Górnik to wyjątkowo niebezpieczny zawód, wiążący się z bardzo wysokim ryzykiem wystąpienia wypadków oraz chorób zawodowych (np. pylic płuc i ubytków słuchu). Dlatego warunki pracy w kopalni są ściśle regulowane przez prawo – w tzw. Karcie górnika.
Czas pracy górnika pod ziemią
Górników obowiązują szczególne warunki zatrudnienia, np. system czterobrygadowy czy praca w ruchu ciągłym, do tego dochodzą rygorystyczne wymogi dotyczące BHP.
Niezwykle istotną kwestią jest czas pracy. Zgodnie z przywołaną Kartą górnika (czyli Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1981 r. w sprawie szczególnych przywilejów dla pracowników górnictwa, Rozdział 4. § 12.):
1. Czas pracy pracowników zatrudnionych w kopalniach głębinowych pod ziemią wynosi 7,5 godziny na dobę i 37,5 godziny na tydzień przy pięciodniowym tygodniu pracy.
2. Ze względu na szczególnie uciążliwe lub szkodliwe dla zdrowia warunki pracy czas pracy pracowników zatrudnionych w kopalniach głębinowych pod ziemią, w zależności od warunków pracy, wynosi 7 lub 6 godzin na dobę.
Zasady mówiące o skróconym czasie pracy w górnictwie dotyczą osób zatrudnionych przy pracach pod ziemią. Zostały ustanowione po to, by chronić górników wykonujących pracę w warunkach szkodliwych.
Rozporządzenie stanowi również, że pracowników zatrudnionych w kopalniach głębinowych, ale wykonujących obowiązki na powierzchni w ruchu zakładu górniczego, przy innych pracach przy zabezpieczaniu tego ruchu, a także pracowników biurowych – obowiązuje 8-godzinny dzień pracy i 40-godzinny tydzień pracy (przy pracy przez 5 dni w tygodniu).
Narada i raporty a czas pracy górnika
Do obowiązków górnika nie należy wyłącznie wykonywanie robót pod ziemią, ale branie udział w naradach czy na niektórych stanowiskach sporządzanie raportów związanych z przebiegiem dniówki. Czy pracodawca może uznać, że te zadania nie wliczają się do skróconego czasu pracy, a więc wymagać, że górnicy będą je wykonywać dodatkowo poza obowiązującym ich 6-7,5-godzinnym wymiarem czasu pracy? Odpowiedź brzmi: nie.
Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 sierpnia 2019 r. wynika, że zebrania przed rozpoczęciem pracy pod ziemią oraz raporty po jej zakończeniu wliczają się do czasu pracy górnika.
Odszkodowanie za nadgodziny w kopalni
Pracodawcy, którzy nie przestrzegają norm dotyczących np. czasu pracy górników, muszą liczyć się z koniecznością wypłacenia odszkodowania za nadgodziny w kopalni. Górnicy wykonujący pracę w godzinach nadliczbowych, za które wcześniej pracodawca nie wypłacił im wynagrodzenia, mogą domagać się przed sądem pracy zaległych wypłat za maksymalnie trzy lata wstecz.
