Stalking w pracy – definicja, jak reagować

Stalking, rozumiany jako uporczywe nękanie, trafił do Kodeksu karnego dopiero w 2011 roku. W powszechnym przekonaniu jest to problem, który dotyczy przede wszystkim osób publicznych. To wtedy przypadki uporczywego nękania i prześladowania trafiają na pierwsze strony gazet. Tymczasem ofiarą stalkera może być każdy z nas, a zjawisko to dotyczy także rynku pracy i rzeczywistości służbowej. Warto więc wiedzieć, kiedy zaczyna się stalking i mobbing oraz jak reagować w przypadku, gdy trafimy na celownik stalkera. 

Stalking – co to?

Czym jest stalking? Na gruncie polskim stalking jest zjawiskiem rozpoznanym stosunkowo niedawno. W perspektywie globalnej ma on jednak znacznie dłuższą historię. Pierwsze zachowania o charakterze stalkingu zaobserwowano już w latach 80. w Stanach Zjednoczonych. Wówczas jego ofiarami byli celebryci i gwiazdy znane z pierwszych stron gazet. Za uporczywym i długotrwałym nękaniem stały osoby uważające się za fanów osób znanych. Dla postronnego obserwatora zachowania stalkerów mogą wydawać się stosunkowo neutralne i niegroźne. W rzeczywistości jednak stalking jest formą przemocy emocjonalnej, która może stanowić poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa jednostki, jej zdrowia psychicznego i fizycznego, a w skrajnych przypadkach stanowi nawet zagrożenie jej życia. 

Choć w polskiej rzeczywistości coraz częściej spotykamy się ze zjawiskiem stalkingu, nie wszyscy wiemy, jak rozpoznać stalking. Zatem co to jest stalking i jakie są jego najważniejsze cechy? Definicja stalkingu została ujęta w art. 190a Kodeksu karnego, gdzie jest on rozumiany jako uporczywe nękanie powodujące uzasadnione okolicznościami poczucia zagrożenia lub istotne naruszenie prywatności. 

Warto wiedzieć, że stalking może przybierać różne formy. Działania stalkerów mogą się znacznie różnić i zwykle będzie cechować je stosunkowo niska szkodliwość. Nie zawsze jednak stalker poprzestaje na wysyłaniu niechcianych wiadomości, nękaniu telefonami, obdarowywaniu ofiary prezentami czy nękaniu emocjonalnym. Niekiedy może dojść także do przemocy fizycznej. Coraz popularniejszy jest także cyberstalking, czyli nękanie za pośrednictwem internetu i innych mediów elektronicznych. 

Ofiarą stalkingu może paść tak naprawdę każdy z nas. Ze zjawiskiem tym możemy mieć do czynienia zarówno w związku, w szkole czy w zakładzie pracy. W tym miejscu warto jednak nadmienić, że w środowisku zawodowym możemy również spotkać się z innym rodzajem nękania pracownika. Mobbing – bo o nim mowa – ma jednak na celu wywołanie u konkretnej osoby zaniżonej oceny przydatności zawodowej. Stalker natomiast dąży do wywołania u ofiary niepokoju i lęku. Stalkerem w pracy może być zarówno współpracownik, podwładny, jak i pracodawca. 

Czytaj także: Sztuczna inteligencja, naturalna kolej rzeczy – jak gen Z postrzega wpływ rozwoju AI na rynek pracy?

Kiedy zaczyna się stalking w miejscu pracy?

Stalking definiuje się jako zachowania o charakterze nękania. Znamiona stalkingu mogą nosić jednak różnego rodzaju zachowania, które u danej jednostki mogą budzić poczucie zagrożenia czy naruszają prywatność ofiary. Choć dla jednej osoby niektóre zachowania mogą wydawać się całkowicie neutralne czy sprawiać nawet pozytywne wrażenie adoracji i uwielbienia, w subiektywnym odczuciu ofiary mogą być one niebezpieczne. Do zachowań, które w świetle prawa możemy zaliczyć jako stalking, należą między innymi: 

• prześladowanie,

• głuche telefony i uporczywe nękanie telefonami,

• ciągłe wysyłanie wiadomości bez odpowiedzi,

• formułowanie gróźb,

• publikowanie zdjęć i treści na temat ofiary,

• śledzenie,

• nachodzenie i składanie wizyt wbrew woli osoby,

• wręczanie niechcianych prezentów,

• nachodzenie rodziny i bliskich ofiary,

• oczernianie poszkodowanego w oczach innych ludzi,

• składanie niepożądanych propozycji (np. o charakterze seksualnym).

Stalking i nękanie w pracy – jak reagować? 

W powszechnym przekonaniu stalking dotyczy najczęściej osób publicznych. Wyobrażenie to usprawiedliwia fakt, że to właśnie te osoby najczęściej są w stanie głośno przyznać, że padły ofiarą stalkera. Mają wiele możliwości nagłośnienia sytuacji, ale narzędzia walki z nią – dokładnie takie same, jak każdy inny człowiek. Nie każdy jednak wie, jak reagować na uporczywe nękanie i jakie instrumenty można wykorzystać w takiej sytuacji. 

Zatem jak postąpić w sytuacji, gdy padniemy ofiarami uporczywego nękania czy to w pracy, w szkole czy chociażby w internecie? 

• Wyraź jasny i stanowczy sprzeciw wobec jego zachowania

Pierwsza i najważniejsza zasada – osoba, która padnie ofiarą uporczywego nękania powinna jasno i wyraźnie poinformować swojego prześladowcę, że nie życzy sobie takiego postępowania. Musisz zażądać, by zaprzestał on swoich działań. To, co istotne – to właśnie Twój sprzeciw w początkowej fazie stalkingu może okazać się kluczowy podczas przyszłej sprawy w sądzie. 

Czytaj także: Jak sprawdzić osobowość zawodową?

• Nie wchodź w kontakt ze swoim prześladowcą

Unikaj bezpośredniego kontaktu ze stalkerem. Nie odpowiadaj na jego wiadomości, nie przyjmuj od niego prezentów. 

• Zwracaj większą uwagę na informacje, które publikujesz na swój temat w sieci

Internet i wszelkiego rodzaju portale społecznościowe dla stalkera to prawdziwa studnia bez dna. To właśnie stąd czerpie on wiele informacji na temat Twojej osoby i Twojego życia. Uważaj więc na to, jakimi danymi dzielisz się w sieci i jakie informacje udostępniasz publicznie. 

• Zbieraj dowody nękania

Wszelkiego rodzaju wiadomości SMS, e-maile, listy czy zrzuty ekranu z informacjami publikowanymi na Twój temat – to kluczowe dowody w sprawie o stalking. Pamiętaj jednak, że nie wystarczy tutaj okazanie jednej uporczywej wiadomości od prześladowcy – jego działania muszą mieć charakter powtarzalny, a Twoim zadaniem będzie to udowodnić. 

• Poszukaj pomocy u rodziny, bliskich, psychologa 

Z problemem stalkingu nikt nie może zostać sam. Poinformuj swoich bliskich o zaistniałej sytuacji. Nie staraj się szukać usprawiedliwienia dla działań nękającej Cię osoby. Jeśli Twoje poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości zostało zachwiane, porozmawiaj z psychologiem. 

• Złóż zawiadomienie na policji

Pamiętaj, że stalking jest czynem karalnym i takie zachowanie należy zgłosić. Złóż zawiadomienie na komisariacie, przedstawiając wszystkie dowody, jakie udało Ci się zebrać do tej pory. 

Czy stalkowanie jest karalne?

Przez wiele lat, w polskim prawie brakowało podstawy prawnej, w oparciu o którą organy mogłyby wszcząć postępowanie w sprawie uporczywego nękania i prześladowania. Zmieniło się to jednak w 2011 roku. Wówczas typ przestępstwa powszechnie nazywany stalkingiem został ujęty w art. 190a. Kodeksu karnego. Wprowadzony został ustawą z dnia 25 lutego 2011 roku, a w życie wszedł 6 czerwca. Konieczność ujęcia tego typu przestępstwa w przepisach prawa wynikała z rosnących statystyk dotyczących zachowań odbieranych jako wyjątkowo uciążliwe i uprzykrzające życie. 

Zapisy o stalkingu jak dotąd nie trafiły do Kodeksu pracy i Kodeksu cywilnego, niemniej zjawisko uciążliwego gnębienia może występować w każdym środowisku, niestety zdarza się też nękanie w miejscu pracy. W walce ze stalkingiem w pracy zastosowanie mają przepisy prawa karnego, a ofiara powinna zgłosić się na policję.

Ile grozi za stalking?

W świetle przepisów Kodeksu karnego stalking to przestępstwo, za które grozi kara pozbawienia wolności do lat 3. Jak zostało już wspomniane na początku – takiej samej karze podlega ten, który podszywa się pod inną osobę i wykorzystuje jej wizerunek w celu wyrządzenia szkody osobistej lub majątkowej. Innej karze podlega stalker w przypadku, gdy następstwem jego czynów będzie targnięcie się ofiary na własne życie – wówczas grozi mu od roku do 10 lat pozbawienia wolności. 

Jak udowodnić stalking w pracy?

Kluczową kwestią w przypadku złożenia zawiadomienia o stalkingu będzie udowodnienie uporczywego nękania. To właśnie dlatego tak ważne jest skrupulatne zbieranie wszelkich dowodów. W jaki sposób możemy udowodnić, że padliśmy ofiarą stalkingu chociażby ze strony przełożonego czy kogoś z zespołu współpracowników?

Tak, jak zostało wspomniane wcześniej, wśród dowodów musi znaleźć się między innymi ten potwierdzający, że ofiara wezwała prześladowcę do zaprzestania nękania. Wszystkie wiadomości z komunikatorów internetowych, SMS, listy, e-maile, wpisy na forach i w mediach społecznościowych – warto sukcesywnie archiwizować, by później móc wykazać, że działania stalkera miały charakter uporczywy. Warto postarać się także o to, by wszelkie kontakty ze stalkerem, jeśli do nich dochodzi, odbywały się w towarzystwie świadków, np. współpracowników.

Czytaj także: Wypalenie zawodowe – jak je rozpoznać u pracownika?

Gdzie zgłosić stalking? Organy ścigania

Ignorowanie wiadomości stalkera nie oznacza jednak, że powinniśmy zostać obojętni na jego działania. W przypadku jakiegokolwiek bezpośredniego niebezpieczeństwa, należy niezwłocznie zadzwonić na numer alarmowy 112. Jeśli chcemy jednak zgłosić uporczywe nękanie, w tym celu należy złożyć doniesienie na policji. W postępowaniu karnym, w którym ofiara występuje w charakterze świadka czy oskarżyciela posiłkowego, sąd może orzec zakaz zbliżania się. Jest to środek zapobiegawczy, który ma chronić ofiarę przed kolejnymi atakami ze strony stalkera. 

Wniosek o zakaz zbliżania się ofiara stalkingu może złożyć już w zawiadomieniu dotyczącym podejrzenia popełnienia przestępstwa. Pomocne w tego rodzaju sytuacjach może okazać się wsparcie prawnika, który poinstruuje, jak reagować na kolejne ataki prześladowcy, a także przygotuje konieczne pisma do jego zatrzymania. 

Stalking – czy to duży problem w Polsce?

O stalkingu w Polsce mówi się głośno już od kilkunastu lat. Choć może się wydawać, że jest to problem dotyczący przede wszystkim osób znanych i lubianych, statystyki pokazują, że ofiarą stalkera może paść koleżanka z pracy, sąsiad czy nawet bliska nam osoba. A jak prezentują się liczby? Czy stalking w Polsce jest poważnym problemem? 

Jest on przestępstwem, za które zapadają wyroki skazujące. Według oficjalnych danych w 2022 roku w Polsce za stalking osądzono łącznie 2230 osób. W porównaniu do roku wcześniejszego możemy zaobserwować niewielki spadek – w 2021 roku osądzonych było 2414. Za czyn z art. 190 § 1 Kodeksu karnego skazanych zostało łącznie 1719 osób, natomiast za nękanie, którego skutkiem było targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, skazane zostały 2 osoby. 

Warto również nadmienić, że polski system prawny wyodrębnia także przestępstwo kradzieży tożsamości i podszywania się pod inne osoby (czyn z art. 190 § 2 Kodeksu karnego). W takich przypadkach, w 2022 roku skazane zostały łącznie 144 osoby.