Kiedy słyszymy „ustawa Kodeks pracy” albo „nowy Kodeks pracy”, większość z nas myśli o kolejnym nudnym akcie prawnym, pełnym zawiłych przepisów i zapewne zupełnie nieprzydatnym w codziennym życiu. Tymczasem świadomość swoich praw i obowiązków jako pracownika jest niezwykle potrzebna – daje pewność działań, wyjaśnia wątpliwości, pozwala w świadomy sposób regulować z pracodawcą zasady pracy.
Dodatkowo wszelkie nieprawidłowości wynikające z pracy zarobkowej można wyjaśnić w oparciu o Kodeks pracy. Nie jest on łańcuchem na szefa albo podwładnego.
Jest regulacją prawną umożliwiającą wzajemny stosunek pracy, określającą prawa pracownika i pracodawcy oraz obowiązki obydwu stron.
Mając na uwadze sentencję: „Ignorantia iuris nocet” (nieznajomość prawa szkodzi), warto zapoznać się z tym, co ci wolno, a czego nie oraz co ci się należy, gdy jesteś pracownikiem.
Kodeks pracy – ciekawostki
Podstawowe przepisy prawa pracy zwykle są znane pracownikom, gdyż znajdują odzwierciedlenie w podpisywanych umowach. W Kodeksie znajduje się jednak wiele rzadziej stosowanych norm, o których być może nie miałeś pojęcia. Warto się z nimi zapoznać, by być świadomym swoich praw i obowiązków. Oto kilka mniej znanych przepisów:
• po wprowadzeniu nowelizacji Kodeksu pracy w 2018 r. możliwe jest, by pracę zarobkową wykonywały już osoby w wieku 15 lat (a w szczególnych przypadkach nawet wcześniej);
• od 2010 r. możliwe jest korzystanie z urlopu ojcowskiego. Od 2012 roku, ojcom przysługują 2 tygodnie urlopu, który mogą wykorzystać zanim dziecko ukończy dwa lata (z wyjątkami). Urlop można wykorzystać jednorazowo lub w dwóch częściach po tydzień każda;
• pracodawca ma obowiązek zapewnienia pracownikom napojów i posiłków, jeśli praca odbywa się w warunkach uciążliwych, na przykład gorącego lub zimnego mikroklimatu. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów jedną z okoliczności nakładających obowiązek dostarczenia napojów jest praca w temperaturze powyżej 25 stopni Celsjusza;
• telepracownikowi, czyli osobie wykonującej swoje obowiązki zdalnie, pracodawca musi umożliwić korzystanie z biura, pomieszczeń socjalnych i prowadzonej działalności socjalnej na takich samych zasadach, jak pracownikom zatrudnionym stacjonarnie. Szef może też prowadzić kontrolę pracownika w miejscu wykonywania przez niego czynności służbowych, jednak „wykonywanie czynności kontrolnych nie może naruszać prywatności telepracownika i jego rodziny ani utrudniać korzystania z pomieszczeń domowych, w sposób zgodny z ich przeznaczeniem (art. .67.14. § 3.);
• prawo do 100% wynagrodzenia w czasie niezdolności do pracy mają nie tylko kobiety w ciąży, ale również osoby, które uległy wypadkowi w drodze do i z pracy oraz osoby zamierzające zostać dawcami narządów, tkanek, komórek za czas uczestniczenia w badaniach oraz zabiegu pobrania tychże;
• za pracę w godzinach nadliczbowych kierownicy komórek organizacyjnych firmy dostaną wynagrodzenie tylko wtedy, gdy nie otrzymali wolnego za nadgodziny, a praca była wykonywana w niedzielę lub święto. Jeśli nadgodziny były realizowane w tygodniu pracy, kierownicy nie mają prawa do uzyskania za nie dodatkowego wynagrodzenia;
• osobom zwolnionym przez pracodawcę przysługują dodatkowe dni na szukanie pracy – 2 przy wypowiedzeniu trwającym do 1 miesiąca i 3 przy trzymiesięcznym wypowiedzeniu umowy. Dni te są pełnopłatne, ale udzielane na wniosek pracownika. Nie wykorzystane – przepadają;
• tzw. dni wolne na żądanie nie stanowią dodatkowego urlopu, ale pobierane są z przysługującej pracownikowi puli urlopowej, wynoszącej 20 lub 26 dni w roku (w zależności od stażu pracy).
Inne kwestie związane z pracą
Pracownik powinien znać nie tylko Kodeks pracy. Obowiązki pracodawcy i zatrudnionego wynikają z wielu aktów tworzących prawo pracy, np. Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Do jego regulacji zalicza się na przykład to, że:
• na każdego z pracowników jednocześnie zatrudnionych w pomieszczeniach stałej pracy powinno przypadać co najmniej 13 m3 wolnej objętości pomieszczenia oraz co najmniej 2 m2 wolnej powierzchni podłogi, nie zajętej przez urządzenia techniczne, sprzęt itp.
• w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) nie niższą niż 14°C (287 K), chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C (291 K).
