Spis treści
Do częstej formy zatrudnienia należy praca w wymiarze połowy godzin, czyli praca na pół etatu. Przede wszystkim należy podkreślić, że pracownicy zatrudniani w niepełnym wymiarze godzin mają takie samo prawo do urlopu na żądanie, awansu oraz podnoszenia swoich kwalifikacji jak pracownicy, którzy podpisali z tym samym pracodawcą umowę o pracę na pełny etat. Jakie są inne zasady dotyczące pracy w tym wymiarze czasu pracy? Oto podstawowe informacje.
Pół etatu – ile to godzin?
Zgodnie z Kodeksem pracy cały etat równy jest 40 godzinom tygodniowo (z nadgodzinami, maksymalny tygodniowy czas pracy to 48 godzin). Zatem pół etatu to połowa całego etatu, czyli 20 godzin tygodniowo oraz maksymalnie 24 godziny z nadgodzinami. Oczywiście czas pracy jest określony w umowie i podany do wiadomości osoby zatrudnionej.
Wśród pracowników zainteresowanych pracą w niepełnym wymiarze godzin pojawia się niekiedy pytanie: pół etatu – ile to godzin miesięcznie? Warto jednak pamiętać, że w polskim prawie w zakresie wymiaru godzinowego operuje się tygodniem, a nie miesiącem, zatem wymiar czasu pracy na pół etatu podawany jest w rozliczeniu tygodniowym.
Umowa na pół etatu
Pod względem formy czy treści umowa o pracę na pół etatu niczym nie różni się od umowy o pracę na pełny etat – poza wskazaniem mniejszego wymiaru czasu pracy. Takie same są warunki jej zawierania i wypowiadania. Tak jak w przypadku każdej innej umowy o pracę, tak i tu obowiązują badania lekarskie przed przyjęciem do pracy, szkolenie BHP i inne zasady regulowane Kodeksem pracy i odpowiednimi aktami prawnymi, np. dotyczące BHP.
Ile urlopu na pół etatu?
Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na pół etatu? Zgodnie z art. 154 § 2 Kodeksu pracy:
§ 2. Wymiar urlopu dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika, biorąc za podstawę wymiar urlopu określony w § 1 [czyli uwzględniając jego wymiar urlopu – 20 lub 26 dni, przyp. red.]; niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
A zatem to, ile dni urlopu na pół etatu będzie przysługiwać pracownikowi, zależy od jego wymiaru urlopu (ustalanego dla pełnego etatu), zawsze jest to jednak połowa tego wymiaru.
Jeśli pracownik ma wystarczający staż pracy do tego, by przysługiwało mu 26 dni urlopu w pełnym etacie, to pracując na pół etatu, otrzyma 13 dni urlopu, przy czym każdy z tych 13 dni pokrywa 8 godzin pracy. Kiedy pracownik zatrudniony na pół etatu nie pracuje 8 godzin dziennie tylko 4, to de facto ma 26 dni urlopu – każdy z nich po 4 godziny. Jeśli pracownik pracuje w innym systemie (np. dwa razy w tygodniu po 8 godzin i raz 4 godziny, a dwa dni ma wolne), to czas urlopu oblicza się uwzględniając system pracy pracownika i przeliczając go godzinowo.
Wynagrodzenie na pół etatu
Tak jak w przypadku całego etatu, tak i przy niepełnym wymiarze pracodawca może dowolnie ustalić wynagrodzenie dla pracownika, pod warunkiem, że nie jest ono niższe niż wynagrodzenie minimalne. Najniższe wynagrodzenie na pół etatu to połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku. W 2022 roku minimalne wynagrodzenie za pracę jest równie 3010 zł brutto miesięcznie, na pół etatu będzie wynosiło 1505 zł brutto miesięcznie brutto.
Koszty utrzymania pracownika na pół etatu
Ile kosztuje pracodawcę pracownik zatrudniony na pół etatu? Składki ZUS odprowadzane są od przychodu pracownika niezależnie od wymiaru czasu pracy, na jaki jest zatrudniony. Ustalane są procentowo, zatem ich wysokość jest zależna od kwoty wynagrodzenia, jakie osiąga pracownik, a nie od tego, czy jest zatrudniony na pół, ¾ czy cały etat.
Czy zatem koszty utrzymania dwóch pracowników zatrudnionych każdy z nich na pół etatu z wynagrodzeniem np. 1505 zł brutto będą równe kosztom ponoszonym przy jednym pracowniku zatrudnionym na 3010 zł brutto?
Nie do końca. Wprawdzie koszt składek ZUS będzie tu taki sam, ale trzeba jednak pamiętać, że dwóch pracowników to konieczność wykonania badań lekarskich dla każdego z osobna. To również dwie osobne dokumentacje kadrowo-płacowe, za które trzeba zapłacić księgowej. To dwa szkolenia BHP. De facto zatem zatrudnienie na pół etatu dwóch pracowników może być droższe niż jeden pracownik na cały etat.
Niepełny etat a nadgodziny
Godziny nadliczbowe przy niepełnym etacie to wszystkie te godziny, które pracownik wypracowuje ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Tak naprawdę są to godziny ponadwymiarowe, ponieważ pojęcia godziny nadliczbowe do połowy etatu się nie stosuje. Nadgodziny dotyczą całego etatu.
Zgodnie z art. 151 §5 Kodeksu pracy:
151§ 5. Strony ustalają w umowie o pracę dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika, oprócz normalnego wynagrodzenia, do dodatku do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 151.1 § 1.
Przypomnijmy także, że:
151§ 1. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:
1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
2) szczególnych potrzeb pracodawcy
A zatem normy czasu pracy dla pracownika na ½ etatu ustala się w umowie o pracę, określając limit dopuszczalnej liczby godzin ponad wymiar (zgodnie z powyższym art. 151§ 5). Jeśli umowa w niepełnym wymiarze czasu pracy takich norm nie zawiera, to przyjmuje się, że pracownika obowiązuje standardowa, dobowa norma (czyli 8 godzin).
Przykład:
Pracownik A, pracuje na pół etatu, ale nie ma określonego w umowie maksymalnego wymiaru czasu pracy. Od poniedziałku do środy był w pracy po 6 godzin dziennie (zamiast 4). Za dwie dodatkowe godziny każdego dnia, nie należy mu się dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Dostanie za nie normalne wynagrodzenie.
Pracownik B pracuje na pół etatu, a w umowie ma określoną dzienną normę 5 godzin pracy. Od poniedziałku do środy, na polecenie pracodawcy, był w pracy po 6 godzin dziennie (zamiast 4). Za każdą dodatkową godzinę pracy ponad normę 5 godzin, dostanie dodatek za nadgodziny.
Pół etatu a emerytura
Praca na pół etatu wlicza się do stażu emerytalnego tak samo jak przy świadczeniu obowiązków na cały etat. Wysokość emerytury jest oczywiście zależna od ilości przepracowanych lat i wynagrodzenia, które otrzymywaliśmy w poszczególnych okresach składkowych. Niezależnie od tego, czy pracujemy w pełnym wymiarze godzin, czy tylko na pół etatu, okres ten jest traktowany jak składkowy, a to znaczy, że podlegamy wtedy ubezpieczeniu. Jest to zgodne z zasadą równego traktowania pracowników, który obejmuje również zakaz dyskryminacji ze względu na zatrudnienie w pełnym bądź niepełnym wymiarze godzin. W związku z tym staż pracy liczony do emerytury będzie tak samo traktowany w obu podanych wyżej przypadkach.
Praca na pół etatu a zasiłek dla bezrobotnych
Osoby bezrobotne, które pracowały na pół etatu, mogą ubiegać się o przyznanie zasiłku dla bezrobotnych na takich samych zasadach jak pełnoetatowcy. O tym, czy okres zatrudnienia będzie liczył się do okresu, który bierze się pod uwagę przy ustalaniu prawa do zasiłku, zależy od wysokości wynagrodzenia, jakie dana osoba otrzymywała (a nie od tego, czy była ona zatrudniona na pół czy np. na ćwierć etatu). By okres zatrudnienia był wliczany, wynagrodzenie wypłacane w jego czasie musi być co najmniej równe minimalnemu wynagrodzeniu za pracę obowiązującemu w danym roku. Wymiar etatu nie ma znaczenia w przyznawaniu prawa do zasiłku.
Przypomnijmy, że zgodnie z art. 71. Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy:
1. Prawo do zasiłku przysługuje bezrobotnemu za każdy dzień kalendarzowy od dnia zarejestrowania się we właściwym powiatowym urzędzie pracy [z zastrzeżeniami określonymi w ustawie – przyp. red.], jeżeli:
(...)
2) w okresie 18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni:
a) był zatrudniony i osiągał wynagrodzenie w kwocie co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę (...).
Praca na pół etatu – kiedy warto wybrać taki wymiar czasu pracy?
Praca na pół etatu jest alternatywą dla ludzi, którzy z różnych przyczyn nie mogą lub nie chcą poświęcić całego swojego czasu na przebywanie w biurze lub innym miejscu pracy. Często na ten rodzaj zatrudnienia decydują się studenci oraz uczniowie. Jest to także dobre rozwiązanie dla młodych mam, które powoli wracają na rynek pracy, jednak nie chcą jeszcze zostawiać małego dziecka na cały dzień pod opieką niani, w żłobku czy przedszkolu.
