2022 r. przyniesie wiele zmian dla emerytów, rencistów i innych osób korzystających ze świadczeń ZUS-u. Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych to zarówno drobne, porządkowe zmiany, jak i takie, które mają duży wpływ na sytuację klientów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Od kiedy zaczynają obowiązywać nowe przepisy? Oto krótki przewodnik po najważniejszych punktach znowelizowanej ustawy.
Nowelizacja ustawy o ubezpieczeniach społecznych – kiedy zmiany wejdą w życie?
Część postanowień zawartych w Ustawie z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw już weszła w życie. Kolejne zmiany w przepisach zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2022 r., 1 kwietnia 2022 r., a także od 1 stycznia 2023 r.
Znowelizowane ustawy to:
- Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423, 432 i 619),
- Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266),
- Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, 353 i 794),
- Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2020 r. poz. 870, 2112 i 2320),
- Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1205),
- Ustawa o rencie socjalnej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1300),
- Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2021 r. poz. 1100),
- Ustawa o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1924),
- Ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 128),
- Ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2021 r. poz. 419).
Ubezpieczenia społeczne – co się zmieni?
zmiany od 18 września 2021 r.:
Zacznijmy od najistotniejszych artykułów obowiązujących od 18 września 2021 r. Zmieniła się sytuacja osób współpracujących z przedsiębiorcą, który korzysta z ulgi na start. Dotychczas nie mogły one korzystać z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a tym samym świadczeń w przypadku choroby i macierzyństwa. Obecnie istnieje taka możliwość.
Kolejną nowością jest przyznanie renty osobom (po spełnieniu ustawowych warunków), które stały się niezdolne do pracy podczas pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo zasiłku dla opiekuna, także jeżeli nie było obowiązku opłacania składek emerytalnych i rentowych.
Problematyczne dotąd emerytury czerwcowe nie będą mniej korzystne niż te z pozostałych miesięcy II kwartału. Obecnie ustalając wysokość emerytury czerwcowej, ZUS bierze pod uwagę waloryzację roczną lub kwartalną – tę, która jest korzystniejsza dla emeryta.
Z nowelizacji ustawy skorzystali także płatnicy składek. Mogą oni sporządzać protokół kontroli i aneks do niego w formie elektronicznej, a także przekazywać zastrzeżenia do protokołu kontroli online – to duże ułatwienie dla wielu osób.
Zmieniła się również zasada dotycząca odsetek za zwłokę. Po 18 września 2021 r. nie trzeba naliczać i opłacać odsetek nieprzekraczających 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę (od 2022 r. to 30,10 zł). Poprzednio można było nie opłacać odsetek do 6,60 zł.
zmiany od 1 stycznia 2022 r.:
Od stycznia zmienią się reguły dobrowolnego objęcia ubezpieczeniem emerytalnym, rentowym i chorobowym. Ubezpieczenie ma obowiązywać od dnia zgłoszenia do dnia wyrejestrowania i nie będzie ustawało na skutek nieterminowego opłacenia składek. Jeżeli jednak niezdolność do pracy wystąpi, kiedy zadłużenie przekroczy 1% minimalnego wynagrodzenia za pracę, to zasiłek zostanie zawieszony aż do uregulowania zaległości. Prawo do świadczeń ulegnie przedawnieniu, jeżeli zadłużenie nie zostanie spłacone w ciągu 6 miesięcy, licząc od dnia powstania prawa do świadczenia.
Uzyskiwanie dodatkowych przychodów przez osoby na rencie socjalnej nie będzie wiązać się z koniecznością zawieszenia świadczenia. Zastosowane zostaną te same zasady jak do renty z tytułu niezdolności do pracy, co oznacza możliwość zarabiania i pobierania renty socjalnej w pełnej albo zmniejszonej wysokości.
Na korzyść świadczeniobiorców jest też ujednolicenie zasad przeliczania świadczeń przyznanych w starym i nowym systemie emerytom, którzy mają dodatkowe przychody.
Ważne zmiany zajdą też w zakresie zasiłków chorobowego i macierzyńskiego. Pierwsze świadczenie – za okres pobytu w szpitalu – będzie wyższe niż dotychczas, równe 80% podstawy wymiaru. Po ustaniu ubezpieczenia, np. w wyniku zwolnienia z pracy, zasiłek chorobowy będzie przysługiwał przez 91 dni (z tej zasady wyłączone są kobiety w ciąży, osoby chore na gruźlicę i poddający się badaniom lekarskim kandydaci na dawców komórek, tkanek i narządów), a więc krócej niż aktualne 182 dni/270 dni. Jeśli zaś chodzi o zasiłek macierzyński i zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego, to skorzystają z nich także osoby, które z przyczyn od siebie niezależnych, takich jak śmierć pracodawcy, utraciły prawo do ubezpieczenia chorobowego i urodziły dziecko po ustaniu ubezpieczenia.
Dotychczas była możliwość składania korekt deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych bez ograniczenia w czasie. Od stycznia 2022 r. będzie to możliwe przez 5 lat od dnia wymagalności składek, a w późniejszym terminie wyłącznie na skutek wyroku sądu lub prawomocnej decyzji.
Rozszerzy się również tryb dochodzenia przez ZUS należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Aktualnie jedyną możliwością jest postępowanie egzekucyjne w administracji, a od nowego roku dopuszczalna będzie także egzekucja sądowa prowadzona przez komornika.
zmiany od 1 kwietnia 2022 r.:
Ważną zmianą od kwietnia 2022 r. jest nowa forma zawiadamiania przez ZUS o wyliczonej stopie procentowej składki. Tę informację płatnicy znajdą na profilu informacyjnym PUE ZUS.
zmiany od 1 stycznia 2023 r.:
Od 2023 r. każdy płatnik składek będzie miał obowiązek założyć profil na platformie PUE.
