Czym jest podatek dochodowy od osób fizycznych - stawki, zasady rozliczania, deklaracje PIT. Jak wygląda obliczenie podatku PIT dla osób prowadzących działalność gospodarczą oraz zwykłych pracowników?
Podatek dochodowy - co to jest?
Podatek dochodowy, inaczej PIT (Personal Income Tax) jest świadczeniem pieniężnym, które osoba fizyczna bądź prawna realizuje na rzecz państwa. To właśnie z podatków państwo może finansować wszelkie swoje zadania – edukację, kulturę, świadczenia rodzinne, inwestycje, pensje urzędników itd. Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) stanowi około 15,2 proc. wpływów podatkowych do budżetu Państwa.
Choć z badania Związku Pracodawców Polskich zrealizowanego w 2016 roku wynika, że 21% Polaków uważa, że nie płaci żadnych podatków, to tak naprawdę, podatek dochodowy dotyczy każdej osoby, która osiąga dochody (zarabia) legalnie. Wysokość podatku dochodowego każdego podatnika określa podstawa opodatkowania PIT, czyli dochód.
Podatek dochodowy w Polsce
W prawie każdym kraju na świecie płaci się podatek dochodowy. Nie występuje on jedynie w Arabii Saudyjskiej, Katarze, Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Monako, Aruba i kilka innych krajów posiada rozwiązania, które pozwalają uzyskać zwolnienie z płacenia podatku dochodowego.
W Polsce podatek dochodowy od osób fizycznych obejmuje wszystkich mieszkańców i rezydentów, ale nie od wszystkich dochodów podatek jest odprowadzany. Niektóre dochody są zwolnione z podatku (np. świadczenie 500+), a w ustawie o PIT występuje też zwolnienia podmiotowe, dotyczące określonych osób bądź sytuacji. Na przykład podatek PIT nie jest odprowadzany od dochodów żołnierzy wojsk obcych stacjonujących w Polsce lub od ekwiwalentu, który za udział w akcji ratowniczej otrzymuje strażak OSP.
Podatek dochodowy od osób fizycznych
W Polsce podatek dochodowy może obejmować:
• osoby fizyczne (podatek PIT),
• Oosoby prawne (podatek CIT).
Od urodzenia, aż do śmierci otrzymujemy miano osoby fizycznej. Osobą fizyczną będzie zatem pracownik zatrudniony na umowę o prace, zleceniobiorca, ale również ten, kto zdecydował się założyć jednoosobową działalność gospodarczą, czy wszedł w spółkę (jawną, partnerską, komandytową). Przepisy, które regulują zasady i rozliczenie podatku dochodowego od osób fizycznych to Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podlega ona częstym zmianom (do tej pory nowelizowano ją już ponad 300 razy) dlatego, aby wiedzieć, jak obliczyć należny podatek dochodowy od osób fizycznych, trzeba dokładnie śledzić bieżące przepisy.
Osoby prawne to jednostki organizacyjne takie jak np. spółki kapitałowe, banki, przedsiębiorstwa państwowe, jednostki samorządu terytorialnego, Kościół, państwowe bądź samorządowe instytucje kultury, związki zawodowe, partie, fundacje, spółdzielnie. Obliczanie podatku dochodowego osób prawnych odbywa się na mocy odrębnych od PIT przepisów.
Dochód a przychód PIT
To, ile wynosi podatek PIT, zależy od dochodu, a nie od przychodu podatnika. Dochód (czyli podstawa naliczenia podatku dochodowego) to przychód minus koszty jego uzyskania. W przypadku przedsiębiorcy są to wydatki, jakie poniósł, by móc uzyskać dochód (np. koszty biura, reklamy, materiałów czy towaru). W przypadku pracownika, koszty uzyskania przychodu ze stosunku pracy zostały ustalone ryczałtowo w Ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych i zależą od miejsca zamieszkania pracownika oraz tego, w ilu stosunkach pracy pozostaje.
Kiedy płacimy podatek dochodowy? Zawsze wtedy, kiedy osiągnęliśmy dochód. Za pracownika lub zleceniobiorcę podatek rozlicza pracodawca. Przedsiębiorca musi sam odprowadzić zaliczkę na podatek (robi to do 20. każdego miesiąca za dochód z miesiąca ubiegłego). W przypadki zaliczki kwartalnej – do 20. dnia miesiąca następującego po kwartale, którego dotyczy zaliczka.
Formy i stawki podatku od osób fizycznych
Skala podatkowa PIT (podatek dochodowy na zasadach ogólnych) to najpopularniejsza forma rozliczania podatku dochodowego. Jedyna możliwa opcja w przypadku osób zatrudnionych na umowę o pracę lub na umowy cywilno-prawne (podatnicy rozliczający się za pośrednictwem płatnika). Skala podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych korzystna jest też dla przedsiębiorców, którzy uzyskują dochód nie mniejszy niż około 90.000 – 100.000 zł rocznie.
Jaki jest podatek dochodowy w przypadku rozliczenia na zasadach ogólnych (skala)? Od dochodu do 85 528 zł płacimy 18%. Po przekroczeniu 85 528 zł dochodu podatek wynosi 32% (od nadwyżki). Dodatkowo w 2019 roku wprowadzono tzw. daninę solidarnościową, która dotyczy osób zarabiających rocznie ponad 1 mln zł. Zapłacą oni dodatkowe 4% podatku od nadwyżki. Jest to tak naprawdę kolejny próg podatkowy. Stawka ta dotyczy zarówno osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jak i tych, którzy rozliczają się przez płatnika (pracownicy).
Obliczenie podatku PIT nie jest jednak aż tak proste, bo dodatkowo obowiązuje podatnika kwota wolna od podatku. Jest ona obliczana od podstawy opodatkowania. W Polsce, od 2018 roku funkcjonuje nowy sposób obliczania kwoty wolnej od podatku - degresywny. Oznacza to, że im więcej podatnik zarobi, tym mniejszą ma kwotę wolną od podatku.
Podatek dochodowy - działalność gospodarcza
Osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą mogą rozliczać się z fiskusem na zasadach ogólnych (opisanych wyżej) albo wybrać inną formę opodatkowania:
Podatek liniowy 19%
Podatek dochodowy dla firm może być rozliczany liniowo (opcja niedostępna dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej). Wynosi on 19% podstawy opodatkowania. Jak łatwo zauważyć będzie zatem opłacalny wtedy, kiedy przedsiębiorca stosujący skalę podatkową musiałby odprowadzać podatek według drugiego progu podatkowego. Od 2019 roku również osoby rozliczające się liniowo, powyżej dochodu o wysokości 1 mln zł zapłacą dodatkowe 4% od nadwyżki (danina solidarnościowa).
Zryczałtowany podatek dochodowy od osób fizycznych
W niektórych sytuacjach stosuje się podatek w kwocie niższej niż stawki podstawowe. Dotyczy to np.:
• przychodów z najmu (podatek 8,5 proc.),
• wygranej w loterii (podatek 10 proc.),
• świadczeń otrzymywanych przez emerytów w związku z łączącym ich uprzednio z zakładem pracy stosunkiem służbowym (10 proc.).
Ryczałtowy podatek dochodowy może być też stosowany przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Obecnie w Polsce istnieje 6 różnych wartości ryczałtu (od 3 do 20 proc. przychodu), które dostępne są dla wybranych działalności. Aby móc stosować podatek zryczałtowany od osób fizycznych nie można też przekroczyć określonych progów przychodu.
Karta podatkowa
W Polsce istnieje również forma opodatkowania zwana kartą podatkową. Jest ona dostępna dla wąskiego grona podatników prowadzących ściśle określoną działalność na terenie kraju. Firmy rozliczające się za pomocą karty podatkowej nie mogą współpracować z innymi firmami ani zatrudniać podwykonawców (ale mogą zatrudniać pracowników). Obliczanie podatku z działalności gospodarczej prowadzonej za pomocą karty podatkowej jest uzależnione od zakresu działalności, liczby pracowników oraz liczby mieszkańców miejscowości, na której ternie prowadzi się działalność.
Jak obliczyć podatek dochodowy?
Kwota podatku dochodowego, jaka jest do zapłaty, może być trudna do obliczenia dla osoby bez doświadczenia i wiedzy księgowej. Dlatego wielu przedsiębiorców decyduje się na korzystanie z usług profesjonalnych księgowych bądź systemów IT, które ułatwiają obliczanie podatku dochodowego.
Jak obliczyć zaliczkę na podatek dochodowy przy skali podatkowej? Ustalenie dochodu do opodatkowania odbywa się poprzez odliczenie od przychodu kosztów uzyskania przychodu oraz składek na ZUS (poza składką zdrowotną, której część odlicza się od podatku). Uzyskaną kwotę (podstawa opodatkowania) mnoży się przez 18%.
Takie obliczanie podatku dochodowego odbywa się każdego miesiąca, a przekazywane kwoty podatku do Urzędu Skarbowego przez płatnika nazywamy zaliczką na podatek dochodowy. Jest to zaliczka dlatego, że dopiero po zakończeniu roku kalendarzowego, podatnik dokonuje ponownego rozliczenia z fiskusem (roczna deklaracja PIT), wykazując w nim wszystkie przychody i ulgi. Wtedy też ostatecznie okazuje się, czy podatnik musi dopłacić podatek (bo zaliczki były za niskie, wszedł w kolejny próg podatkowy itd.) czy otrzyma jego zwrot (np. w wyniku zastosowanej ulgi).
Uwaga - to, jaki procent podatku (18 proc., 32 proc.,) należy zastosować, zależy od dochodu w skali roku. Jeśli podatnik, który opłaca podatek przez płatnika (np. pracodawcę), ma obawę, że wchodzi już w drugi próg podatkowy, może poprosić płatnika o odprowadzanie zaliczek na podatek w podwyższonej wysokości.
Obliczenie podatku dochodowego z działalności gospodarczej odbywa się podobnie, ale przedsiębiorca, obliczając należność dla fiskusa za dany okres rozliczeniowy, bierze pod uwagę przychody i koszty od początku roku oraz może rozliczyć stratę z lat ubiegłych. Od uzyskanej kwoty podatku należnej od początku roku odejmuje się już zapłacone zaliczki. Przedsiębiorca może też odliczyć kwotę wolną od podatku (ale musi pamiętać o tym, że jeśli jego dochód przekroczy 85.528 zł, to nie będzie mógł tej kwoty uwzględnić). Podatek dochodowy przedsiębiorcy również rozlicza się całościowo deklaracją na koniec roku.
Podatek liniowy - jak obliczyć? Od dochodu należy obliczyć 19% - to kwota podatku należnego. Przy podatku liniowym nie uwzględnia się kwoty wolnej od podatku. Nie ma też możliwości skorzystania z różnych ulg podatkowych (np. ulgi na dzieci). Przedsiębiorcy osiągający wysokie dochody muszą pamiętać, że rozliczenia podatkowe dla działalności gospodarczej opodatkowanej liniowo również uwzględniają konieczność opłaty daniny solidarnościowej, czyli dodatkowego 4% podatku od dochodów powyżej 1 mln zł.
Jak obliczyć podatek zryczałtowany?
Jeśli chodzi o tę formę opodatkowania, to najważniejszy jest tu przychód przedsiębiorczy. Podatek dochodowy – ryczałt liczony jest od przychodu, a jedynym odliczeniem, jaki przedsiębiorca może zrobić, są składki społeczne (bez składek na fundusz pracy). Aby wyliczyć zaliczkę na podatek dochodowy, przedsiębiorca musi pomnożyć przychód (pomniejszony o składki ZUS bez składki na fundusz pracy oraz bez składki zdrowotnej) przez odpowiednią, właściwą dla przedmiotu działalności stawkę ryczałtu (jest ich 8). Następnie od uzyskanego wyniku odjąć część składki zdrowotnej. To, co zostaje, jest zaliczką na podatek dochodowy.
Podatek dochodowy - jaki PIT?
Jak wspomnieliśmy na początku artykułu, podatek PIT, to podatek dochodowy obejmujący osoby fizyczne. Potocznie pod nazwą PIT rozumie się również deklarację PIT, dokument urzędowy, przygotowywany według określonego wzoru, który służy do tego, by ustalić jakie kwoty zaliczki na podatek dochodowy płatnik powinien odprowadzić w danym okresie rozliczeniowym. Obecnie nie trzeba już składać deklaracji PIT każdego miesiąca (ale zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych musi zostać odprowadzona, za pracowników odprowadzają je pracodawcy).
Roczna deklaracja PIT to składane co roku przez każdego Polaka oraz rezydenta rozliczenie podatku dochodowego, które informuje Urząd Skarbowy o odprowadzonych zaliczkach na podatek dochodowy i wskazuje na to, czy podatnik ma nadpłatę, czy niedopłatę podatku. Rozliczenia podatkowe od osób fizycznych dokonuje się na odpowiednim wzorze deklaracji. Jest ich ponad 40.
To, jaki PIT składa osoba fizyczna zależy od kilku czynników:
• w jaki sposób płatnik osiąga przychody (źródła przychodów w podatku dochodowym od osób fizycznych to np. przychody ze stosunku pracy, pozarolnicza działalność gospodarcza, najem lub dzierżawa),
• jaką formę rozliczenia z fiskusem wybrał (np. podatek wg skali, ryczałt, podatek liniowy),
• czy podatnik uzyskiwał przychód z innych źródeł (np. kapitałów pieniężnych, pełnienia obowiązków społecznych).
Dwie najpopularniejsze deklaracje to PIT-37 (składa go osoba prywatna, która osiąga przychód rozliczany za pośrednictwem płatników – np. pracodawcy czy zleceniobiorcy) oraz PIT-36 (pozarolnicza działalność gospodarcza). Podatek dochodowy w tym przypadku może być rozliczany również liniowo (wtedy obowiązuje deklaracja PIT-36L). A podatek zryczałtowany a PIT? Tu składa się deklarację PIT-28. Co w przypadku karty podatkowej? Jaki PIT roczny? Podatników rozliczających się za pomocą karty podatkowej obowiązuje PIT 16-A.
W przypadku wątpliwości, jaki PIT złożyć w ramach deklaracji rocznej, najlepiej udać się po pomoc do Urzędu Skarbowego.
Zmiany stawki podatku PIT 2019
W 2019 roku ogłoszone zostały propozycje zmian w ustawie PIT, które miałyby wpłynąć na wysokość podatku dochodowego od osób fizycznych od 2020 roku. Postulowane są następujące zmiany:
• wprowadzenie nowego progu podatkowego – 17% do dochodów poniżej 44 764 zł,
• podwyższenie niezmienianych od 10 lat kosztów uzyskania przychodu dla pracowników etatowych do 3000 zł rocznie (zamiast 1335 zł),
• wprowadzenie stawki PIT 0 dla studentów do 26 roku życia zatrudnionych na umowę o pracę.
