Socjal w firmie – czym jest ZFŚS, jak się go tworzy, komu można wypłacić środki z funduszu socjalnego i w jakich sytuacjach?
Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych — co to jest
W każdym zakładzie pracy istnieją osoby lepiej i gorzej sytuowane. Każdy pracownik ma nieco inną sytuację materialną i potrzeby. Aby wyrównać szanse i wesprzeć najuboższych pracowników, pracodawca może utworzyć w firmie fundusz świadczeń socjalnych. Jest to fundusz celowy, z którego środki przeznacza się na pomoc socjalną dla pracowników.
Jeżeli pracodawca rezygnuje z utworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, to musi o tym powiadomić pracowników.
Świadczenia socjalne dla pracowników — komu przysługują
Uprawnieni do korzystania z funduszu socjalnego są:
• wszyscy pracownicy zatrudnieni w pełnym bądź niepełnym wymiarze czasu, na umowę o pracę bądź poprzez powołanie lub mianowanie oraz członkowie ich rodzin.
• pracownicy przebywający na urlopach wychowawczych,
• emeryci i renciści – byli pracownicy zakładu oraz członkowie ich rodzin.
• członkowie rodzin po zmarłych pracownikach i byłych pracownikach – jeżeli byli na ich utrzymaniu,
• inne osoby, którym zakład pracy przyznał prawo korzystania ze świadczeń funduszu.
Zakładowy regulamin świadczeń socjalnych nie może ograniczać, kto może korzystać z ZFŚS. Świadczenia socjalne muszą być dostępne dla wszystkich uprawnionych.
Art. 8. 1. Ustawy o ZFŚŚ mówi o tym, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. Oznacza to, że wysokość świadczeń z funduszu nie może być jednakowa dla wszystkich pracowników (bo trudno sobie wyobrazić, że wszyscy mają identyczną sytuację materialną i takie same potrzeby). Nie można też uzależniać wysokości wypłat od np. stażu pracy.
Tworzenie funduszu socjalnego
Fundusz socjalny – od ilu pracowników? To pytanie zadają sobie często pracodawcy, którzy nie śledzili dokładnie nowych przepisów. Zmiany w funduszu socjalnym obowiązujące od stycznia 2017 roku podniosły bowiem próg ilości etatów, od których tworzenie funduszu socjalnego staje się obowiązkowe.
Ustawa o ZFŚS bardzo precyzyjnie określa to, kiedy pracodawca ma obowiązek tworzenia funduszu socjalnego. Jest to konieczne zawsze wtedy, kiedy firma zatrudnia minimum 50 pracowników (w przeliczeniu na pełne etaty). Pod uwagę bierze się zatrudnienie na dzień 1 stycznia.
Jeśli firma należy do strefy budżetowej, fundusz socjalny tworzy niezależnie od ilości pracowników.
Fundusz socjalny — ile wynosi
Wysokość wpłat na ZFŚS wynosi na jednego zatrudnionego 37,5% wysokości przeciętnego wynagrodzenia, a jeśli pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach to 50%. Odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla pracownika młodocianego jest znacznie niższy i wynosi 5%, 6% lub 7% w zależności od roku nauki. Pracodawca może zwiększyć odpis na fundusz socjalny o 6,25% na emeryta lub osobę niepełnosprawną lub o 7,5% na każdego pracownika, jeśli utworzy żłobek bądź klub dziecięcy. Odpis na ZFŚS wykonuje się w ratach. Pierwszą trzeba zapłacić do 31 maja i musi wynieść minimum 75% odpisu podstawowego. Pracodawca wpłaca pieniądze na specjalny rachunek bankowy służący jedynie do tego celu. Jeśli to zrobi w terminie, może zaliczyć odpis do kosztów uzyskania przychodu.
Fundusz socjalny — na co może być przeznaczony?
Wypłaty z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych określa się w wewnętrznym regulaminie ZFŚS, który jednak musi być zgodny z wymogami Ustawy. Art. 2 tejże Ustawy, określa świadczenia socjalne w firmie jako:
• różne formy wypoczynku,
• działalność kulturalno-oświatową i sportowo-rekreacyjną,
• opiekę nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego,
• udzielanie pomocy materialnej – rzeczowej lub finansowej,
• zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową.
Przyjmuje się zatem, że fundusze socjalne dla pracowników nie powinny być wykorzystane na inne cele. W szczególności zaś błędem jest dofinansowanie z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych kursów i szkoleń, badań lekarskich, imprez pracowniczych, dojazdów do pracy, prezentów na święta okolicznościowe (np. imieniny), dodatkowe ubezpieczenia pracowników.
Jeśli pracowniczy fundusz świadczeń socjalnych zostanie przeznaczony na finansowanie świadczeń niezwiązanych z działalnością socjalną, pracodawca może otrzymać grzywnę w wysokości 5.000 zł.
Szczególną formą ZFŚS był zakładowy fundusz mieszkaniowy. Został on zlikwidowany w 1994 roku. Od momentu wprowadzenia nowej ustawy o ZFŚS pomoc mieszkaniowa może być świadczona w ramach funduszu socjalnego. Pożyczka na cele mieszkaniowe z ZFŚS może być przeznaczona na zakup bądź budowę lokum, wykup, adaptację, remont, przystosowanie lokalu do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Jej warunki muszą być określone w regulaminie ZFŚS.
Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych
Przepisy dotyczące ZFŚS określa Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. 1994 nr 43 poz. 163).
Fundusz socjalny Kodeks Pracy
Kodeks Pracy w części Ustalanie wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń związanych z pracą, w art. 77 reguluje przyznawanie wynagrodzenia za pracę oraz innych świadczeń związanych z pracą (do których należy ZFŚS). Pozostałe przepisy określające fundusz socjalny w firmie, znaleźć można w Ustawie.
