Amortyzacja w firmie – co trzeba wiedzieć o odpisach amortyzacyjnych? Jakie są metody obliczania amortyzacji i jak wygląda wyliczenie amortyzacji?
Amortyzacja - definicja
Amortyzacja podatkowa (odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe) to koszt związany ze stopniowym zużywaniem się środków i wartości. Są 2 rodzaje amortyzacji:
• amortyzacja środków trwałych (np. maszyny, samochody, nieruchomości, sprzęt komputerowy),
• amortyzacja wartości niematerialnych i prawnych (np. oprogramowanie, znaki towarowe, licencje, prawa do wynalazków).
Stopniowe zużywanie się wynika albo ze skutków eksploatacji (dana rzecz jest używana, więc się niszczy), albo ze skutków starzenia się ekonomicznego lub moralnego (np. dana rzecz była nowoczesna w momencie zakupienia, ale po 2-3 latach będzie już przestarzała technologicznie, niekompatybilna itd.).
Księgowanie amortyzacji polega na zaliczenie w koszty prowadzenia działalności gospodarczej wartości zakupionych bądź posiadanych środków trwałych, których przewidywany okres użytkowania jest dłuższy niż rok.
Amortyzacja jest stosowana dlatego, że wydatki poniesione na zakup środka trwałego nie mogą stanowić jednorazowego kosztu w momencie zakupu. Są to koszty rozciągnięte w czasie.
Zgodnie z ustawą o rachunkowości naliczanie amortyzacji obejmuje następujące zasady amortyzacji:
• odpisy amortyzacyjne - wykonywane za pomocą planowego rozłożenia w czasie wartości środka trwałego,
• okres amortyzacji - rozpoczyna się nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do użytkowania oraz trwa do momentu zrównania wartości odpisów z wartością początkową lub przeznaczenia środka trwałego do likwidacji bądź sprzedaży.
Można też wskazać następujące funkcje amortyzacji:
• umorzeniowe,
• kosztowe,
• odtworzeniowe,
• przychodowe.
Amortyzacja a umorzenie
Umorzenie to zużycie środków trwałych od początku ich używania do chwili obecnej (tzw. skumulowana amortyzacja). Określa wartość netto środków trwałych. Amortyzacja to zużycie środków od początku roku do chwili obecnej. W skali jednego roku kwota amortyzacji i umorzenia jest taka sama, ale patrząc na oba konta w perspektywie kilku lat, widać różnice. Konto umorzenie środków trwałych jest wieloletnie, a konto amortyzacji roczne.
Na przykład, jeśli amortyzacja sprzętu trwa 5 lat i jest wykonywana metodą liniową, przy czym wartość środka trwałego to 12 500 zł, to po trzech latach konto amortyzacji w grudniu trzeciego roku odpisów będzie wynosić 2500 zł a umorzenie wyniesie 3 × 2500 zł, czyli 7500 zł.
Roczne stawki amortyzacyjne określone są procentowo poprzez załącznik nr 1 do ustawy o PIT. Mówią one o tym, jaki procent wartości środka trwałego może być w skali roku amortyzowany. Na przykład amortyzacja samochodu ma stawkę 20%. A to oznacza, że okres amortyzacji samochodu osobowego wynosi 5 lat (bo potrzeba pięciu lat, by zamortyzować 100% wartości auta).
Metody amortyzacji
Istnieją różne metody amortyzacji środków trwałych, ale ich wybór nie jest dowolny dla podatnika. Możliwość wyboru określonych metod i stawek zależy od przepisów, które wprowadzają warunki ich stosowania. Dostępne opcje to:
• Amortyzacja jednorazowa (amortyzacja uproszczona)
• Amortyzacja liniowa
• Amortyzacja naturalna
• Amortyzacja progresywna (amortyzacja przyspieszona)
• Amortyzacja degresywna (amortyzacja przyspieszona)
Do najbardziej popularnych metod należą amortyzacja liniowa i degresywna.
Rodzaje amortyzacji pod kątem rodzaju środka trwałego
Do ustalania stawki odpisu amortyzacyjnego służy Klasyfikacja Środków Trwałych (KŚT). Jest to zestawienie i pogrupowanie różnego rodzaju środków trwałych. Od tego, do jakiej grupy będzie należał dany środek, będzie zależeć stawka, a w efekcie rozliczenie amortyzacji.
Obecnie istnieje 10 grup środków trwałych:
• 0 - grunty
• 1 - budynki i lokale oraz spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego
• 2 - obiekty inżynierii lądowej i wodnej
• 3 - kotły i maszyny energetyczne
• 4 - maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania
• 5 - maszyny, urządzenia i aparaty specjalistyczne
• 6 - urządzenia technicznie
• 7 - środki transportu
• 8 - narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie, gdzie indziej niesklasyfikowane
• 9 - inwentarz żywy
W każdej istnieją dodatkowo podgrupy i rodzaje. To, do której grupy należy dany środek trwały, będzie wyznaczało m.in. dopuszczalną metodę amortyzacji. Na przykład amortyzacja pojazdu (grupa 7) nie może zostać przeprowadzona metodą degresywną (bo metoda ta nie dotyczy grupy 7). Stawki amortyzacyjne środków trwałych (dla każdej grupy, podgrupy i rodzaju) określone są przez roczne stawki amortyzacji stanowiące załącznik nr 1 do ustawy o PIT.
Amortyzacja używanych środków trwałych
Poza nowo zakupionymi środkami trwałymi, podatnicy mają też możliwość amortyzacji środków używanych. Używany
środek trwały to taki, który przed nabyciem przez podatnika był użytkowany minimum 6 miesięcy (środki z grup 3-6 i 8) lub 60 miesięcy (budynki, budowle, lokale niemieszkalne).
Współczynnik amortyzacji przy środku używanym ustala się indywidualnie, ale z zastrzeżeniem minimalnych okresów ustalonych w art. 22j ust. 2 pkt 1 Ustawy o Podatku Dochodowym od osób Fizycznych. Na przykład:
• amortyzacja samochodu używanego - minimalny okres - 30 miesięcy (amortyzacja auta używanego objęta jest stawką 40%),
• amortyzacja maszyn używanych o wartości do 25 000 zł - 24 miesiące, między 25 000 a 50 000 zł - 36 miesięcy, powyżej 50 000 zł - 60 miesięcy,
• amortyzacja budynku niemieszkalnego, dla którego stawka amortyzacyjna z wykazu stawek amortyzacyjnych wynosi 2,5 % - 40 lat pomniejszone o pełną liczbę lat, które upłynęły od dnia ich oddania po raz pierwszy do używania do dnia wprowadzenia do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonej przez podatnika, z tym że okres amortyzacji nie może być krótszy niż 10 lat.
Amortyzacja wartości niematerialnych
Przy zakupie wartości niematerialnych i prawnych do kwoty 10 000 zł można zastosować amortyzację jednorazową, bądź przyjąć standardową liniową metodę amortyzacji w czasie w oparciu o samodzielne ustalone stawki. Oczywiście podatnik ma też prawo ująć wydatek bezpośrednio w kosztach uzyskania przychodu. Przy kwocie wyższej (ponad 10 000 zł) zastosować trzeba określone w art. 22 Ustawy PIT stawki, które wyznaczają minimalny okres amortyzacji.
Wartości niematerialne i prawne - stawka amortyzacji dla kwot powyżej 10 000 zł:
• Licencje na programy komputerowe i prawa autorskie – 50%
• Licencje na wyświetlanie filmów oraz na emisję programów radiowych i telewizyjnych -50%
• Koszty zakończonych prac rozwojowych – 100%
• Pozostałe wartości niematerialne i prawne – 20%
Jednorazowe umorzenie środka trwałego (amortyzacja jednorazowa)
Może być zastosowane przy środkach trwałych o wartości poniżej 10 000 zł, kiedy przewidywany okres użytkowania wyniesie więcej niż rok. Łączna kwota jednorazowych amortyzacji w jednym roku nie może przekroczyć kwoty 50 000 EUR.
Przy środkach trwałych o wartości powyżej 10 000 zł amortyzacja jednorazowa może zostać zastosowana w ramach pomocy de minimis przy spełnieniu określonych ustawą warunków.
Amortyzacja liniowa
Metoda liniowa amortyzacji to najprostszy sposób obliczania amortyzacji. Zakłada jednakowe zużycie środka trwałego przez cały okres trwania amortyzacji. Każdego miesiąca umorzenie środków trwałych przyjmuje tę samą procentowa wartość i stanowi identyczny koszt.
Odpisy amortyzacyjne w metodzie liniowej ustala się zgodnie ze stawkami z załącznika nr 1 Ustawy PIT i CIT. Aby obliczyć roczne koszty amortyzacji, należy zastosować wzór: wartość środka trwałego x ustalona procentowo roczna stawka amortyzacji. Otrzymana kwota to granica odpisu amortyzacyjnego w skali roku. Kalkulator amortyzacji liniowej można znaleźć na wielu stronach www.
W niektórych przypadkach można zastosować przyspieszoną amortyzację liniową. Wtedy stosowana jest podwyższona stawka amortyzacji dla różnych grup środków trwałych:
• 1,2 dla budynków używanych w warunkach pogorszonych,
• 1,4 dla budynków i budowli używanych w warunkach złych,
• 1,4 dla maszyn, urządzeń i środków transportu (z wyjątkiem morskiego taboru pływającego) używanych bardziej intensywnie w stosunku do warunków przeciętnych albo wymagających szczególnej sprawności technicznej,
• 2,0 dla maszyn i urządzeń zaliczonych do grupy 4-6 i 8 KŚT poddanych szybkiemu postępowi technicznemu.
Amortyzacja degresywna
Jest to przyspieszona amortyzacja środków trwałych, której dokonuje się z zastosowaniem odpowiedniego współczynnika podwyższającego. Metoda degresywna amortyzacji polega na założeniu, że środek trwały traci na wartości wraz z upływem czasu użytkowania (czyli im starszy, tym mniej wart). Dzięki tej metodzie można stosować wyższe odpisy amortyzacyjne przez początkowe okresy amortyzacji (amortyzacja nierównomierna).
Stawka degresywna ustalana jest na podstawie KŚT i zwiększana przez określony współczynnik. Amortyzacja metodą degresywną może być stosowana jedynie wobec wybranych grup środków trwałych:
• grupy 3- kotły i maszyny energetyczne,
• grupy 4- maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania,
• grupy 5- specjalistyczne maszyny, urządzenia i aparaty,
• grupy 6- urządzenia techniczne,
• grupy 8- narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie.
Jak obliczyć amortyzację?
Rozliczanie amortyzacji należy rozpocząć od ustalenia, do jakiej grupy KŚT należy dany środek trwały. Następnie konieczny jest wybór metody amortyzacji podatkowej oraz ustalenie wynikającej z niej stawki. To daje zwrotnie okres amortyzacji środków trwałych.
Obliczanie amortyzacji najłatwiej przeprowadzić, wykorzystując kalkulator amortyzacji, który można znaleźć bez problemu w internecie (wystarczy wpisać frazę „amortyzacja środków trwałych kalkulator”). Aby z niego skorzystać, trzeba znać wartość początkową, miesiąc, w którym nastąpiło rozpoczęcie amortyzacji środka trwałego, stawkę (w procentach) oraz podać wybraną metodę.
Amortyzacja – najczęstsze pytania
Czy grunty się amortyzuje?
Nie. W art. 22c ustawy o PIT wkluczono grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów ze środków trwałych podlegających amortyzacji. Amortyzacja gruntów w prawie podatkowym nie jest możliwa.
Co podlega amortyzacji w zakresie środków trwałych?
Środki trwałe, które stanowią własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania, które mają przewidywany okres użytkowania dłuższy niż rok i są wykorzystywane na potrzeby działalności gospodarczej. Wlicza się w to również środki oddane do użytkowania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub leasingu.
Jak amortyzować środek trwały?
Należy wprowadzić środek trwały do ewidencji, dokonać zgodnego z przepisami wyboru metody amortyzacji i sporządzić plan amortyzacji.
Czy możliwa jest amortyzacja degresywna samochodu osobowego?
Nie, samochody osobowe są wyłączone z możliwości stosowania stawek degresywnych.
Kiedy możliwa jest przyspieszona amortyzacja samochodu?
Wtedy, kiedy będzie on użytkowany bardziej intensywnie w stosunku do warunków przeciętnych albo w warunkach wymagających szczególnej sprawności technicznej.
Jaki jest wpływ metody amortyzacji na wynik finansowy?
W zależności od wyboru metody amortyzacji przedsiębiorstwo może uzyskiwać różne wyniki finansowe w poszczególnych latach odpisów, dlatego każdorazowo wybór metody amortyzacji powinien być poprzedzony dokładną analizą i próbą prognozowania sytuacji przedsiębiorstwa w przyszłości. Pod uwagę warto też wziąć czynniki poza finansowe – np. to, czy firma potrzebuje uzyskać określony wynik finansowy w danym roku, by móc uzyskać kredyt bądź jak bardzo ryzykowne jest to, że wybór danej metody zostanie podważony przez urząd skarbowy.
