Nie zawsze, gdy dostajemy zwolnienie lekarskie, mamy świadomość, kiedy przysługuje nam wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek. Często też nie orientujemy się, ile trwa okres zasiłkowy i co zrobić, gdy zostanie przerwany. Takie informacje możemy wykorzystać w sytuacjach długiej nieobecności w firmie z powodu choroby lub niezdolności do pracy.
Okres zasiłkowy - co to jest
Przedział czasowy w trakcie trwania ubezpieczenia chorobowego, kiedy zachodzi niezdolność do pracy oraz niemożność jej wykonywania, nazywa się okresem zasiłkowym (art. 6 ust. 2 ustawy zasiłkowej). Uprawnia on do korzystania ze świadczenia chorobowego (do którego zalicza się wynagrodzenie i zasiłek chorobowy).
Jednak do jego pobierania mają prawo jedynie ubezpieczeni będący pracownikami. Trzeba podkreślić, że nie każda niezdolność będzie wliczana do jednego okresu zasiłkowego.
Dowodem potwierdzającym taki stan rzeczy jest wystawione przez lekarza zaświadczenie (inaczej zwolnienie). Nie tylko usprawiedliwia ono nieobecność pracownika, ale przede wszystkim uprawnia do pobierania świadczenia, określa jego wysokość oraz długość zasiłku chorobowego.
Nowy okres zasiłkowy - kiedy przysługuje
Zasiłek chorobowy nie może trwać dłużej niż 182 dni i należy się pracownikowi za każdy dzień choroby lub niemożności wykonywania pracy. Obejmuje też dni wolne. Jedynie zdiagnozowanie gruźlicy albo stan ciąży wydłużają ten czas do 270 dni. Zasady liczenia w obu przypadkach są jednakowe. Co jeśli w trakcie okresu zasiłkowego, bezpośrednio po nim lub przed nim pojawi się inne schorzenie lub pracownik ulegnie wypadkowi? Otóż inna choroba nie generuje nowego okresu zasiłkowego. Do jednego i tego samego wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy spowodowane zarówno tą samą, jak i różnymi przyczynami.
Przerwa w zwolnieniu lekarskim i okres zasiłkowy
Kiedy z powodu tej samej choroby zdarzyła się pracownikowi nieobecność w firmie, wracał do pracy i znów orzeczono jego niezdolność do wykonywania swoich obowiązków, mówi się wówczas o jednym okresie zasiłkowym. Wlicza się do niego wszystkie okresy poprzedniej niezdolności do pracy spowodowane tą samą chorobą, ale pod warunkiem, że przerwa między jednym zwolnieniem lekarskim a drugim nie przekroczyła 60 dni (art. 9 ust. 2 ustawy zasiłkowej).
Natomiast jeśli po powrocie do pracy ubezpieczony nie może pracować z powodu innej choroby, liczymy po przerwie nowy okres zasiłkowy. Bez względu na to, jak długo trwała i w jakim wymiarze pracownik wykorzystał okres zasiłkowy przed nią (mógłby być to nawet jeden dzień).
Jeśli niezdolność do pracy z ogólnych przyczyn nastąpi od razu po okresie niezdolności do pracy spowodowanej gruźlicą albo przypadającej na okres ciąży, pracownik ma prawo do 182-dniowego okresu zasiłkowego. W przypadku jego przekroczenia osoba uprawniona powinna wystąpić o świadczenie rehabilitacyjne.
Podstawa prawna
Art. 8, art. 9 Ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (DzU z 2005 r. nr 31, poz. 267 ze zm.).
Jak liczyć okres zasiłkowy
Aby bezbłędnie go ustalić, pracodawca powinien kierować się instrukcjami zawartymi w ustawie zasiłkowej oraz na stronie www.zus.pl. Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuje, że do okresu zasiłkowego podstawowego, 182-dniowego, albo wydłużonego, 270-dniowego, wlicza się:
• „okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, nawet jeżeli nieprzerwana niezdolność do pracy była spowodowana różnymi przyczynami;
• okresy poprzedniej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą przyczyną, jeżeli przerwa w tej niezdolności nie przekroczyła 60 dni;
• okresy orzeczonej niezdolności do pracy, za które przysługuje wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy”;
a także wymienione w Ustawie z dnia 25 czerwca 1999 r. (DzU z 2005 r. nr 31, poz. 267 ze zm.):
• okresy niezdolności do pracy, za które ubezpieczony nie ma prawa do świadczeń chorobowych z powodu:
- zakażeń i chorób zakaźnych;
- leczenia uzależnienia alkoholowego;
- umyślnego przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego przez sąd;
- wykonywania w czasie zwolnienia lekarskiego pracy zarobkowej;
- sfałszowania zaświadczenia lekarskiego.
Natomiast do okresu zasiłkowego nie wlicza się m.in.: okresu niezdolności do pracy przypadającego w trakcie wyczekiwania, czyli przez 30 lub 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego; urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego, okresu tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności (z wyjątkiem osób, które w czasie odbywania kary pracują odpłatnie na podstawie skierowania do pracy).
Okres zaiłku chorobowego - zasady
Zostały one omówione częściowo w poprzednich rozdziałach. Pozostało już tylko podsumować temat i bliżej przyjrzeć się zwolnieniu lekarskiemu oraz kodom lekarskim chorobowym.
Okres wyczekiwania
To ustalony czas, po którym ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego. W zależności od rodzaju ubezpieczenia uprawniony dostanie zasiłek po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (przy ubezpieczeniu chorobowym obowiązkowym) lub 90 dniach (przy ubezpieczeniu dobrowolnym).
Do czasu ubezpieczenia zalicza się: poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa w ubezpieczeniu nie osiągnęła więcej niż 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym bądź odbywaniem czynnej służby wojskowej jako żołnierz niezawodowy.
Zasiłek chorobowy (wg ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa) bez wyczekiwania przysługuje:
1. „absolwentom szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych;
2. jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy;
3. ubezpieczonym obowiązkowo, którzy mają wcześniejszy co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego;
4. posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji;
5. funkcjonariuszom Służby Celnej, którzy przyjęli propozycję pracy na podstawie art. 165 ust. 7 i art. 167 ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 379) i stali się pracownikami w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej (art. 4 ust. 3 ustawy).”
Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek
Ubezpieczonemu pracownikowi przysługują dwa rodzaje świadczeń – wynagrodzenie albo zasiłek chorobowy. Wynagrodzenie płaci pracodawca do 33 dni, a zasiłek od 34 dnia albo pracodawca (jeśli zgłosił do ubezpieczenia powyżej 20 osób), albo ZUS w przypadku zatrudnionych w mniejszych firmach oraz osób prowadzących działalność gospodarczą. Jeśli pracownik otrzymuje zasiłek od firmy, ona ma prawo skontrolować, czy podwładny wykorzystuje zwolnienie zgodnie z zaleceniami lekarza.
Wynagrodzenie przysługuje za czas pierwszej choroby w roku kalendarzowym. Za 14 dni otrzymają je osoby, które ukończyły 50. rok życia (należność przysługuje im od roku kalendarzowego przypadającego po roku, w którym ukończyły 50 lat). Natomiast 33 dni wynagrodzenia należą się pracownikowi wykonującemu pracę nakładczą albo odbywającemu służbę zastępczą. Otrzyma on wynagrodzenie na podstawie art. 92 Kodeksu pracy.
Okres zasiłku chorobowego „przysługuje także, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała po ustaniu ubezpieczenia chorobowego:
• nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego albo
• nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego – w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby” (Komentarz ZUS do ustawy zasiłkowej na www.zus.pl).
Kody lekarskie chorób
Lekarz wystawiający zwolnienie stosuje kody literowe, które zawierają następujące informacje:
- kod A – niezdolność do pracy powstała po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, spowodowana tą samą chorobą, która była przyczyną niezdolności do pracy przed przerwą;
- kod B –niezdolność do pracy przypadająca w czasie ciąży;
- kod C –niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu;
- kod D – niezdolność do pracy spowodowana gruźlicą;
- kod E – niezdolność do pracy spowodowana chorobą zakaźną, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub inną chorobą, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby.
Nie każdy zdaje sobie sprawę, że to w kodach chorobowych zapisana jest wysokość świadczenia lub brak prawa do niego.
Na wniosek pacjenta na zwolnieniu można nie umieszczać kodów chorobowych B oraz D. Ich brak nie ma wpływu na utratę prawa do zasiłku chorobowego.
W przypadku kobiet w ciąży oraz osób, których niezdolność do pracy spowodowana jest gruźlicą, zwolnienie lekarskie bez kodu obniża wartość zasiłku, jeśli np. tacy chorzy przebywają w szpitalu.
