydajności
O której zmiana czasu?
Przesunięcie wskazówek zwyczajowo następuje w nocy z soboty na niedzielę w godzinach 2.00-3.00. Jest to bowiem okres, w którym stosunkowo niewiele osób pracuje, co ma zminimalizować koszty i niedogodności dla pracodawców i pracowników, związane z wydłużeniem bądź skróceniem o godzinę wymiaru pracy.
Zmiana czasu a wynagrodzenie pracownika
Mimo iż przesunięcie wskazówek powtarza się co roku, niezmiennie przysparza pracodawcom problemów z rozliczeniem czasu pracy pracujących tej nocy osób. W związku z tym przypominamy, jak należy zachować się w tej sytuacji, aby nie naruszać przepisów prawa pracy.
-
zmiana czasu z letniego na zimowy
Osoby pełniące obowiązki służbowe nocą z 25 na 26 października, których zwykły wymiar czasu pracy wynosi 8 godzin, tej nocy będą pracować przez 9 godzin. Wynika to z faktu przesunięcia wskazówek w tył z godziny 3:00 na 2:00. Za ile godzin powinien zapłacić im pracodawca?
Odpowiedź jest tu jednoznaczna: szef szef ma obowiązek wypłacić wynagrodzenie za 9 godzin pracy, w tym za 1 godzinę nadliczbową w nocy, a także dodatek za pracę w godzinach nocnych.
Pamiętaj!
Zgodnie z Kodeksem pracy wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Dodatek z kolei należy się za pracę w godzinach nocnych – między godziną 21:00 a 7:00 (lub w godzinach wynikających z przepisów wewnątrzzakładowych, nie stojących jednak w sprzeczności z Kodeksem pracy). Wysokość dodatku to co najmniej 20% stawki godzinowej minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z kolei za nadgodziny w nocy przysługuje dodatek w wysokości 100% wysokości pensji (przypomnijmy – prócz normalnego wynagrodzenia).
Podsumowując, pracownik otrzyma więc: wynagrodzenie za 9 godzin pracy, dodatek za pracę w nocy i dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.
-
zmiana czasu z zimowego na letni
W sytuacji odwrotnej, gdy w wyniku zmiany czasu na letni liczba przepracowanych godzin skraca się (np. z 8 do 7 godzin), pracodawca ma obowiązek zapłacić podwładnemu wynagrodzenie za pełen wymiar czasu pracy (np. 8 godzin). Wynika to z faktu gotowości do pełnienia obowiązków służbowych przez podwładnego, za które wypłacane jest wynagrodzenie przestojowe (art. 81. Kodeksu pracy).
Wprawdzie przepis przyznający pracownikowi prawo do wynagrodzenia przestojowego uzależnia je od niewykonywania pracy z powodu przeszkód występujących po stronie pracodawcy, to jednak w tym wypadku – mimo że zmiana czasu nie jest w żaden sposób „zawiniona” – przyjmuje się, że okoliczność ta obciąża pracodawcę.
Praca w nocy a zmiana czasu – wolne
W przypadku nadgodzin w nocy Kodeks pracy przewiduje też możliwość odebrania wolnego w innym terminie. Następuje to na pisemny wniosek pracownika bądź z inicjatywy pracodawcy (bez wniosku). W pierwszym przypadku podwładny otrzymuje 1 godzinę wolną, w drugim – 1,5 godziny. Odebranie wolnego jest równoznaczne z utratą prawa do wynagrodzenia za godzinę nadliczbową.
Zmiana czasu a ewidencja czasu pracy
Harmonogram powinien odzwierciedlać rzeczywisty czas pracy danej osoby. Dlatego, jeśli chodzi o udokumentowanie pracy w noc zmiany czasu, nie modyfikujemy wstecznie harmonogramów czasu pracy. Nawet jeśli przy ich tworzeniu pracodawca nie będzie pamiętał, że na nocnej zmianie przypadającej z 25 na 26 października nastąpi zmiana czasu i w związku z tym zaplanuje 8 godzin pracy – nie dokonuje korekty dokumentów już po fakcie. W tej sytuacji w ewidencji czasu pracy, która odzwierciedla rzeczywiście przepracowany czas, należy wykazać faktyczną liczbę godzin pracy.
Czytaj także: Dni wolne od pracy 2024
Historia zmiany czasu z letniego na zimowy i z zimowego na letni
Przesuwamy wskazówki z czasu zimowego na czas letni i odwrotnie od niedawna, choć pomysły tego typu pojawiały się już przed wiekami. Benjamin Franklin już w 1784 roku napisał żartobliwy esej pt. An Economical Project for Diminishing the Cost of Light, skierowany do jednego w paryskich czasopism, w którym zaproponował, by paryżanie wstawali o godzinę wcześniej – korzystając ze światła poranka, mogliby zaoszczędzić na świecach. Franklin wyliczył nawet, że zaoszczędzono by wówczas kwotą równą dzisiejszym 200 mln dolarów.
Pierwsze poważne propozycje dotyczące zmiany czasu pojawiły się dopiero w XX wieku. Systematycznie czasy letni i zimowy zaczęły obowiązywać najpierw w Kanadzie (1907), Austrii i Niemczech (wówczas Cesarstwie Niemieckim – 1916 r.)*. W Polsce zmieniano czas już w okresie międzywojennym i po drugiej wojnie światowej, ale systematyczny system zmiany czasu wprowadzono dopiero w latach 70. ubiegłego wieku.
Po co jest zmiana czasu?
Celem zmiany czasu jest pełniejsze wykorzystanie światła dziennego i przez to oszczędność energii elektrycznej (wynikającej z konieczności dłuższego oświetlania pomieszczeń itp.). Do najczęściej wskazywanych korzyści stosowania dwóch systemów czasu zalicza się:
-
oszczędność energii
Przesunięcie godzin pracy i aktywności na czas, kiedy jest więcej światła dziennego, zmniejsza zapotrzebowanie na sztuczne oświetlenie, co prowadzi do oszczędności energii elektrycznej.
-
bezpieczeństwo
Jasne poranki i wieczory mogą poprawić bezpieczeństwo na drogach, zmniejszając ryzyko wypadków związanych z jazdą w ciemności.
-
korzystny wpływ na gospodarkę
Dłuższe wieczory mogą sprzyjać zwiększeniu aktywności konsumenckiej, np. w branży turystycznej, gastronomicznej czy rozrywkowej, co może mieć pozytywny wpływ na gospodarkę.
-
poprawa samopoczucia i zdrowia
Większa ekspozycja na światło słoneczne w ciągu dnia może poprawić samopoczucie, a także zmniejszać ryzyko depresji czy tzw. chandry.
-
wzrost aktywności na świeżym powietrzu
Dłuższe popołudnia w okresie letnim zachęcają do spędzania więcej czasu na zewnątrz, co sprzyja aktywności fizycznej i rekreacji.
Dyskusja w związku ze zmianą czasu
Coraz częściej pojawiają się głosy krytyczne wobec zmian czasu. Zwolennicy wstrzymania zmian czasu najczęściej wskazują na następujące wady tego systemu:
-
zakłócenie rytmu dobowego człowieka
Nagła zmiana czasu może źle wpływać na wewnętrzny zegar biologiczny człowieka, co u niektórych osób prowadzi do problemów ze snem, zmęczenia i złego samopoczucia, a nawet może obniżać odporność czy zwiększać ryzyko problemów z sercem.
-
zmniejszenie produktywności
Kolejny argumentó mówi o tym, że problemy ze snem i adaptacją do nowego czasu mogą prowadzić do zmniejszenia efektywności w pracy, w nauce czy w innej codziennej aktywności.
-
kwestionowanie oszczędności energii
Zdaniem oponentów dwóch systemów czasu niektóre badania sugerują, że oszczędności energii wynikające ze zmiany zegarka są minimalne lub nawet nieistniejące, szczególnie w nowoczesnych społeczeństwach, gdzie na koszty zużycia energii wpływa wiele czynników, a nie tylko koszt oświetlenia.
-
komplikacje logistyczne
Oponenci zmiany czasu wskazują także na fakt, że zmiana godziny może prowadzić do kłopotów w czasie planowania podróży, a także w organizacji pracy przedsiębiorstw międzynarodowych oraz w systemach informatycznych wymagających regularnej aktualizacji.
Czytaj także: Szukanie nowej pracy – który miesiąc jest najbardziej odpowiedni?
____________________
*Źródło: www.timeanddate.com
Zmiana czasu a praca w nocy – najczęściej zadawane pytania:
-
Kto wprowadził zmianę czasu w Polsce?
Zmiana czasu w naszym kraju, tak jak w wielu innych europejskich państwach, została wprowadzona po raz pierwszy w czasie I wojny światowej. Po wojnie z niej zrezygnowano, a przez lata praktyka ta była wielokrotnie zawieszana i przywracana. Obecnie obowiązują przepisy dotyczące zmiany czasu z letniego na zimowy i odwrotnie wynikające z regulacji Unii Europejskiej.
-
Czy zmiana czasu jest na całym świecie?
Nie, zmiana czasu nie jest stosowana na całym świecie. Jest to praktyka wykorzystywana głównie w krajach położonych w strefach umiarkowanych, gdzie różnice w długości dnia są znaczące o różnych porach roku. Wiele państw, szczególnie tych położonych bliżej równika, w których długość dnia i nocy przez cały rok jest bardziej stabilna, nie stosuje systemu zmiany czasu.
