CHARAKTERYSTYKA ZAWODU

Reżyser to osoba odpowiedzialna za całokształt dzieła scenicznego lub filmowego. To autor spektaklu, filmu, widowiska muzycznego bądź estradowego - zależnie od rodzaju sztuki.
Reżyser to artysta, autor koncepcji artystycznej sztuki, filmu, inspirujący współpracowników i kierujący nimi. Jego zadaniem jest scalić muzykę, oprawę plastyczną, ruch sceniczny i grę aktorską w spójną całość.

Zawód ten powstał wraz z teatrem. W starożytnej Grecji reżyserem był sam autor sztuki. Przez setki lat ta funkcja w teatrze pozostawała w cieniu, a reżyser był zazwyczaj jednocześnie aktorem lub autorem. Sytuacja uległa zmianie dopiero w okresie renesansu i baroku, kiedy to praca reżysera została bardziej doceniona. Dopiero w XX w. stał się osobą kluczową a wraz z rozwojem radia i telewizji zyskał nowe możliwości działania.

Reżyser, dokonując wyboru dzieła literackiego lub scenariusza, w swojej wyobraźni przekształca tekst w żywe obrazy. Powstaje pewna wizja, którą w dalszych działaniach reżyser będzie starał się zrealizować w rzeczywistości. Tej wizji podporządkuje obsadę aktorską, wizję scenografii, muzyki i choreografii. Reżyser musi swoją wizję jak najdokładniej przekazać swoim współpracownikom tak, by ich praca przyniosła pożądany, spójny efekt. W pracy musi cierpliwie naprowadzać współpracowników na swój sposób myślenia.

Reżyser musi opanować całość przedsięwzięcia. Zarówno sztuki teatralne jak i filmy długometrażowe to często ogromne przedsięwzięcia, które wymagają od reżysera także dużych zdolności organizacyjnych. Stąd niejednokrotnie część obowiązków pierwotnie zarezerwowanych dla reżyserów zostaje delegowana jego asystentom.


WARUNKI PRACY

Miejsce pracy reżysera zależy od tego, co reżyseruje. Jeśli zajmuje się przygotowywaniem spektakli teatralnych, jego głównym miejscem pracy będzie teatr i jego pomieszczenia, w których odbywa się większość prób. W przypadku reżysera filmowego podstawowym miejscem pracy jest studio filmowe, jednak część scen jest kręconych w plenerach.

Pierwszy etap pracy reżysera, czyli analiza tekstu sztuki bądź scenariusza, odbywa się zazwyczaj bez udziału innych osób. Praca zbiorowa zaczyna się w momencie, gdy pomysł jest wcielany w życie. Reżyser musi podporządkować swojej wizji pracę innych ludzi, dlatego kontakty ze współpracownikami są bardzo intensywne. Na tym etapie bardzo ważne jest umiejętne odpowiadanie na pytania i rozwiewanie wątpliwości dotyczących inscenizacji.

Czas poświęcony pracy każdego dnia może być inny. Wszystko zależy od stopnia zaawansowania pracy nad danym przedsięwzięciem oraz planu prób czy zdjęć. Praca reżysera wiąże się z pracą w dni wolne oraz licznymi wyjazdami.


WYMAGANIA

Reżyser by stworzyć przedstawienie musi mieć publiczności coś do przekazania. Spektakle stają się interesujące, jeśli reżyser posiada bogatą osobowość i umie komunikować się z widzami za pomocą dostępnego mu języka scenicznego. Niezbędna jest wyobraźnia, twórcze myślenie, wrażliwość, obserwacja i samodzielna interpretacja rzeczywistości. Istotna jest także silna osobowość, która pozwala podporządkować własnej wizji pomysły innych artystów oraz pokierować całym zespołem zaangażowanym w tworzenie widowiska czy filmu. W tym celu niezbędna jest też łatwość komunikowania z otoczeniem. Liczą się też zdolności organizacyjne i menedżerskie. Oprócz tego istotne są umiejętności do podejmowania szybkich decyzji, kierowania zespołem i duża wiedza o pracy w branży, w której się pracuje.

Przede wszystkim jednak reżyser musi mieć talent, bo jest to podstawa sukcesu w tej dziedzinie. Kandydat na te studia musi mieć siłę przebicia, ale i wiedzę, co jest oczywiste. Ten zawód polega też na tym, że od rana do wieczora trzeba podejmować decyzję w sprawach najprostszych i najważniejszych.

W zasadzie nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania tego zawodu, choć ze względu na stres reżyser nie powinien mieć problemów z układem krążenia. Istotna jest też odporność emocjonalna.


WARUNKI PODJĘCIA PRACY

Reżyserię można studiować w jednej z czterech szkół wyższych: warszawskiej Akademii Teatralnej, krakowskiej PWST, łódzkiej Filmówce oraz Wydziale Radia i TV w Katowicach. Mogą też ukończyć jedyną prywatną szkołę kształcącą reżyserów - warszawską Wyższą Szkołę Sztuk Wizualnych i Nowych Mediów, gdzie wykłada czołówka polskich reżyserów.

Studenci od razu muszą planować swoją przyszłość. Mają do wyboru kilka dróg - teatr, film, radio, telewizja i reklama lub jeszcze inne zajęcia związane z zawodem. Oczywiście dużo zależy od rodzaju szkoły, którą wybierają, upodobań i możliwości rynkowych.


MOŻLIWOŚCI ZATRUDNIENIA

Perspektywy dla młodych reżyserów są trudne. Niektórzy twierdzą, że najlepszą drogą dla młodego reżysera teatralnego jest... mieć szczęście zadebiutować w niezłym teatrze i zrobić tzw. mocne wejście. Druga droga szukania pracy to kontakty. Reżyserzy teatralni szukają swojego miejsca w całym kraju - rzadko ktoś jest przywiązany do jednego teatru. W przypadku reżyserów filmowych i telewizyjnych naturalnym miejscem pracy może być telewizja. Wielu reżyserów próbuje też szczęścia w filmie, ale szanse ma niewielu. W praktyce wielu kończy w reklamie przy niezbyt ambitnych produkcjach, a część szuka sobie miejsca poza zawodem.


ZAROBKI

Zarobki reżyserów są bardzo różne. Często krążą o nich legendy, podczas gdy w praktyce zarabiają oni o wiele mniej od głównych aktorów. Poza pieniędzmi liczy się też popularność i tzw. sukces medialny, który jest najmilszą częścią tego zawodu.