Obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne a ubezpieczenie dobrowolne
Zasady, według których funkcjonuje ubezpieczenie zdrowotne w Polsce, określa Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dokument wyróżnia osoby, które obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu i takie, które mogą zapisać się do niego dobrowolnie.
Ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prawa przysługuje między innymi pracownikom (do ubezpieczenia zgłasza nas pracodawca), osobom prowadzącym działalność gospodarczą (należy zgłosić się samodzielnie), bezrobotnym (ubezpieczenie z urzędu pracy) i wielu innym, wymienionym w art. 66 ustawy.
Ubezpieczenie dobrowolne dostępne jest z kolei dla osób, które mieszkają w Polsce oraz:
- nie są objęte ubezpieczeniem obowiązkowym,
- nie są członkiem rodziny osoby ubezpieczonej,
- nie są objęte powszechnym systemem ubezpieczenia zdrowotnego w jednym z krajów Unii Europejskiej lub Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu.
Dokładniejszy wykaz osób, które mogą przystąpić do tego rodzaju ubezpieczenia i procedur, wg których się to odbywa, znajduje się na stronie Ministerstwa Zdrowia.
Umowa o dzieło a ubezpieczenie zdrowotne
Tę kwestię krótko ujęto na stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:
„Zawarłeś umowę o dzieło? Nie obejmiemy Cię ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym ani obowiązkowo, ani dobrowolnie.
Ważne! Jeśli zawarłeś umowę o dzieło z firmą, której jednocześnie jesteś pracownikiem albo w ramach tej umowy wykonujesz pracę na rzecz pracodawcy, uważamy Cię za pracownika. Dlatego obejmiemy Cię obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowymi, chorobowym, wypadkowym i zdrowotnym”.
Zdecydowanie korzystniej wygląda kwestia umowa-zlecenie a ubezpieczenie zdrowotne. Przy tego rodzaju współpracy zleceniobiorca objęty jest ubezpieczeniami: emerytalnym, rentowym, wypadkowym i zdrowotnym (dobrowolne ubezpieczenie chorobowe). Oczywiście są wyjątki od tej zasady:
- nie można być objętym ubezpieczeniem z innego tytułu,
- ubezpieczeniu nie podlegają też uczniowie lub studenci, którzy nie skończyli 26 lat,
- jeśli umowa zlecenia realizowana jest dla firmy, w której jednocześnie zleceniobiorca zatrudniony jest jako pracownik – wtedy tę osobę ubezpiecza się z tytułu zatrudnienia w oparciu o umowę o prace.
Ile kosztuje dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne?
Przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia NFZ nastąpi po dokonaniu opłaty zależnej od okresu, w którym dana osoba nie była objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Jeżeli przerwa w opłacaniu składek trwa nieprzerwanie:
• od 3 miesięcy do roku – wtedy należy zrealizować opłatę w wysokości 20% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki;
• powyżej roku do 2 lat – będzie to 50% dochodów;
• powyżej 2 lat do 5 lat – 100% dochodów;
• powyżej 5 lat do 10 lat – 150% dochodów;
• powyżej 10 lat – 200% dochodów.
Nie wszyscy jednak są zobowiązani do realizacji takiej wpłaty np. wolontariusze, cudzoziemcy odbywający staż adaptacyjny i inni.
Ponadto, za Ministerstwem Zdrowia: „Wysokość składki wynosi 9% podstawy wymiaru, którą jest dla ciebie kwota deklarowanego miesięcznego dochodu (nie może być ona jednak niższa od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału) włącznie z wypłatami z zysku. Podstawę wymiaru ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego w Monitorze Polskim. Publikuje ją GUS na stronie internetowej po 15. dniu miesiąca rozpoczynającego kolejny kwartał”.
Osoba, która zdecyduje się na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, składki musi opłacać terminowo, gdyż niewywiązanie się z tego obowiązku grozi rozwiązaniem umowy.
Powinniśmy więc kontrolować, kiedy wygasa ubezpieczenie zdrowotne – po pierwsze, by zachować ciągłość ubezpieczenia, po drugie, by zminimalizować koszty.
Wniosek o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne – gdzie i kiedy złożyć?
Wniosek o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne należy złożyć w oddziale wojewódzkim Narodowego Funduszu Zdrowia (lub w delegaturze) właściwym ze względu na miejsce zamieszkania. Po zawarciu umowy należy jeszcze zgłosić się do jednostki ZUS (również właściwej ze względu na zamieszkanie).
Wniosek należy złożyć jak najszybciej, po ustaleniu, iż zaistnieje konieczność zgłoszenia się dobrowolnie. Należy pamiętać, że umowy nie można zawierać wstecz.
Obowiązkowe i dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne obłożone są licznymi warunkami, różnymi w zależności od statusu danej osoby, należy więc szczegółowo rozpatrzeć swoją sprawę indywidualnie, zapoznając się z aktualnym stanem prawnym.
