Praca w szkole jest obciążająca. To duża odpowiedzialność za rozwój młodego pokolenia, ale też zajęcie wymagające fizycznie. Hałas podczas przerw, konieczność mówienia do uczniów przez długie godziny mogą powodować różnorodne dolegliwości. Jakie są choroby zawodowe nauczycieli, jak można je rozpoznać i jak wyglądają procedury, kiedy pracownik szkoły zaczyna dostrzegać u siebie niepokojące objawy?
Choroby zawodowe nauczycieli: wykaz
Zacznijmy od tego, kiedy możemy mówić o chorobie zawodowej. Ten termin dotyczy wyłącznie chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, znajdującym się w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych i takich, które są spowodowane przez szkodliwe czynniki w miejscu pracy albo przez sposób wykonywania zadań zawodowych.
W punkcie 15. wykazu znajdują się choroby zawodowe nauczycieli. Są to:
Przewlekłe choroby narządu głosu spowodowane nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat:
- guzki głosowe twarde,
- wtórne zmiany przerostowe fałdów głosowych,
- niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.
We wszystkich trzech przypadkach okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi 2 lata.
Choroby zawodowe można stwierdzić zarówno w trakcie pracy, jak i po zakończeniu kariery.
Choroba zawodowa nauczycieli: objawy
Pierwsze niepokojące sygnały ze strony narządu głosu niekiedy pojawiają się już po 2 latach pracy. Warto więc mieć ich świadomość i gdy się pojawią, szybko reagować. Początkowo zmiany są odwracalne. To np. utrzymująca się kilka dni chrypka, suchość gardła i krtani, drapanie w gardle, załamywanie się głosu.
Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że nie każda choroba związana z gardłem czy krtanią może być uznana za chorobę zawodową nauczyciela. Guzki głosowe (zwane też guzkami śpiewaczymi) powstają w wyniku nadwyrężenia strun głosowych i objawiają się chrypką, bezgłosem i drżącym głosem oraz szybkim męczeniem się głosu, trudnościami w oddychaniu. Dla wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych charakterystyczne są ochrypnięcie, zawężenie skali głosu, skrócony czas fonacji i bezgłos. Z kolei niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią wiąże się ze stałą chrypką, bezdźwięcznością i okresowym bezgłosem, napięciem i bólem mięśni w okolicach krtani.
Podejrzenie choroby zawodowej: co może zrobić dyrektor szkoły?
Kiedy pojawia się podejrzenie, że nauczyciel zapadł na chorobę zawodową, dyrektor powinien podjąć kroki, do których obowiązuje go Kodeks pracy. Jak stanowią artykuły:
Art. 230. § 1. W razie stwierdzenia u pracownika objawów wskazujących na powstawanie choroby zawodowej, pracodawca jest obowiązany, na podstawie orzeczenia lekarskiego, w terminie i na czas określony w tym orzeczeniu, przenieść pracownika do innej pracy nienarażającej go na działanie czynnika, który wywołał te objawy.
§ 2. Jeżeli przeniesienie do innej pracy powoduje obniżenie wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek wyrównawczy przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy.
Art. 231. Pracodawca, na podstawie orzeczenia lekarskiego, przenosi do odpowiedniej pracy pracownika, który stał się niezdolny do wykonywania dotychczasowej pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i nie został uznany za niezdolnego do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 230 § 2 stosuje się odpowiednio.
Co, jeśli w szkole nie ma innego stanowiska, które mogłyby zająć nauczyciel – np. w sekretariacie placówki, albo przeniesienie pracownika do innej pracy jest niemożliwe z przyczyn organizacyjnych? Wtedy dyrektor ma prawo wypowiedzieć umowę z powodu utraty zdolności do wykonywania pracy. W tej sytuacji jednak, zgodnie z Kartą nauczyciela, pracownikowi przysługuje odprawa.
Choroba zawodowa nauczycieli: rekompensata
Choroba zawodowa uniemożliwia dalsze wykonywanie obowiązków na poprzednim stanowisku, w związku z tym pracownikowi przysługuje różnorodna pomoc finansowa.
Po pierwsze to wspomniana wyżej odprawa. Zgodnie z art. 28. 1. Karty nauczyciela ma ona wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy za każdy rok pracy na stanowisku nauczyciela, ale nie może przekroczyć kwoty sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Co więcej, świadczenia w przypadku choroby zawodowej są takie same jak z tytułu wypadku przy pracy. Ich katalog znaleźć można w art. 6.1. Ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych:
1) „zasiłek chorobowy” – dla ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową;
2) „świadczenie rehabilitacyjne” – dla ubezpieczonego, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy;
3) „zasiłek wyrównawczy” – dla ubezpieczonego będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
4) „jednorazowe odszkodowanie” – dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
5) „jednorazowe odszkodowanie” – dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
6) „renta z tytułu niezdolności do pracy” – dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;
7) „renta szkoleniowa” – dla ubezpieczonego, w stosunku do którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie spowodowaną wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową;
8) „renta rodzinna” – dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej;
9) „dodatek do renty rodzinnej” – dla sieroty zupełnej;
10) dodatek pielęgnacyjny;
11) pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne w zakresie określonym ustawą.
