Jak stworzyć takie warunki w biurze, w których wszyscy obecni będą czuć się komfortowo? W jakim pomieszczeniu przeprowadzać rozmowy rekrutacyjne, a jaka przestrzeń ułatwi negocjacje z kontrahentem? Na te i wiele innych pytań odpowiada proksemika. Co to takiego?
Spis treści
Proksemika – co to?
Proksemika to dziedzina badań z pogranicza psychologii (w tym teorii komunikacji społecznej, psychologii biznesu, neuropsychologii społecznej), antropologii, etnologii, architektury i urbanistyki. Proksemika zajmuje się badaniem tzw. dystansów społecznych. Przez te rozumie się zarówno odległości pomiędzy osobami, jak i między indywiduum a otoczeniem fizycznym – przedmiotami, ścianami, płotami itp. Proksemika chce odpowiedzieć w szczególności na pytania, jak te różnie rozumiane odległości wpływają na psychikę danej osoby, sposoby komunikacji, zachowania społeczne, podejmowane decyzje, kształtowanie się samooceny itp.
Proksemika – historia pojęcia
Ojcem proksemiki jest amerykański naukowiec – antropolog, kulturoznawca – Edward T. Hall (1914-2009). Hall jest autorem licznych publikacji, m.in. The Fourth Dimension In Architecture: The Impact of Building on Behavior (książki napisanej wraz z M. Reed Hall), a także Handbook for Proxemic Research czy wydany po polsku Ukryty wymiar.
Proksemika jest rozległą dziedziną, a jej teorie znajdują zastosowanie w wielu sferach życia zawodowego i osobistego. Osoby zainteresowane tą tematyką mogą sięgnąć po książki E. Halla bądź inne, bardziej współczesne pozycje na ten temat, np. Proksemikę M. Hendrykowskiego czy Proksemikę w komunikacji społecznej A. Sztejnberga.
Proksemika – strefy w kontaktach z innymi ludźmi
W ramach rozwijanej przez Halla teorii dystansów personalnych wyróżnia się kilka typów odległości: intymną, osobistą, społeczną i publiczną. Każda z nich wpływa na zachowanie w interakcjach międzyludzkich, a także na nasz stan psychiczny, nastawienia i oczekiwania. Znajomość zachowań związanych z przekraczaniem tych odległości ma znaczenie chociażby w HR, PR i biznesie.
-
strefa intymna
Odległość intymna obejmuje obszar do około pół metra wokół ciała. Zwykle jest to strefa zarezerwowana dla najbliższych osób, np. członków bliskiej rodziny: partnera, dzieci. Przekraczanie bariery przez obce osoby powoduje wysoki dyskomfort, sprzeciw wewnętrzny, stres, gniew, strach, agresję bądź inne negatywne reakcje.
-
strefa osobista
Dystans osobisty to odległość na wyciągnięcie ręki, czyli zajmująca obszar do mniej więcej 120 cm wokół ciała. Jest to strefa codziennych kontaktów międzyludzkich np. w środowisku pracy, w czasie rozmowy, w różnego rodzaju sytuacjach społecznych.
-
strefa społeczna
Dystans społeczny to odległość, w której możliwy jest łatwy kontakt – nie tylko wzrokowy, ale i werbalny – z drugą osobą (osobami). Przyjmuje się, że strefa społeczna obejmuje obszar mniej więcej do 360 cm wokół ciała.
-
strefa publiczna
Dystans publiczny wyznaczony jest przez łatwy kontakt wzrokowy. Mówi się na przykład o granicznej odległości 30 m, za którą osoby rzadko się ze sobą witają.
Proksemika – jak naruszenie dystansu może wpływać na kontakty międzyludzkie?
W czasie oficjalnego spotkania, konferencji, uroczystości odległość pomiędzy gośćmi nie powinna być zbyt duża – gdyż nie będą mieć wówczas poczucia wspólnoty zgromadzonej w jednym celu, z drugiej strony, jeśli w przypadku nieznających się osób dystans będzie zbyt mały, wywoła poczucie dyskomfortu i może zaburzyć dyskusję czy współpracę. Np. mówca na konferencji zajmuje dystans publiczny wobec słuchaczy, podczas spotkania biznesowego raczej obowiązuje dystans społeczny itp.
Rozumienie różnych rodzajów dystansu między ludźmi i przedmiotami ma także znaczenie np. w czasie organizowania stanowisk pracy w siedzibie firmy. Łatwo zauważyć, że pracownicy siedzący w open spasie zbyt blisko siebie czują się niekomfortowo. Stanowiska muszą być zorganizowane w taki sposób, by nie naruszały osobistej strefy zatrudnionych. W czasie kontaktów interpersonalnych także zachowywana jest przestrzeń osobista. Naruszenie dystansu intymnego może zaś być odebrane wręcz jako atak, molestowanie. Oczywiście są zespoły, w których panują przyjacielskie stosunki – jednak nawet wówczas zbyt intymny kontakt, przytulanie lub inny kontakt fizyczny – nie są zwykle mile widziane w sytuacjach zawodowych (pomijając akceptowany kulturowo uścisk dłoni).
Proksemika przydatna jest także w czasie aranżacji wnętrz, np. doboru i ustawienia mebli w biurze. Przykładowo, jeśli w gabinecie panuje duże zagęszczenie mebli, przestrzeń między siedzeniem a stołem jest mała, sprzęty ograniczają swobodę ruchu – wtedy osoba odwiedzająca takie pomieszczenie czuje się przytłoczona, zachowuje się mniej swobodnie.
Jeśli siedzenie gościa jest niekomfortowe albo niższe od tego zajmowanego przez gospodarza – wówczas ten pierwszy również może zachowywać się mniej pewnie. Znaczenie dla efektywności spotkań mogą mieć też na przykład kształt i wielkość stołu konferencyjnego (i tym samym odległość między siedzeniami). Nie bez powodu w wielu debatach międzynarodowych wykorzystuje się okrągłe stoły, niesugerujące hierarchii pozycji uczestników spotkania.
Sprawdź także, czym jest syndrom chorego budynku i jak otoczenie biurowe wpływa na produktywność pracy.
