Kiedy i komu taka forma rozliczenia z fiskusem się opłaca? Jak uniknąć płacenia 32% stawki progresywnej? Te pytania zadaje sobie wielu przedsiębiorców i szuka odpowiedzi w skrupulatnych wyliczeniach. Warto zmienić rodzaj opodatkowania na taki, który najbardziej się opłaca.
Podatek liniowy a progresywny
W jednej i w drugiej formie podatku dochodowego podstawę stanowi dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Obliczony dochód w obu przypadkach zostaje obniżony o zapłacone przez płatnika składki ZUS (emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe) na ubezpieczenie przedsiębiorcy i współpracowników i poniesione w poprzednich latach straty. Od uzyskanego podatku odejmuje się natomiast część zapłaconych składek zdrowotnych - przysługuje jedynie 7,75% podstawy wymiaru składki, a nie cała opłacana jej wartość, czyli 9%.
Zarówno progresywny system podatkowy, jaki i liniowy dotyczą osób prowadzących działalność gospodarczą, które są zobowiązane do ewidencjonowania przychodu i kosztów jego uzyskania we właściwych księgach: albo przychodów i rozchodów, albo rachunkowych. Zaliczki na podatek dochodowy w obu formach rozliczenia można płacić kwartalnie lub miesięcznie.
I na tym podobieństwa się kończą. Istotniejsze dla płatników są różnice w obu formach podatku dochodowego od osób fizycznych, ponieważ to one wpływają na decyzję przedsiębiorcy o wyborze rozliczenia z fiskusem.
W Polsce progresywny podatek dochodowy - znany jako skala podatkowa albo podatek na zasadach ogólnych - jest podstawowy i najczęściej stosowany.
Różnice między podatkiem progresywnym a liniowym można zaobserwować na poniższym zestawieniu.
Podatek progresywny (na zasadach ogólnych):
- Obejmuje największą grupę podatników, zarówno osoby zatrudnione na umowę o pracę (na etacie), uprawnione do pobierania rent, emerytur, świadczące usługi na podstawie zlecenia, dzieła, jak i prowadzące działalność gospodarczą (jednoosobową lub firmę).
- Występują dwie progresywne stawki podatkowe: 18% i 32%, a to, którą z nich się stosuje, zależy od wysokości uzyskiwanych dochodów. Po przekroczeniu progu 85 528 zł przedsiębiorca rozlicza się według progresywnej stawki podatkowej 32%.
- Prawo do korzystania z wielu odliczeń i ulg, m.in.: prorodzinnej, jako osoba samotnie wychowująca dziecko, ze wspólnego rozliczenia się z małżonkiem, ulgi na Internet (co 2 lata),
rehabilitacyjnej, abolicyjnej, z odliczeń za mieszkanie, samochód, darowizn itp.
- Odliczenie kwoty wolnej od podatku (pomniejszającej go).
- Opłacalny przy mniejszych dochodach, do 85 528 zł (I próg podatkowy), w II progu stawka 32%.
Podatek liniowy
-Mają prawo wybrać go tylko przedsiębiorcy.
-Bez względu na wielkość osiąganych dochodów obowiązuje jedna stawka 19%. W przypadku wysokich zarobków nie wzrośnie kwota podatku.
-Brak prawa do większości ulg, poza: odliczeniem od dochodu: strat z lat ubiegłych, składek ZUS (poza zdrowotnymi), na emeryturę IKZE, ulgi na badanie i rozwój; odliczeniem od podatku: składek zdrowotnych ZUS i ulgi abolicyjnej.
-Brak kwoty wolnej od podatku.
-Opłacalny przy dużych dochodach –100 tys. rocznie i więcej. Podatnik unika płacenia 32%, a ma zagwarantowaną 19%. Przy mniejszych dochodach, do 85 528 zł, progresywna stawka podatkowa 18% jest mniejsza od 19%.
Jeśli zakładając firmę, płatnik nie zadeklaruje w urzędzie skarbowym danej formy rozliczenia rocznego (ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, liniowej, według karty podatkowej), obowiązuje go progresywna skala podatkowa.
Zasady stosowania rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych (w tym progresywnego i liniowego) reguluje Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
Zgodnie z ww. ustawą podatek PIT (w tym progresywny) nie obejmuje dochodów m.in. z:
• działalności rolniczej, poza działami specjalnymi produkcji rolnej;
• gospodarki leśnej;
• podziału wspólnego majątku małżonków, kiedy nie obowiązuje ich lub jest ograniczona wspólność majątkowa.
Podatek progresywny przedsiębiorcy mają prawo wybrać w czasie rejestracji działalności gospodarczej na druku CEIDG-1 (pole 18). Jeśli się nie zadeklarują, zostanie im on przydzielony jako domyślny.
Raz w roku kalendarzowym można zmienić formę opodatkowania. Jeżeli dokonuje się tego w ramach podatku liniowego, skali progresywnej lub ryczałtu, to należy swoją decyzję zgłosić do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód w roku podatkowym. Ale jeżeli przypada on w grudniu danego roku, to do końca tego roku trzeba zadeklarować zmianę rodzaju rozliczenia.
Natomiast wybór karty podatkowej lub rezygnację z niej zawsze zgłasza się do 20 stycznia.
W przypadku zawieszenia działalności gospodarczej data zmiany rodzaju rozliczenia PIT zależy od tego, w jakim miesiącu powstanie pierwszy przychód (dotyczy podatku liniowego, na zasadach ogólnych i ryczałtu). Natomiast w skali podatkowej nadal obowiązuje termin do 20 stycznia.
Zmianę formy opodatkowania należy zgłosić w pisemnym oświadczeniu lub na druku aktualizującym CEIDG-1 (także przez Internet) do naczelnika właściwego urzędu skarbowego.
Podstawa prawna:
Art. 30c ustawy o podatku dochodowym.
Stawka progresywna
To inaczej procent płaconego podatku. Stopy (według skali na zasadach ogólnych) wynoszą w 2019 roku:
18% – przy dochodzie do 85 528 zł;
32% – przy kwocie ponad 85 528 zł.
Zaliczki
Jeśli przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą zadeklarował rozliczanie podatku na zasadach ogólnych (według progresywnej skali podatkowej), powinien mieć świadomość, że czeka go mnóstwo obowiązków. Między innymi co miesiąc lub raz na kwartał musi obliczać zaliczki (w oparciu o dochód od początku roku i progresywne stawki podatkowe) na podatek i wpłacać je na konto fiskusa – do 20. dnia każdego miesiąca za miesiąc poprzedni, natomiast przy rozliczeniu co trzy miesiące – do 20. dnia każdego miesiąca następującego po kwartale, za który jest ona wpłacana. Pierwszą zaliczkę płaci się za miesiąc, w którym dochód przekroczy kwotę wolną od podatku. Wyrównanie tych kwot następuje w zeznaniu rocznym na formularzu PIT-36 (prowadzący działalność gospodarczą), do 30 kwietnia.
Kwota wolna od podatku a zmniejszająca podatek
Przy podatku progresywnym przedsiębiorca/płatnik nie uiszcza zobowiązania dla fiskusa, gdy wartość podatku nie przekracza limitu tzw. kwoty wolnej od podatku. Dla większości społeczeństwa (o dochodach pomiędzy 13 000 zł a 85 582 zł) wynosi ona 3091 zł, a zarabiający rocznie ponad 127 tys. zł są jej pozbawieni.
Wysokość kwoty zmniejszającej podatek podlega corocznej weryfikacji przez ministra do spraw finansów publicznych.
W sytuacji, gdy dochód przedsiębiorcy przekroczy pierwszy próg podatkowy, czyli 85 582 zł, wówczas zgodnie z przepisami nie będzie ona uwzględniana.
W okresowych zaliczkach na podatek dochodowy kwotę zmniejszającą w wysokości 556,02 odlicza się wyłącznie do 85 582 zł (zgodnie z art. 27 ust. 1b ustawy o PIT).
Progresywna skala podatkowa
To rodzaj wzoru, który pozwala wyliczyć wysokość podatku (według zasad ogólnych), jaki zapłaci podatnik od dochodu uzyskanego w danym roku podatkowym.
Ten z kolei oblicza się w prostym równaniu:
PRZYCHODY Z DZIAŁALNOŚCI minus KOSZTY ICH UZYSKANIA = DOCHÓD
Przedziały w skali podatkowej nazywa się też progami podatkowymi. Po przekroczeniu pierwszego zmieniająca się stawka podatku obowiązuje tylko do kwoty powyżej tego progu, czyli nie płacimy 32% od całej sumy 85 582 zł + kwoty jej przekroczenia, ale tylko od kwoty, którą przekroczyliśmy.
Jak obliczyć podatek progresywny?
1. Przy dochodzie (w zł) do 85 528 zł – podatek wynosi: 18% minus kwota zmniejszająca podatek.
2. Przy dochodzie ponad 85 528 zł – podatek wynosi: 15 395 zł 04 gr + 32% nadwyżki ponad 85 528 zł;
brak kwoty wolnej od podatku.
Kwota zmniejszająca podatek w 2019 r. osiąga:
1 440 zł – dla podstawy podatku, która nie przekracza kwoty 8000 zł,
1 440 zł pomniejszone o kwotę obliczoną według wzoru: 883 zł 98 gr × (podstawa obliczenia podatku – 8000 zł) ÷ 5000 zł – dla podstawy podatku wyższej od 8000 zł i nieprzekraczającej kwoty 13 000 zł,
556 zł 02 gr – dla podstawy podatku wyższej od 13 000 zł i nieprzekraczającej kwoty 85 528 zł,
556 zł 02 gr pomniejszone o kwotę obliczoną według wzoru: 556 zł 02 gr × (podstawa obliczenia podatku – 85 528 zł) ÷ 41 472 zł – dla podstawy wyższej od 85 528 zł i nieprzekraczającej kwoty 127 000 zł.
W serwisie internetowym polskiego rządu płatnik znajdzie następujący schemat wyliczenia zaliczki według progresywnej skali podatkowej:
1. „W pierwszej kolejności od kwoty przychodu (liczonego od początku roku) odejmij koszty przez ten okres poniesione. W ten sposób otrzymasz różnicę między przychodami a kosztami, czyli kwotę dochodu.
2. Następnie od uzyskanej kwoty odejmij stratę z lat ubiegłych oraz sumę zapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, czyli rentowe, emerytalne, chorobowe i wypadkowe (chyba, że wykazałeś je wcześniej, jako koszty). Pamiętaj, że składki na ubezpieczenia społeczne możesz albo zaliczyć do kosztów, albo odjąć od dochodu. Jeśli płacisz składkę na Fundusz Pracy możesz wyłącznie zaliczyć ją do kosztów). Dochód ten możesz pomniejszyć także o inne przysługujące ci odliczenia, np.dokonane darowizny, wydatki na cele rehabilitacyjne. Dochód po odliczeniach zaokrąglij do pełnych złotych. Uzyskasz tym samym podstawę opodatkowania.
3. Jeśli podstawa opodatkowania nie przekracza 85 528 zł, pomnóż podstawę opodatkowania przez 18% stawkę podatku i odejmij 556,02 (kwotę zmniejszającą podatek według skali podatkowej). Gdy twoje dochody przekroczą kwotę 85 528 zł – oblicz nadwyżkę ponad tę kwotę, następnie nadwyżkę przemnóż przez 32% i dodaj do tego wyniku kwotę 15 395,04 zł. Tak obliczonej kwoty zaliczki nie pomniejszaj już o kwotę zmniejszającą podatek.
4. Od uzyskanej kwoty podatku odejmij sumę opłaconych od początku roku składek na ubezpieczenie zdrowotne (odliczeniu podlega 7,75% podstawy wymiaru, zaś cała składka wynosi 9%) i tym samym otrzymasz podatek należny od początku roku.
5. Od kwoty podatku należnego od początku roku odejmij sumę należnych zaliczek za poprzednie miesiące. Uzyskasz tym samym kwotę należnej zaliczki za dany miesiąc/kwartał.
6. Zaliczkę należną za dany miesiąc/kwartał zaokrąglij do pełnych złotych. Uzyskasz kwotę podlegającą wpłacie do urzędu skarbowego”.
Podatek progresywny - wady i zalety
Wybór odpowiedniej formy opodatkowania pozwala zaoszczędzić do kilku tysięcy złotych, dlatego przedsiębiorcy powinni sprawdzać co roku, który rodzaj rozliczenia najbardziej im się opłaca. Warto wziąć jednak pod uwagę nie tylko materialne aspekty, ale też uwzględnić swoją sytuację rodzinną, materialną, przeanalizować za i przeciw systemu progresywnego.
Zalety:
• ulgi oraz odliczenia od dochodu i podatku;
• prawo do wspólnego rozliczenia z małżonkiem;
• prawo do rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko;
• możliwość skorzystania z kredytu podatkowego, który polega na zwolnieniu tzw. małych przedsiębiorców z obowiązku płacenia zaliczek w roku podatkowym następującym bezpośrednio po: drugim roku podatkowym – jeśli trwał on krócej niż 10 pełnych miesięcy kalendarzowych, albo pierwszym roku podatkowym – jeśli trwał on co najmniej 10 pełnych miesięcy kalendarzowych;
• możliwość odliczenia strat. Jeśli np. podatnik prowadzący działalność gospodarczą poniósł stratę w roku podatkowym, to ma prawo odliczyć ją od dochodu z tego samego źródła (z działalności gospodarczej) w najbliższych kolejno po sobie następujących 5 latach podatkowych, z tym że wysokość obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50% kwoty tej straty.
Wady:
• po przekroczeniu dochodu 85 528 zł przedsiębiorca jest zmuszony do zapłaty podatku dochodowego wg stawki 32%. Wówczas bardziej opłacalny staje się podatek liniowy;
• obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów;
• pracochłonna, czasochłonna i skomplikowana forma opodatkowania.
W podatku liniowym i progresywnym można odliczyć (od dochodu):
• składki na ubezpieczenia społeczne,
• wpłaty na IKZE,
• składki na ubezpieczenie zdrowotne (od podatku).
Przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej ma wiele innych wariantów. Od dochodu ma prawo odjąć:
• darowizny przeznaczone na cele: pożytku publicznego, kultu religijnego (tzw. darowizny na Kościół), krwiodawstwa (odliczenie od dochodu w wysokości 130 zł za każdy oddany 1 litr krwi lub osocza) – maksymalnie wartość stanowiącą 6% dochodu; darowizny na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą (obdarowanym może być jeden z 11 kościołów w Polsce). W tym przypadku nie obowiązuje limit wysokości;
• wydatki na rehabilitację;
• ulgę na nowe technologie.
Od podatku przy skali progresywnej odlicza się m.in.:
• ulgę na dzieci (tzw. ulgę prorodzinną). Na każde wychowywane dziecko przysługuje odliczenie 1112,04 zł (pierwsze i drugie dziecko), 2000,04 zł (trzecie) oraz 2700 zł (czwarte i każde kolejne dziecko).
Podatek dochodowy progresywny - czy warto
Wspólne rozliczenie małżonków opłaca się, gdy jeden z nich osiąga niski dochód (lub nie ma go w ogóle), a drugi zarabia na tyle dużo, by zapłacić stawkę 32%. Łączne rozliczenie umożliwia wówczas zmniejszenie stawki podatku do 18% i zapłatę dużo niższego podatku. Liczne ulgi i odliczenia też przemawiają za tą formą rozliczenia. Wielu jego zwolenników na całym świecie uważa, że progresywny podatek dochodowy to podatek sprawiedliwy, ponieważ niweluje różnice majątkowe w społeczeństwie. Jeśli ktoś zarabia więcej, odprowadza większy procent dochodu dla państwa.
Ale można też na istotę tej formy rozliczenia spojrzeć pod innym kątem. Progresywny system podatkowy uważany jest za demotywujący: ambitnych przedsiębiorców w pewnym sensie „spotyka kara” za to, że rozwijają firmy, więcej pracują – płacą większą stawkę podatku progresywnego. A to skutecznie zniechęca do ciężkiej pracy i zwiększonej produktywności. System progresywny może sprzyjać rozwojowi szarej strefy: ukrywaniu części dochodów, blokowaniu inwestycji.
