Zatrudnienie obcokrajowca w Polsce jest dość skomplikowane. Jednocześnie rynek potrzebuje napływu nowych pracowników, dlatego praca cudzoziemców w Polsce wciąż zyskuje na popularności. Jakie procedury obowiązują i jak wygląda zatrudnienie obcokrajowca na przykładzie obywatela Ukrainy?
Zatrudnianie cudzoziemców w Polsce – formalności
Zatrudnianie obcokrajowca z jednego z krajów Unii Europejskiej jest dość proste. Nie potrzebują oni pozwolenia na pracę, a jeśli ją podejmą, to przysługuje im prawo pobytu. Cudzoziemiec z kraju Unii (oraz obszaru EWG i Szwajcarii), który będzie przebywał w Polsce dłużej niż 3 miesiące, powinien zarejestrować się u wojewody.
Przepisy, które regulują kwestie pracy i pobytu osób z krajów Unii znaleźć można w ustawie z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin, oraz ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.
Aby zatrudnić cudzoziemca z Unii, wystarczy podpisać z nim taką umowę, jaką podpisałoby się z pracownikiem w Polsce. Oczywiście konieczne jest również zgłoszenie danej osoby do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Zatrudnienie cudzoziemca spoza Unii wymaga wypełnienia szeregu formalności. Jak wynika z danych PWC, procedury są nieco odmienne w poszczególnych regionach kraju, co wynika z różnic w interpretacji ustawy. Wymagane są inne dokumenty przy zatrudnianiu pracownika. Bardzo duże różnice występują też w zakresie czasu trwania całej procedury. O ile w niektórych regionach (np. Kraków) potrzeba około 30 dni, by uzyskać zezwolenie na pracę dla cudzoziemca, o tyle w innych (Wrocław) nawet 90.
W Polsce funkcjonują dwa sposoby zatrudniania obcokrajowców spoza Unii Europejskiej:
• na podstawie zezwolenia na pracę;
• na podstawie uproszczonej procedury oświadczeń o powierzeniu pracy.
Zatrudnienie cudzoziemca w Polsce na podstawie zezwolenia na pracę
Obejmuje konieczność wystąpienia przez pracodawcę o takie zezwolenie do właściwego wojewody. Obecnie w Polsce funkcjonuje 6 różnych typów zezwoleń o pracę:
• A – dotyczy zatrudnienia obcokrajowca na podstawie umowy z podmiotem, którego siedziba lub oddział znajduje się w Polsce;
• B – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę polegającą na pełnieniu funkcji w zarządzie spółki/osoby prawnej wpisanej do rejestru przedsiębiorców lub będącej spółką kapitałową w organizacji albo prowadzeniu spraw spółki komandytowej, lub komandytowo-akcyjnej jako komplementariusz;
• C – dotyczy cudzoziemca, który wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni w roku kalendarzowym;
• D – dotyczy cudzoziemca, który wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego nieposiadającego oddziału, zakładu lub innej formy zorganizowanej działalności na terytorium Polski i jest delegowany na terytorium Polski w celu realizacji usługi o charakterze tymczasowym i okazjonalnym (usługa eksportowa);
• E – dotyczy cudzoziemca, który wykonuje pracę u pracodawcy zagranicznego i jest delegowany na terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni w ciągu kolejnych 6 miesięcy w innym celu
• S – dotyczy cudzoziemca wykonującego pracę sezonową. Pozwolenie na pracę sezonową wprowadzone zostało w styczniu 2018 roku.
Zezwolenie na pracę jest wydawane na czas określony, nie dłuższy niż 3 lata. Może być przedłużone. Do wniosku dołącza się opłatę (zwierającą imię i nazwisko cudzoziemca), w kwocie od 50 do 200 zł w zależności od typu pozwolenia i jego długości.
Pracodawca może być zobowiązany do przeprowadzenia tzw. testu rynku pracy. Oznacza to konieczność sprawdzenia przed zatrudnieniem pracownika zza granicy, czy wśród Polaków oraz obywateli Unii nie ma osób, które mogłyby objąć wakujące stanowisko. Przy przedłużaniu zezwolenia test rynku pracy nie jest wymagany.
Testu rynku pracy nie trzeba przeprowadzać, jeśli:
• praca jest w obszarze zawodów deficytowych,
• pracodawca przedłuża pozwolenie o pracę obcokrajowca,
• pracodawca chce zatrudnić pracownika do prac pielęgnacyjno – opiekuńczych lub jako pomoc domową, a obcokrajowiec pochodzi z Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdowy, Rosji lub Ukrainy,
• pracodawca chce zatrudnić pracownika zatrudnionego przez przynajmniej 3 miesiące na podstawie uproszczonej procedury,
• pracownik jest trenerem, sportowcem, dentystą lub lekarzem.
Zatrudnienie na podstawie uproszczonej procedury oświadczeń o powierzeniu pracy
Druga droga to procedura uproszczona „oświadczeniowa” dotyczy obywateli sześciu krajów spoza Unii Europejskiej: Armenii, Białorusi, Gruzji, Mołdowy, Rosji oraz Ukrainy. W ramach tej uproszczonej procedury obcokrajowcy mogą wykonywać pracę w Polsce przez 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcy. Nie zachodzi przy tym konieczność uzyskania zezwolenia na pracę.
Jeśli chodzi o kwestię: zatrudnienie obcokrajowca a ZUS, niezależnie od tego, skąd pochodzi pracownik, jeśli pracuje w Polsce, jego pracodawca musi objąć go składkami ZUS. Aby to zrobić, trzeba ustalić, czy obcokrajowiec posiada inne tytuły do ubezpieczenia oraz odnieść się do konkretnego rodzaju umowy, jaka będzie z tą osobą zawarta.
Jak zatrudnić Ukraińca?
Zatrudnienie Ukraińców w Polsce z roku na rok zyskuje na popularności. Obywatele Ukrainy stanowią obecnie największą grupę emigrantów zarobkowych. Pracuje ich w Polsce już około 1,5 mln. W jaki sposób można nawiązać współpracę z pracownikiem z Ukrainy?
Zatrudnianie obywateli Ukrainy według uproszczonej procedury oświadczeń o powierzeniu pracy
Aby możliwe było zatrudnienie Ukraińca bez zezwolenia (czyli na podstawie oświadczenia), pracodawca musi wypełnić stosowny druk (PSZ-OPWP) i złożyć go w powiatowym urzędzie pracy. W oświadczeniu podaje się dane pracodawcy, cudzoziemca, okresy wykonywania pracy, wynagrodzenie brutto, wymiar etatu, rodzaj umowy, na podstawie jakiej będzie zatrudniony pracownik oraz PKD, jakiego zawód będzie dotyczył.
Druk PSZ-OPWP można wypełnić również online (o ile posiada się kwalifikowany podpis elektroniczny lub profil zaufany ePUAP). Jeśli starosta podejmie pozytywną decyzję w sprawie zatrudnienia pracownika, sporządza wpis do ewidencji oświadczeń. Takie zarejestrowane przez Urząd oświadczenie cudzoziemiec wykorzystuje, by otrzymać zezwolenie na pobyt czasowy lub odpowiednią wizę. Pracodawca w ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia pracy wskazanej w oświadczeniu ma powiadomić Powiatowy Urząd Pracy o tym, czy cudzoziemiec rozpoczął pracę.
Do obowiązków pracodawcy należy również:
• podpisanie umowy z cudzoziemcem w języku, który będzie dla niego zrozumiały (zatrudnienie cudzoziemca z Ukrainy będzie wymagało umowy w języku ukraińskim),
• zgłoszenie cudzoziemca do ZUS, jeśli wymaga tego rodzaj zawartej umowy.
Warto pamiętać o tym, że czas pracy pracownika zza granicy, który świadczy pracę na podstawie uproszczonej procedury, jest ograniczona do 6 miesięcy w ciągu 12 miesięcy i to niezależnie od liczby pracodawców. Nie można zatem tego przepisu obejść, zatrudniając pracownika z Ukrainy w coraz to nowych spółkach.
Jeśli jednak pracodawca po upływie 3 miesięcy pracy cudzoziemca na podstawie oświadczenia i w ramach umowy o pracę, chce kontynuować współpracę z tą osobą w ramach umowy o pracę oraz na warunkach nie gorszych niż w oświadczeniu, może złożyć do wojewody wniosek o wydanie zezwolenia na pracę i pobyt. Takie zezwolenie jest wydawane w trybie uproszczonym, czyli bez testu rynku pracy.
Ze względu na tę łatwiejszą niż standardowa możliwość, najczęściej w Polsce zatrudnienie obywatela Ukrainy odbywa się właśnie w taki sposób – najpierw poprzez procedurę oświadczeń, a kiedy Ukrainiec już pracuje, poprzez staranie się o zezwolenie na pobyt stały i pracę za pomocą uproszczonej procedury.
Zatrudnianie Ukraińców posiadających Karty Polaka
Karta Polaka potwierdza przynależność cudzoziemca do narodu polskiego. Nie jest jednak równoznaczna z obywatelstwem i nie daje prawa pobytu czasowego ani stałego, oraz nie zwalnia z konieczności posiadania wizy, jeśli obywatel danego kraju musi ją mieć. Jednocześnie, posiadacz Karty Polaka może podejmować w Polsce legalną pracę bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę lub prowadzić na ternie polski działalność gospodarczą, na takich samych zasadach jak obywatel polski. W takiej sytuacji wymagane jest jedynie uzyskanie pozwolenia na pobyt czasowy lub stały.
Zatrudnienie pracownika z Ukrainy a ZUS
Zatrudnienie Ukraińca na umowę o pracę lub umowę zlecenie (czyli umowy objęte w Polsce oskładkowaniem ZUS) wymagają, by pracodawca zgłosił takiego pracownika do ubezpieczenia społecznego.
Składki ZUS, którym podlega obcokrajowiec, są identyczne z tymi, które odprowadza się za Polaka. I tak jak w przypadku pracownika z Polski, będą zależeć od tego, na podstawie jakiej umowy pracownik jest zatrudniony oraz czy posiada inne tytuły do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Zamiast numeru PESEL, którego obcokrajowcy najczęściej nie posiadają, podaje się numer dowodu osobistego lub paszportu. Warto pamiętać, że zatrudnienie studenta z Ukrainy na umowę-zlecenie, zwalnia z konieczności zgłoszenia go do ZUS-u (tak jak w przypadku studentów czy uczniów z Polski).
