Normy dźwigania - podstawowe informacje
Przepisy BHP — ile można dźwigać w pracy? Ile wynosi dopuszczalny ciężar dla pracownika i gdzie można znaleźć normy podnoszenia i przenoszenia ciężarów?
Praca na bardzo wielu stanowiskach wiąże się z koniecznością ręcznego przenoszenia towarów i sprzętów. Aby uniknąć nadmiernego obciążania pracowników, wprowadzono normy podnoszenia ciężarów, które określają, jakie dopuszczalne ciężary w pracy można przenosić ręcznie oraz komu można zlecić podnoszenie ciężarów w pracy.
Transport ręczny
Prace transportowe mogą odbywać się na dwa sposoby: ręczny i zmechanizowany.
Ręczne prace transportowe to unoszenie, podnoszenie, układanie, pchanie, ciągnięcie, przenoszenie, przesuwanie, przetaczanie i przewożenie (np. na wózku). Normy transportu ręcznego określają inne zasady przy dźwiganiu indywidualnym, a inne przy zespołowym.
Mechaniczne prace transportowe obejmują przemieszczanie przedmiotów z zastosowaniem odpowiednich rozwiązań technicznych, które pozwalają na wyeliminowanie lub ograniczenie używania siły człowieka do przenoszenia ładunku (np. wózki widłowe, żurawie).
Normy dźwigania - BHP
Przepisy BHP określają normy dźwigania w pracy w zależności od tego:
• kto dźwiga (płeć),
• ile osób dźwiga (pojedynczo czy zespołowo)
• w jaki sposób odbywa się ręczne przenoszenie ciężarów (pod górkę, na płasko powyżej obręczy barkowej)
• czy dźwiganie ciężarów odbywa się ręcznie, czy za pomocą dodatkowych urządzeń np. wózków
• oraz to, czy przenoszenie ładunków odbywa się w ramach pracy stałej czy dorywczej.
Normy BHP - dźwiganie ręczne (bez wózków) dla pracownika indywidualnego:
Praca stała — normy dźwigania i przenoszenia ładunków:
• 12 kg dla kobiet,
• 30 kg dla mężczyzn.
Przepisy BHP: podnoszenie ciężarów powyżej obręczy barkowej (np. wkładanie czegoś na półkę położoną nad głową):
• 8 kg dla kobiet,
• 21 kg dla mężczyzn.
Przenoszenie ciężarów pod górę, jeśli kąt nachylenia jest mniejszy niż 30o , a wysokość 4 m:
• 12 kg dla kobiet,
• 30 kg dla mężczyzn.
Przenoszenie ciężarów pod górę, jeśli kąt nachylenia jest większy niż 30o , a wysokość 4 m:
• 8 kg dla kobiet,
• 20 kg dla mężczyzn.
Warto dodać, że praca stała (definicja BHP) to taka, która jest wykonywania regularnie w ciągu zmiany roboczej (np. praca magazyniera).
Praca dorywcza – normy przenoszenia ciężarów:
• 20 kg dla kobiet,
• 50 kg dla mężczyzn.
Przepisy BHP: podnoszenie ładunków powyżej obręczy barkowej (np. wkładanie czegoś na półkę położoną nad głową):
• 14 kg dla kobiet,
35 kg dla mężczyzn.
Przenoszenie ciężarów pod górę, jeśli kąt nachylenia jest mniejszy niż 30o , a wysokość 4 m:
• 12 kg dla kobiet,
• 30 kg dla mężczyzn.
Przenoszenie ciężarów pod górę, jeśli kąt nachylenia jest większy niż 30o , a wysokość 4 m:
• 12 kg dla kobiet,
• 30 kg dla mężczyzn.
Warto dodać, że praca dorywcza (definicja BHP) to taka, która jest wykonywana nie więcej niż 4 razy na każdą godzinę pracy, jeśli łączy czas wykonywania pracy nie przekracza 4 godzin na dobę.
Normy dźwigania dla mężczyzn
To, ile może dźwigać pracownik fizyczny ręcznie, zostało opisane powyżej. Przenoszenie materiałów niebezpiecznych ciekłych (np. żrących) jest ograniczone do 25 kg wraz z naczyniem, w którym są umieszczone.
Rozporządzenie przewiduje również osobne normy dla mężczyzn dotyczące przenoszenia ciężarów zespołowo.
Dopuszczalne normy dźwigania ciężarów zespołowo dla mężczyzn (na osobę) to:
• 25 kg przy pracy stałej,
• 42 kg przy pracy dorywczej.
Normy dźwigania dla kobiet
Normy dźwigania ciężarów dla kobiet są niższe niż dla mężczyzn. Ustawodawca wprowadził też ochronę kobiet będących w ciąży oraz karmiących piersią.
• Dopuszczalna norma podnoszenia ciężarów przez kobietę przy pracy stałej to 12 kg.
• Dopuszczalna norma podnoszenia ciężarów przez kobietę przy pracy dorywczej to 20 kg.
• Przenoszenie materiałów niebezpiecznych ciekłych (np. żrących) jest ograniczone do 10 kg wraz z naczyniem, w którym są umieszczone.
• Dźwiganie ciężarów w ciąży dopuszczalne jest jedynie do masy 3 kg (i to niezależnie od rodzaju pracy). Noszenie ciężkich rzeczy w ciąży (powyżej 3 kg) jest całkowicie niedopuszczalne.
• Podnoszenie ciężarów przez kobietę karmiącą jest ograniczone do 6 kg przy pracy stałej i 10 kg przy pracy dorywczej.
Ponadto, ustalono też normy dotyczące wtaczania i przetaczania przedmiotów o okrągłych kształtach (np. beczek). Masa takiego przedmiotu przetaczanego po powierzchni płaskiej, nie może przekroczyć 80 kg. Po pochylni – 20 kg.
Normy transportowe dotyczące dźwigania zespołowego również przewidują osobne normy dla kobiet.
Zespołowo, kobiety mogą przenosić ciężary ważące nie więcej niż 200 kg. Odległość transportu nie może być większa niż 25 m.
Dopuszczalna norma dźwigania ciężarów zespołowo przez kobiety (na osobę) wynosi:
• 10 kg przy pracy stałej,
• 17 kg przy pracy dorywczej.
Transport ręczny – BHP przy wózkach i taczkach
Przenoszenie ciężarów może być wspomagane wózkami 2-kołowymi i 3- lub więcej kołowymi. Dźwiganie w pracy za pomocą wózków jest ograniczone do:
W przypadku wózków 2-kołowych:
• Masy 350 kg przy nachyleniu terenu do 5% lub 250 kg przy nachyleniu powyżej 5% - mężczyźni,
• Masy 140 kg przy nachyleniu terenu do 5% lub 100 kg przy nachyleniu powyżej 5% - kobiety.
W przypadku wózków 3- lub więcej kołowych:
• Masy 450 kg przy nachyleniu terenu do 5% lub 350 kg przy nachyleniu powyżej 5% - mężczyźni,
• Masy 180 kg przy nachyleniu terenu do 5% lub 140 kg przy nachyleniu powyżej 5% - kobiety.
Normy dźwigania – rozporządzenie
Kodeks pracy nie precyzuje tego, ile można dźwigać w pracy. Przepisy określające normy na ręczne prace transportowe to rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych. Dz.U. 2000 nr 26 poz. 313.
Rozporządzenie w sprawie BHP przy ręcznych pracach transportowych zostało zaktualizowane w 2017 roku, wnosząc nowe normy obciążeniowe dla kobiet niebędących w ciąży i karmiących piersią (Dz.U. 2017 poz. 854)
Zasady podnoszenia ciężarów:
• powierzchnia do transportu powinna być równa i stabilna,
• należy zachować odpowiednią pozycję ciała (nieruchomy kręgosłup, w pozycji ergonomicznej),
• nie wolno przekraczać normy wydatkowania kcal (2000 na zmianę roboczą),
• wszelkie ostre i niebezpieczne krawędzie muszą być zabezpieczone,
• maksymalny ciężar w pracy musi być zgodny z normami dla danego pracownika.
Instrukcja ręcznych prac transportowych powinna znaleźć się w każdym zakładzie, w którym wykonuje się tego typu prace. Jest ona tworzona na podstawie typu realizowanych prac transportowych oraz rozporządzenie w sprawie BHP przy ręcznych pracach transportowych.
