Firmy zatrudniające powyżej 50 pracowników mają obowiązek tworzenia Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych. W praktyce jednak świadczenia socjalne w zakładzie pracy należącym do prywatnego pracodawcy są rzadkością. Dlaczego? Czym różni się fundusz socjalny w budżetówce od ZFŚS w firmie prywatnej?
Fundusz socjalny czy jest obowiązkowy ?
Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (z dnia 4 marca 1994 r.) nakłada na pracodawców obowiązek tworzenia Fundusz Socjalnego w:
• każdej firmie należącej do sfery budżetowej i samorządowej, bez względu na ilość zatrudnionych pracowników,
• w pozostałych firmach, jeśli ilość zatrudnionych pracowników na dzień 1 stycznia danego roku wynosi minimum 50 osób, w przeliczeniu na pełne etaty. Jednocześnie, jeśli w firmie zatrudnionych jest więcej niż 20 pracowników i istniejąca w firmie organizacja związkowa wniesie wniosek o stworzenie funduszu, pracodawca będzie musiał go utworzyć.
Pracowniczy fundusz socjalny jest zatem nieobowiązkowy jedynie dla pracodawców, którzy zatrudniają mniej niż 50 osób (chodzi tu o umowę o pracę) i nie są jednostką budżetową bądź samorządową. Tacy pracodawcy mogą zamiast tworzenia funduszu socjalnego, wypłacać pracownikom świadczenia urlopowe, ale mogą też zrezygnować z tego dodatku. W takiej sytuacji mają obowiązek poinformować pracowników w pierwszym dniu pracy w nowym roku, że w zakładzie pracy nie będzie tworzony ani fundusz świadczeń socjalnych, ani wypłacane świadczenie urlopowe. Informacja w sprawie rezygnacji z wypłacania świadczenia urlopowego i tworzenia ZFŚS może być podana w dowolnej formie (np. opublikowana w intranecie, wywieszona na tablicy zakładowej). Ważne, by pracownicy mogli się z nią zapoznać.
To, że ustawa o ZFŚS nakłada na pracodawców zatrudniających minimum 50 pracowników obowiązek tworzenia funduszu socjalnego nie znaczy jednak, że firma nie ma możliwości uniknięcia jego tworzenia. Może to zrobić, jeśli dojdzie do porozumienia z organizacjami związkowymi działającymi w firmie i na mocy porozumienia ustali rezygnację z tworzenia funduszu.
Jeśli w firmie nie działają organizacje związkowe, pracodawca może porozumieć się z przedstawicielem pracowników wyłonionym w sposób zwyczajowy w danej firmie.
Odpowiadając zatem na pytanie, czy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych jest obowiązkowy dla firm zatrudniających powyżej 50 pracowników, należy odpowiedzieć, że tak, ale firma może zrezygnować z jego tworzenia, jeśli porozumie się w tym obszarze z pracownikami i zawrze taką informację w regulaminie wynagradzania bądź układzie zbiorowym pracy. Dlatego właśnie, tak wiele firm średnich, Funduszu nie prowadzi.
Fundusz socjalny w firmie prywatnej
Informację o tworzeniu bądź nietworzeniu ZFŚŚ pracodawca przekazuje pracownikom na początku roku w zwyczajowej, przyjętej w firmie formie przekazywania informacji (np. w intranecie czy na tablicy ogłoszeń).
Fundusz socjalny w budżetówce
Dla jednostek budżetowych, fundusz socjalny jest obowiązkowy i ustawa nie przewiduje możliwości rezygnacji z jego utworzenia. Z tego powodu zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w szkole, urzędzie państwowym, instytucji kultury będzie tworzony zawsze.
Zasady jego działania są identyczne z tymi, które tyczą się firm prywatnych. W Instytucji musi też istnieć regulamin świadczeń socjalnych.
Zarówno w firmie prywatnej, jak i w budżetówce, pracodawca musi uwzględniać sytuację socjalną pracownika. Regulamin świadczeń socjalnych powinien określać kryteria otrzymania wsparcia z ZFŚŚ oraz sposoby udokumentowania przez pracownika swojej sytuacji materialnej.
Jak napisać o zapomogę z funduszu socjalnego
Nie istnieje jeden wzór podania o zapomogę z funduszu socjalnego. Sposób napisania prośby i jej umotywowania zależy od indywidualnej sytuacji wnioskującego. W podaniu powinny znaleźć się: dane pracownika, wnioskowana kwota zapomogi, opis powodów, dla których pracownik potrzebuje zapomogi. Do podania należy dołączyć wszelkie dokumenty, które uwiarygadniają sytuację pracownika.
