Formy opodatkowania — jaki sposób wybrać?

Osoby fizyczne osiągające przychody z prowadzonej działalności mogą wybrać formę opodatkowania. Od tego wyboru zależy, w jaki sposób firma będzie rozliczała przychody w danym roku podatkowym, jak prowadzona będzie księgowość i jakich odliczeń będzie można dokonywać. Jak określić optymalną formę opodatkowania dla swojej firmy? Jakie są dostępne w Polsce formy opodatkowania jednoosobowej działalności gospodarczej? Zapoznaj się z przewodnikiem po formach opodatkowania dochodów i wybierz najlepszą.

Jakie są formy opodatkowania w Polsce?

Opodatkowanie działalności gospodarczej osób fizycznych, czyli PIT na zasadach określonych dla przedsiębiorców, dotyczy tych osób, które prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą bądź są wspólnikami spółek cywilnych, spółek jawnych osób fizycznych, spółek jawnych, których wspólnikami są podmioty inne niż osoby fizyczne (przy jednoczesnym złożeniu informacji o podatnikach podatku dochodowego od osób prawnych i podatnikach podatku dochodowego od osób fizycznych posiadających prawo do udziału w zyskach spółki) lub spółek partnerskich.

Forma opodatkowania wpływa na obowiązki przedsiębiorcy i podstawę podlegającą opodatkowaniu. O zastosowaniu opodatkowania dochodów na zasadach ogólnych (skala podatkowa) nie trzeba powiadamiać naczelnika urzędu skarbowego. Wybór podatku liniowego i ryczałtu należy zgłosić we wskazanym terminie.

W przypadku ryczałtu opodatkowaniu podlega przychód firmy. Wybierając skalę podatkową lub podatek liniowy, należy rozliczać dochód (dla skali podatkowej stawki podatku to 12% i 32%, a dla podatku liniowego 19%). Najkorzystniejsze rozwiązanie wskaże kalkulator formy opodatkowania 2024.

Prawo uwzględnia również czwartą formę opodatkowania – kartę podatkową. Taki sposób rozliczeń od 2022 roku jest jednak dostępny jedynie dla przedsiębiorców, którzy kontynuują opodatkowanie w tej formie.

Formy opodatkowania 2024

Formy opodatkowania działalności gospodarczej determinują podstawę do wyliczenia podatku dochodowego, przysługujące odliczenia i obowiązki przedsiębiorcy.

• Opodatkowanie na zasadach ogólnych – skala podatkowa

Podstawową formą opodatkowania prowadzonej działalności jest opodatkowanie na zasadach ogólnych według skali podatkowej. 

Przedsiębiorca rozliczający się na podstawie skali podatkowej może skorzystać z preferencyjnego rozliczenia z małżonkiem lub z rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko oraz z ulg podatkowych i odliczeń od dochodu. Jednocześnie jest zobowiązany do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów bądź księgi rachunkowej. Musi również opłacać zaliczki na podatek dochodowy (obowiązek ten dotyczy zaliczek, które przekraczają kwotę 1 000 złotych).

• Podatek liniowy

Do wyboru są także dwie inne formy opodatkowania – podatek liniowy i ryczałt. Podatek liniowy wynosi 19% od uzyskanego dochodu (stawka jest jednolita bez względu na jego wysokość). Co ważne, taki sposób rozliczania nie może być stosowany, gdy przedsiębiorca prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą w tym samym roku i w takim samym zakresie, w jakim świadczył usługi jako pracownik, świadczy usługi na rzecz aktualnego bądź byłego pracodawcy. Wybór podatku liniowego wymaga zgłoszenia do naczelnika właściwego urzędu skarbowego, prowadzenia PKPIR lub księgi rachunkowej oraz opłacania zaliczek na podatek dochodowy.

• Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Ryczałt ewidencjonowany to stawka podatkowa zależna od kwoty przychodów i rodzaju działalności – może wynosić 3%, 5,5%, 8,5%, 10%, 12%, 12,5%, 14%, 15% lub 17%. Od przychodu, który jest podstawą opodatkowania, nie można odejmować kosztów uzyskania przychodu, jednak można stosować przysługujące odliczenia (art. 11 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym). W przypadku tej formy opodatkowania konieczne jest prowadzenie ewidencji przychodów i wpłacanie w ciągu roku podatkowego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Rodzaje opodatkowania – wady i zalety

Rozliczenie na podstawie ryczałtu wyróżnia prostota wymaganej przepisami ewidencji podatkowej. Zaletą są też niskie stawki podatku dochodowego (wysokość uzależniona od rodzaju dokonywanej sprzedaży) i możliwość rozliczania składki zdrowotnej z uwzględnieniem progów uzyskanych przychodów. Niestety chcąc skorzystać z tej formy opodatkowania, trzeba pamiętać o wielu wyłączeniach – w tym braku możliwości korzystania z ulg i odliczeń.

Największa zaleta podatku liniowego to stawka podatku – 19%, która nie ulega zmianie bez względu na wysokość uzyskanych dochodów. Dodatkowo podatek liniowy pozwala na odliczenie kosztów uzyskania przychodu. Wadą jest brak możliwości rozliczania się z małżonkiem. Ta forma opodatkowania nie daje też możliwości skorzystania z ulg podatkowych.

Zastosowanie skali podatkowej oznacza formalności związane z prowadzeniem PKPIR, brak możliwości odliczania składki zdrowotnej i zastosowanie limitu dla pierwszego progu podatkowego, co wiąże się z koniecznością sumowania wszystkich przychodów niezależnie od ich źródła. Niewątpliwą zaletą są liczne ulgi podatkowe, rozliczanie z małżonkiem i odliczanie kosztów uzyskania przychodu, co przekłada się na optymalizację zobowiązań podatkowych.

Jaką formę opodatkowania wybrać?

Wybór formy opodatkowania jednoosobowej działalności gospodarczej może wpłynąć na opłacalność prowadzenia firmy, dlatego wcześniej warto przeanalizować kilka najważniejszych aspektów z nim związanych.

Pierwszą kwestią jest możliwość odliczania kosztów uzyskania przychodów  – znaczne wydatki na zakup towarów i usług czy wyposażenia mogą przemawiać przeciwko niższej stawce podatkowej przy ryczałcie, który nie pozwala na pomniejszenie przychodów o poniesione koszty.

Znaczenie ma także wysokość składki zdrowotnej, możliwość rozliczania straty podatkowej (gdy wydatki przewyższają generowane przychody) i rozliczania się z małżonkiem (jest to możliwe tylko przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych).

Jeśli chcesz korzystać z dostępnych ulg podatkowych, sprawdź, jaki zestaw ulg przysługuje przy danej formie opodatkowania. Kluczowa może być też księgowość – każdy sposób opodatkowania to inny zakres obowiązków ewidencyjnych i księgowych. Przykładowo, opodatkowanie na zasadach ogólnych i podatek liniowy oznaczają obowiązek prowadzenia PKPIR, czyli podatkowej księgi przychodów i rozchodów, a ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – ewidencji przychodów.

Zmiana formy opodatkowania – jak zgłosić?

Aby dokonać zmiany formy opodatkowania działalności gospodarczej, należy złożyć oświadczenie do właściwego naczelnika urzędu skarbowego. Przedsiębiorca zarejestrowany w CEIDG może to zrobić poprzez „Wniosek o zmianę danych firmy” (pole „Oświadczenie o formie opłacania podatku dochodowego”) w Serwisie informacyjno-usługowym dla przedsiębiorcy.

Zgodnie z przepisami ustawy o PIT (art. 9a ust. 2) zmiana formy opodatkowania jest możliwa do 20. dnia kolejnego miesiąca po miesiącu, w którym firma uzyskała pierwszy przychód w danym roku podatkowym. Wyjątek stanowi opodatkowanie w formie karty podatkowej – podatnik ma wtedy czas na zgłoszenie ewentualnej zmiany do 20 stycznia danego roku podatkowego.

• Zmiana formy opodatkowania a składka zdrowotna za styczeń 2024 – jak ją rozliczyć?

Jeśli przedsiębiorca dokonał zmiany sposobu opodatkowania, w przypadku składki zdrowotnej za styczeń płatnej do 20 lutego danego roku należy uwzględnić nową formę opodatkowania. Składka za grudzień płatna do 20 stycznia kolejnego roku podatkowego, opłacana jest na starych zasadach.