Produkt Krajowy Brutto jest jednym z podstawowych mierników efektów pracy społeczeństwa danego kraju stosowanym w rachunkach narodowych. W skrócie – PKB jest łączną wartością wszystkich dóbr i usług wytworzonych na danym terytorium w określonej jednostce czasu. Ile wynosi PKB na mieszkańca, jak wyliczyć PKB i jakie są jego wady?
PKB – definicja
Definicja PKB mówi, że jest on najbardziej kompleksowym miernikiem całkowitej produkcji dóbr i usług wytworzonych przez wszystkie podmioty gospodarcze danego kraju, w określonej jednostce czasu (najczęściej rok lub kwartał). Co najważniejsze – definicja Produktu Krajowego Brutto precyzuje, że jedynym kryterium rozstrzygającym jest kryterium geograficzne. Krótko mówiąc – jest to najpowszechniejszy miernik rezultatów działalności całej gospodarki konkretnego kraju. Zarówno wzrost, jak i spadek realnego PKB (możemy mieć jeszcze do czycnienia z wartością nominalnego PKB) stanowi miarę wzrostu gospodarczego.
Wyjaśniając istotę PKB, nie sposób nie wspomnieć także o definicji PKB per capita - ten jest niczym innym jak Produktem Krajowym Brutto przypadającym na jednego mieszkańca.
PKB na mieszkańca w Polsce
Za jedną z naczelnych wad PKB uznaje się fakt, że nie uwzględnia on liczby ludności, wobec czego nie jest najlepszym miernikiem zamożności społeczeństwa. O wiele dokładniejszym wyznacznikiem jest tzw. PKB na głowę w Polsce. Oblicza się go poprzez podzielenie Produktu Krajowego Brutto przez liczbę mieszkańców kraju.
Z najnowszych danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego wynika, że PKB na mieszkańca w Polsce w 2018 roku osiągnął poziom blisko 32 tys. dolarów, co stanowi około 74 proc. wartości tego wskaźnika dla całej Unii Europejskiej. Co najciekawsze, eksperci Funduszu szacują, że w 2024 roku PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca może sięgnąć 43,3 tys. dolarów, co będzie stanowiło około 82 proc. średniej unijnej.
Wady PKB
W Polsce Produkt Krajowy Brutto bardzo często jest mylnie uważany za miarę ekonomicznego i społecznego dobrobytu. W rzeczywistości jest to jednak jedynie miara aktywności gospodarczej kraju, która pozwala na przykład stwierdzić, w jakim tempie rozwija się gospodarka. Inne spojrzenie na PKB nie jest możliwe choćby ze względu na liczne minusy tego wskaźnika. Wśród głównych wad PKB należy wziąć pod uwagę przede wszystkim to, że:
• nie uwzględnia dóbr i usług produkowanych i sprzedawanych w tzw. szarej strefie,
• nie uwzględnia nierówności dochodowych mieszkańców,
• nie bierze pod uwagę wartości czasu wolnego,
• nie uwzględnia wartości wytwarzanych non profit,
• nie uwzględnia różnic w cenach w poszczególnych krajach,
• nie pokazuje jakości wytwarzanych usług.
Składniki PKB
Przy wyliczaniu wysokości PKB brane są pod uwagę jedynie dobra finalne, liczone według ich ceny rynkowej. W przypadku, gdy konkretny produkt lub usługa nie posiadają ceny rynkowej, ich wartość wyliczana jest na podstawie kosztów produkcji. Do składników PKB zalicza się wartość sumy pieniężnej:
• konsumpcji,
• inwestycji,
• państwowych wydatków na zakup dóbr i usług,
• eksportu netto.
Wśród składowych nie znajdziemy natomiast transakcji czysto finansowych, sprzedaży i kupna papierów wartościowych, towarów używanych czy chociażby dóbr i usług wytwarzanych za granicą.
PKB – wzór
W praktyce istnieją trzy metody obliczania wartości PKB. Zaliczamy do nich metodę wydatkową, dochodową oraz metodę produkcyjną. Według metody wydatkowej liczenia PKB to wartość produkcji, na którą składa się całkowita wartość wszystkich wyprodukowanych dóbr i usług w danym okresie. W tym przypadku wzór PKB wygląda następująco:
PKB = konsumpcja + inwestycje + wydatki rządowe + zmiana stanu zapasów
W ujęciu drugim, w metodzie dochodowej, bierze się pod uwagę dochód podmiotów gospodarczych, na który składa się suma płac i zysków uzyskanych przez wszystkich właścicieli czynników produkcji, a PKB oblicza się według wzoru:
PKB = dochody z pracy + dochody z kapitału + dochody państwa + amortyzacja
Według ostatniej z przytoczonych tutaj metod – metody produkcyjnej, wartość wytworzonych usług oblicza się odejmując od produkcji całkowitej wartość dóbr zużytych do tej produkcji. Zgodnie z tym założeniem, PKB oblicza się według wzoru:
PKB = produkcja globalna kraju - zużycie pośrednie
