Wszelkie aspekty prawne dotyczące wymagań, obowiązków i stopni naukowych nauczycieli akademickich określa Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Nauczyciele akademiccy: charakterystyka pracy na uczelni
Nauczyciel akademicki zajmuje się prowadzeniem zajęć dla studentów, nadzorowaniem i recenzowaniem prac licencjackich, magisterskich i doktorskich oraz egzaminowaniem lub pracą naukowo-badawczą. Szczegółowy zakres obowiązków zależy od stanowiska.
Kto może zostać pracownikiem uczelni? Ustawa precyzuje, że aby mieć możliwość pracy jako nauczyciel akademicki, trzeba mieć kwalifikacje określone w statucie uczelni oraz pełną zdolność do czynności prawnych i cieszyć się pełnią praw publicznych. Kandydat na nauczyciela nie może też być ukarany karą dyscyplinarną ani skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo czy przestępstwo skarbowe.
Podział pracowników akademickich
Każdy nauczyciel akademicki należy do jednej z trzech grup zatrudnionych. W zależności od tego, która to grupa, pracownik uczelni ma nieco inne obowiązki. Jakie dokładnie? Są to:
1. pracownicy dydaktyczni – kształcą i wychowują studentów i doktorantów,
2. pracownicy naukowi – prowadzą prace naukowo-badawcze,
3. pracownicy naukowo-dydaktyczni – natomiast zajmują się zarówno kształceniem studentów i doktorantów, jak i pracą naukową.
Wymagania i obowiązki
Nauczyciel akademicki może być zatrudniony na stanowisku profesora, profesora uczelni, adiunkta lub asystenta. W zależności od stanowiska, wymagania, które musi spełnić kandydat, są nieco inne. Asystentem może być już magister, natomiast aby biegać się o stanowisko adiunkta, trzeba mieć tytuł doktora. Profesorem uczelni można zostać, dopiero mając tytuł naukowy profesora. Profesorem uczelni ogłaszane są osoby mające ponadto znaczne osiągnięcia dydaktyczne lub naukowe.
Statut uczelni może określać również inne (poza wymienionymi) stanowiska dla nauczycieli akademickich, np. profesor nadzwyczajny, profesor wizytujący czy starszy wykładowca.
Szczegółowy zakres obowiązków nauczyciela akademickiego ustala rektor, natomiast – najogólniej mówiąc – w zakres zadań pracowników uczelni wyższych wchodzi kształcenie i wychowywanie studentów lub doktorantów i/lub prowadzenie działalności naukowej. Praca może być wykonywana na terenie uczelni lub poza nią.
Wynagrodzenia nauczycieli akademickich
Wysokość zarobków pracowników uczelni publicznych jest określona ustawowo. Od ostatniego rozporządzenia Ministra nauki i szkolnictwa wyższego wydanego w dniu 25 września 2018 r. minimalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze dla profesora w uczelni publicznej wynosi 6410 zł brutto. Pensja każdego innego nauczyciela akademickiego musi od stycznia 2019 r. (kiedy weszła w życie ustawa wprowadzająca podwyżki dla pracowników uczelni wyższych) wynosić minimum 50% tej sumy. W przypadku profesora uczelni jest to 83%, a adiunkta: 73% pensji profesora obowiązującej w danym roku.
Dodatkowo nauczycielom akademickim (bez względu na stopień naukowy) przysługuje dodatek stażowy w wysokości 1% wynagrodzenia zasadniczego za każdy rok zatrudnienia. Opcjonalnie można też otrzymywać dodatek funkcyjny (z tytułu kierowania zespołem minimum 5 osób) i zadaniowy (związany z czasowym zwiększeniem zakresu obowiązków służbowych).
Przywileje
Nauczyciele akademiccy mają także możliwość korzystania z dodatkowych przywilejów, takich jak m.in.:
- zasiłek na zagospodarowanie (po rozpoczęciu pracy) w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego,
- kształcenie zawodowe na koszt uczelni,
- urlop (płatny lub bezpłatny) dla celów naukowych lub artystycznych,
- roczny urlop dla poratowania zdrowia po 10 latach pracy na uczelni.
