W 2014 roku 711 tys. osób w Polsce pracowało bez umowy, czyli „na czarno”, wykonując najczęściej prace rolno-ogrodnicze, remontowe oraz budowlane. Odsetek ten zmniejszył się znacząco na przestrzeni ostatniej dekady.
Z danych Głównego Urzędu Statystycznego, zebranych w IV kwartale 2014 roku w ramach badania BAEL, wynika, że w szarej strefie było zatrudnionych 711 tys. osób. W ciągu ostatnich 10 lat liczba ta spadła o niemal połowę. W 2004 roku wyniosła bowiem ponad 1,3 mln, a w 2009 było to 732 tys. osób.
- Praca nierejestrowana stanowi stały element polskiego rynku pracy. W 2014 r. 4,5% spośród wszystkich pracujących osób pracowało poza formalną gospodarką – czytamy w raporcie GUS.
Spadek liczby osób pracujących „na czarno” GUS tłumaczy m.in. faktem wejścia Polski do Unii Europejskiej, a w 2009 także do strefy Schengen. Tysiące Polaków postanowiło wówczas wyjechać do pracy za granicę, przez co w krajowej gospodarce stworzyły się wolne miejsca dla innych, którzy wcześniej nie mogli liczyć na umowę.
Ogrodnictwo, rolnictwo i budowlanka
Pracujący bez umowy najczęściej wykonują prace związane z ogrodnictwem i rolnictwem. W tej branży zarabiał ponad co piąty zatrudniony w ten sposób (22,2%). Wielu z nich zajmowało się także usługami remontowymi i budowlano-instalacyjnymi.
Dla większości było to zajęcie dodatkowe (średnia płaca – 842 zł), które pozwoliło podreperować domowy budżet. Na wyższe stawki mogli liczyć mężczyźni (906 zł), podczas gdy kobiety otrzymały przeciętnie prawie 200 zł mniej – 722zł.
Praca nierejestrowana miała miejsce w zdecydowanej większości w firmach prywatnych, podczas gdy jedynie 2,2% stanowiły firmy państwowe.
Dlaczego pracujemy bez umowy
Powody podejmowania pracy nierejestrowanej w 2014 roku były różne. Najwięcej osób (58,8%) motywowało swoją decyzje niemożnością znalezienia legalnego zatrudnienia, a prawie 40% wskazało także niskie dochody, które zmuszały do dorabiania.
Wśród powodów wymieniane były także np. postawa pracodawców, którzy oferowali wyższe zarobki przy braku umowy; duże koszty pracy, czyli wysokie składki na ubezpieczenia; podatki czy też obawa o utratę świadczeń socjalnych w razie podjęcia zatrudnienia na umowę.
- Forma, charakter i zakres pracy nierejestrowanej wynikają z wielu czynników będących pochodną aktualnej sytuacji na krajowym rynku pracy, ale wydaje się, że w jeszcze większym stopniu z sytuacji na lokalnych rynkach pracy, a w pewnym stopniu również na europejskich rynkach pracy – podsumowują autorzy raportu.
Warto dodać, że 24% Polaków wolałoby pracować bez umowy na czarno, jeśli w ten sposób mogliby zarobić więcej. Tak wynika z badania Praca.pl przeprowadzonego we wrześniu 2013 r.
