Coraz więcej spraw zawodowych i biznesowych załatwiamy przez telefon. Prowadzenie służbowej rozmowy telefonicznej rządzi się innymi prawami niż spotkanie twarzą w twarz czy nawet wideokonferencja. – Wielu rozmówców wpada w pułapkę monologu, zachowując się jak prezenter radiowy. Zarzucają drugą stronę potokiem informacji – zwraca uwagę CEO Szkoły Biznesu i Coachingu dr Wiktor Tokarski. Jak przygotować się do telefonu z klientem lub pracodawcą i jakich jeszcze błędów unikać, by nie zrazić do siebie rozmówcy w ciągu pierwszych 30 sekund rozmowy¹?
Spis treści
Biznesowa rozmowa telefoniczna okiem eksperta dr Wiktora Tokarskiego
Praca.pl: Rozmowa telefoniczna to wciąż jedno z podstawowych narzędzi w biznesie, choć coraz częściej wypierane przez komunikatory. Gdzie najczęściej popełniamy błędy, kiedy już chwytamy za słuchawkę?
Dr Wiktor Tokarski: Największym błędem jest zapominanie o naturze samego medium. Telefon drastycznie zawęża pole komunikacji: nie widzimy mikromimiki, postawy ciała ani gestów, a do dyspozycji zostaje nam wyłącznie głos i treść. Wielu rozmówców wpada wtedy w pułapkę monologu, zachowując się jak prezenter radiowy. Zarzucają drugą stronę potokiem informacji, nie zwracając uwagi na to, że uważność słuchacza przez telefon drastycznie spada już po kilkunastu sekundach jednostronnego komunikatu. Zamiast dialogu tworzy się wykład, z którego partner biznesowy natychmiast mentalnie się wyłącza.
Drugą fundamentalną kwestią jest kompletny brak kalibracji do stylu zachowania rozmówcy. Kiedy prowadzę szkolenia z komunikacji dopasowanej do typów behawioralnych DISC, uczymy się właśnie tego, jak szybko rozpoznać, jaki styl reprezentuje nasz rozmówca, a przede wszystkim – jak się do niego świadomie dopasować. Przez telefon słychać to błyskawicznie po tempie mowy, doborze słów czy poziomie energii. Jeśli trafiamy na osobę dominującą, nastawioną na cel, konkrety i szybkie decyzje, a zalewamy ją anegdotami i dygresjami, natychmiast wywołujemy irytację. I odwrotnie: narzucanie presji czasu i agresywnego tempa komuś, kto potrzebuje analitycznych faktów, procedur i poczucia bezpieczeństwa, automatycznie stawia mur.
Do tego dochodzi jeszcze grzech pozornego multitaskingu – stukanie w klawiaturę czy odpisywanie na maile słychać w mikro–opóźnieniach i rozproszeniu uwagi, co rozmówca natychmiast odczytuje jako brak szacunku. No i wreszcie brak wstępnego kontraktu na czas: wchodzenie od razu w gęstą problematykę bez upewnienia się, czy druga strona ma w tej chwili przestrzeń mentalną na taką rozmowę.
Jak w takim razie poprowadzić rozmowę z kontrahentem, żeby rzeczywiście zrealizować cel i zbudować relację, a nie tylko „załatwić sprawę”?
Klucz tkwi w strukturze i świadomym zarządzaniu dynamiką kontaktu. Już w pierwszych trzydziestu sekundach warto ustawić jasną ramę: nazwać cel rozmowy, zdefiniować szacowany czas i wskazać bezpośrednią korzyść dla partnera biznesowego. Gdy mówimy na wstępie, że potrzebujemy trzech minut na domknięcie dwóch punktów, by jutro ruszyć z wdrożeniem, zdejmujemy z rozmówcy napięcie poznawcze i oddajemy mu poczucie kontroli.
W trakcie samej rozmowy niezwykle potężnym, choć niedocenianym narzędziem jest umiejętność milczenia. Przez telefon cisza bywa krępująca, więc intuicyjnie próbujemy ją natychmiast zagadać. Tymczasem świadome zrobienie pauzy po zadanym pytaniu na trzy, cztery sekundy daje rozmówcy przestrzeń na realne przemyślenie sprawy – i to właśnie wtedy padają najciekawsze refleksje czy kluczowe obiekcje.
Warto też regularnie parafrazować. Przeznaczanie czasu na upewnienie się, że obie strony jednakowo rozumieją dany warunek czy intencję, buduje głębokie poczucie bycia wysłuchanym.
Nie zapominajmy też o samej fizjologii głosu: intonacja, nieco niższy rejestr i wolniejsze tempo nadają wypowiedzi naturalny autorytet i spokój. Co ciekawe, uśmiech podczas mówienia do słuchawki jest doskonale słyszalny w barwie dźwięku i natychmiast zmienia chemię kontaktu.
A co zrobić w kryzysowej sytuacji? Rozmowa ewidentnie idzie w złą stronę, rośnie napięcie, a druga strona rzuca: „Wie Pan co, kończmy to”? Da się jeszcze elegancko uratować taka rozmowę?
W takiej chwili większość ludzi instynktownie przyspiesza, zaczyna desperacko tłumaczyć swoje racje albo wręcz negować emocje drugiej strony. To prosta droga do katastrofy, bo na opór nie można reagować dociskaniem. Eleganckie uratowanie takiej sytuacji polega na natychmiastowym zatrzymaniu się i uznaniu emocji partnera biznesowego.
Należy zastosować bufor komunikacyjny i wprost nazwać to, co się dzieje, bez oceniania. Powiedzenie: „Słyszę, że ten temat wywołuje duże napięcie i że to nie jest dobry moment na tę dyskusję” natychmiast rozbraja mechanizm obronny. Następnie warto całkowicie zaakceptować chęć zakończenia rozmowy, dodając: „Zgadzam się z Panem/Panią, że w tych warunkach nie dojdziemy do porozumienia i nie chcę przedłużać tej wymiany zdań na siłę”.
W tym momencie odbieramy paliwo konfliktowi. Dopiero wtedy składamy propozycję przeniesienia rozmowy na inny termin, kiedy emocje opadną i obie strony spojrzą na problem ze świeżej perspektywy. Oddając rozmówcy prawo wyboru nowego terminu, wychodzimy z impasu z klasą, ratujemy relację i zostawiamy otwarte drzwi do merytorycznego dialogu.
KLUCZOWE Strategie i zasady savoir-vivre rozmowy telefonicznej
Przygotowanie do rozmowy przez telefon w sprawach biznesowych / zawodowych
Złota zasada wszelkich spotkań biznesowych i zawodowych brzmi: przygotuj się i zbierz niezbędne dane.
Zanim zadzwonisz, ustal cel rozmowy i przygotuj kluczowe informacje. Zależnie od kontekstu mogą to być:
- imię i nazwisko oraz stanowisko rozmówcy,
- nazwa firmy,
- nazwa stanowiska (na jakie aplikujesz),
- terminy,
- dokumenty,
- pytania,
- ramy finansowe,
- ramy czasowe.
Miejsce biznesowej rozmowy przez telefon
Wybierz spokojne miejsce, wyłącz powiadomienia i nie prowadź rozmowy „przy okazji” innych zajęć. Rozproszenie szybko słychać w głosie! Co więcej, utrudnia uważne słuchanie². W efekcie Twoje odpowiedzi mogą być zbyt powierzchowne lub sygnalizować niezrozumienie tematu. Warto również wyciszyć lub wyłączyć telefon komórkowy osobisty, by w trakcie spotkania w tle nie pojawiły się głośne dźwięki.
Nie zawsze mamy do dyspozycji oddzielne pomieszczenie. Wiele osób, np. handlowców, prowadzi negocjacje i rozmowy z klientami przy biurku. W takim przypadku rozmowy służbowe prowadź dyskretnie, tak aby nie przeszkadzać osobom w otoczeniu. Jeśli musisz odebrać połączenie w obecności innych, zadbaj o możliwie krótką i rzeczową wymianę informacji⁴.
Czas rozmowy telefonicznej
Punktualność dotyczy nie tylko spotkania na żywo, ale i telefonu. Jeśli umówiono się na rozmowę o konkretnej godzinie, należy zadzwonić dokładnie wtedy, kiedy ustalono, nie piętnaście minut wcześniej albo później. Szanowanie czasu drugiej osoby jest jednym z fundamentów biznesowego savoir–vivre'u³.
Warto także pamiętać o tym, by nie przeciągać rozmowy. Nie tylko dlatego, że nie rozmówca może mieć inne pilne sprawy. Biznesowa rozmowa przez telefon jest męcząca: wymaga skupienia, wsłuchiwania się, niekiedy robienia notatek. Dlatego warto z góry ustalić, by takie spotkanie nie trwało dłużej niż około godzinę, po której można umówić się na kolejną rozmowę.
Jak rozpocząć rozmowę telefoniczną?
Po odebraniu telefonu służbowego należy się przedstawić – podać imię i nazwisko, a w kontaktach z klientem lub firmą także nazwę organizacji. Zwroty takie jak „halo”, „słucham” czy samo „tak” stosowane z powodzeniem na początku rozmowy nieformalnej, nie budują profesjonalnego wrażenia. Lepiej rozpocząć od uprzejmego powitania i jasnej identyfikacji¹.
Gdy to Ty dzwonisz, przedstaw się na początku i od razu powiedz, w jakiej sprawie dzwonisz. Jeśli rozmawiasz z osobą na stanowisku kierowniczym, stosuj odpowiedni tytuł i formalny ton, dopóki rozmówca nie zaproponuje bardziej bezpośredniej formy¹.
- Prosty przykład: Dzień dobry, Jan Kowalski, Firma XYZ. Zgodnie z zapowiedzią dzwonię w sprawie omówienia warunków współpracy...
Ton głosu, aktywne słuchanie
Podczas rozmowy mów wyraźnie, spokojnie i w umiarkowanym tempie. Uśmiech – choć niewidoczny – wpływa na brzmienie głosu, nadając mu bardziej przyjazną i otwartą barwę.
Nie przerywaj rozmówcy, nie wchodź mu w słowo – nieumiejętność wysłuchania wypowiedzi to duże faux pas i brak szacunku wobec rozmówcy. W ten sposób sygnalizujesz, że nie interesuje Cię jego zdanie, bo Twoje jest ważniejsze. Jeśli masz nawyk przerywania albo kończenia zdań za kogoś – postaraj się go oduczyć.
W czasie rozmowy biznesowej warto także potwierdzać zrozumienie wypowiedzi, np. pytając: „Czy dobrze rozumiem, że…?”².
Najlepsze zakończenie rozmowy przez telefon i follow–up
Na końcu biznesowej rozmowy przez telefon warto podsumować najważniejsze ustalenia: termin, zakres zadań, sposób kontaktu lub kolejne kroki. To zmniejsza ryzyko nieporozumień i pokazuje, że traktujesz rozmowę poważnie. Dobrą praktyką jest również upewnienie się, czy rozmówca ma jeszcze jakieś pytania, oraz uprzejme pożegnanie¹.
Jeżeli obiecałeś oddzwonić, przesłać dokument lub doprecyzować informację – zrób to w ustalonym terminie. W telefonicznym savoir-vivre'u obowiązuje prosta zasada: oddzwania ten, kto pierwszy się odezwał¹.
Czytaj także: Płace w Polsce wkrótce będą jawne. „Nie jesteśmy na to gotowi” – ocenia ekspert rynku pracy Mateusz Żydek
Savoir–vivre a rozmowa telefoniczna: FAQ
-
Jakie są najważniejsze zasady dobrego wychowania w czasie służbowej rozmowy telefonicznej?
Podczas służbowej lub biznesowej rozmowy telefonicznej (rozmowy głosowej) należy pamiętać przede wszystkim o tym, żeby się przedstawić i poinformować, z jaką sprawą się dzwoni. Warto sprawdzić, czy rozmówca ma czas i np. podać orientacyjne ramy czasowe. W czasie rozmowy najlepiej robić notatki i zadawać pytania dotyczące wypowiedzi rozmówcy. Bezwzględnie nie należy przerywać wypowiedzi drugiej osoby. Na koniec warto podsumować najważniejsze punkty rozmowy.
-
Co robić, jeśli ktoś nie odbiera Twojego telefonu w sprawie biznesowej?
Jeśli nie możesz się dodzwonić, przede wszystkim nie dzwoń do skutku. Jeśli ktoś nie odbiera połączenia biznesowego, szczególnie jeśli rozmowa została wcześniej zaplanowana, prawdopodobnie ma ważny powód dla braku kontaktu. Zamiast wykonywać trzeci czy dziesiąty telefon, spokojnie poczekaj, aż ta osoba oddzwoni. Można także po pierwszym nieodebranym telefonie wysłać krótką wiadomość o oczekiwaniu na połączenie.
-
Jaki jest największy błąd w etykiecie rozmowy telefonicznej, popełniany na początku połączenia?
Jednym z największych błędów jest zakładanie, że osoba odbierająca telefon pamięta, kim jesteś i w jakiej sprawie dzwonisz. Nawet jeśli rozmowa była umówiona albo to jest kolejna z serii rozmów telefonicznych, przedstawiać się należy za każdym razem, a najlepiej podać także nazwę firmy i cel rozmowy.
-
Czy biznesowe rozmowy telefoniczne zawsze należy wykonywać w godzinach pracy?
Co do zasady tak, rozmowy w sprawach służbowych wykonuje się w godzinach pracy. Niekiedy jednak, na prośbę klienta czy kontrahenta, można umówić się na rozmowę np. w godzinach wieczornych lub w weekend.
-
Co robić, kiedy nie mogę usłyszeć rozmówcy lub występują inne problemy techniczne?
Jeśli pojawiły się problemy z połączeniem, np. nie możesz dosłyszeć, co Twój rozmówca mówi i nie masz pewności, czy Ty jesteś słyszany, najlepiej najpierw na wszelki wypadek wyjaśnić sytuację, a w przypadku braku poprawy przerwać rozmowę i wysłać wiadomość wyjaśniającą oraz umówić się na kolejny telefon.
-
Co powiedzieć na koniec rozmowy telefonicznej w sprawach służbowych?
Na koniec rozmowy warto krótko podsumować najważniejsze ustalenia i podziękować za poświęcony czas.
Źródła:
1. Peggy Post, Peter Post, Emily Post's The Etiquette Advantage in Business: Personal Skills for Professional Success, HarperResource, New York 2005.
2. Letitia Baldrige, Letitia Baldrige's Complete Guide to Executive Manners, Rawson Associates, New York 1985.
3. Debrett's, The New Rules of Mobile Etiquette, 2023.
4. The Emily Post Institute, 4 Essential Cell Phone Rules, 2015.
Dr Wiktor Tokarski
Dr Wiktor Tokarski jest socjologiem (doktor nauk humanistycznych), trenerem biznesu, coachem i mentorem. Szkolenia dla firm prowadzi od 2008 roku – głównie dla menedżerów: zarządzanie zespołem, trudne rozmowy, feedback, delegowanie, komunikacja oparta na modelu DISC. Jako coach pracuje od 2016 roku; ukończył Szkołę Profesjonalnego Coachingu IPRI w Krakowie (program akredytowany przez Izbę Coachingu) i pracuje zgodnie ze standardami ICF, EMCC i Izby Coachingu. W coachingu korzysta też z narzędzi terapii schematów i podejść trzeciej fali (ACT). Jest trenerem DISC (persolog®). Był menedżerem i wykładowcą akademickim; dziś jest dyrektorem zarządzającym Instytutu Szkoleń i Coachingu, którego trenerzy prowadzą szkolenia w całej Polsce. Wśród klientów są m.in. ING Bank Śląski, Netia, Allianz, PGNiG, Grupa Polsat Plus i Intermarché. Prowadzi coaching biznesowy, executive i life coaching (online) oraz mentoring dla menedżerów, przedsiębiorców i coachów.