Praca w głośnej klasie lekcyjnej albo w fabryce. Trwające przez wiele godzin drgania obsługiwanych maszyn. Opary farb i lakierów. Wykonywanie obowiązki przy wielkich piecach albo przeciwnie, w chłodni. Czynniki szkodliwe w miejscu pracy, bo o nich mowa, są bardzo różnorodne, ale łączy je jedno – zagrażają zdrowiu i przyczyniają się do powstania tzw. chorób zawodowych. Jak rozpoznać, co szkodzi w pracy? Jak pracodawca powinien chronić pracowników? Gdzie się zgłosić, gdy zauważymy u siebie oznaki choroby zawodowej? Przy okazji Światowego Dnia Bezpieczeństwa i Ochrony Zdrowia w Pracy mamy dla Was kompletny przewodnik po czynnikach niebezpiecznych i szkodliwych. Nie odkładaj ochrony zdrowia na później, poznaj zagrożenia oraz swoje prawa!
Spis treści
Czynniki szkodliwe w pracy – skrót najważniejszych informacji:
Czynniki szkodliwe w miejscu pracy to czynniki, które mogą negatywnie oddziaływać na pracownika lub mogą prowadzić do powstania choroby zawodowej. Wyróżnia się szkodliwe czynniki fizyczne, chemiczne i biologiczne. Ich działanie może być nagłe albo długotrwałe i kumulujące. Pracodawcy mają prawny obowiązek wykonywania badań i pomiarów czynników szkodliwych, oceny ryzyka oraz stosowanie odpowiednich zabezpieczeń. Najskuteczniejszą ochronę daje ograniczanie źródła zagrożenia, używanie środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, regularne szkolenia bhp i badania profilaktyczne.
Czytaj dalej, by dowiedzieć się więcej na temat czynników szkodliwych w pracy.
Czynniki szkodliwe w środowisku pracy – co to? Jak się chronić?
Czynniki szkodliwe w pracy to substancje, warunki pracy i inne czynniki, które mogą prowadzić do schorzenia lub choroby zawodowej u pracownika. Wielu z tych czynników nie da się całkowicie wyeliminować, bo są związane z charakterem pracy (np. hałas maszyn czy substancje chemicznych w produkcji). Dlatego pracodawcy mają obowiązek przestrzegać ustalonych dopuszczalnych norm dla danego czynnika i monitorować ich poziom, przeprowadzać szkolenia bhp dla pracowników, zapewnić im środki ochrony indywidualnej i zbiorowej, wysyłać na okresowe badania lekarskie, a także przekierowywać na inne stanowiska pracowników, u których stwierdzono chorobę zawodową.
Czynniki szkodliwe występujące w pracy dzieli się na kilka kategorii, w tym:
- szkodliwe czynniki fizyczne (hałas, wysoka i niska temperatura, promieniowanie),
- szkodliwe czynniki chemiczne (pyły, dymy, gazy, opary, substancje toksyczne, drażniące, uczulające, o działaniu rakotwórczym lub mutagennym),
- biologiczne (wirusy, grzyby, bakterie, pasożyty).
Szkodliwe czynniki fizyczne w pracy
Do czynników fizycznych w pracy, które klasyfikuje się jako szkodliwe, należą przede wszystkim:
- hałas, hałas ultradźwiękowy,
- drgania mechaniczne,
- niekorzystny mikroklimat: gorący i zimny,
- promieniowanie optyczne,
- promieniowanie laserowe,
- pole elektromagnetyczne.
Dopuszczalne maksymalne normy występowania tych czynników są określone jako NDN – najwyższe dopuszczalne natężenia. Normy znajdują się w załącznikach do Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286 ze zm.). Dokument ten wskazuje m.in. NDN hałasu, mikroklimatu, drgań, promieniowania i pola elektromagnetycznego.
Ochrona przed czynnikami fizycznymi w pracy
Najskuteczniejszą metodą ochrony pracowników jest w pierwszej kolejności ograniczanie zagrożenia u źródła, jak to tylko możliwe, a w drugiej stosowanie środków ochrony.
Przykładowo, na hali produkcyjnej, w której jednym czynnikiem szkodliwym jest wysoki hałas, pracodawca może podjąć takie działania jak:
- wymienić hałaśliwą maszynę na cichszą, zastosować osłony i tłumiki zmniejszające hałas w czasie pracy maszyny,
- izolować pracowników od źródła hałasu np. przez kabiny dźwiękoszczelne, ekrany ochronne,
- stosować środki ochrony indywidualnej: stopery do uszu, nauszniki przeciwhałasowe,
- oznakować strefy nagrożenia i organizować szkolenia bhp dla pracowników,
- prowadzić regularne pomiary norm hałasu i reagować na przekroczenia norm,
- wysyłać pracowników na badania okresowe i kontrolne, by wcześnie wykrywać skutki narażenia na hałas i oznaki chorób zawodowych, np. ubytku słuchu.
W przypadku, gdy czynnikiem szkodliwym pracy jest drganie maszyn, pracodawca powinien zastosować odpowiednie środki i procedury, takie jak:
- ograniczyć źródło drgań, np. wymienić przestarzałą maszynę na mniej wibrującą, stosować tłumiki, amortyzatory,
- dbać o prawidłowe ustawienie maszyny, gdyż źle wyważona może drgać mocniej,
- regularnie serwisować maszynę i wymieniać jej zużyte elementy,
- ograniczyć jak to tylko możliwe czas narażenia na drgania np. poprzez stosowanie obowiązkowych przerw w pracy i rotacji stanowisk,
- stosować środki ochrony indywidualnej, takie jak rękawice antywibracyjne i odzież ochronna,
- izolować pracowników od źródła drgań przez podesty, kabiny, amortyzujące siedzenia,
- regularnie prowadzić pomiary drgań i pilnować przestrzegania norm,
- przeprowadzać szkolenia bhp dotyczące bezpiecznego używania maszyn (ograniczanie nacisku, siły chwytu, czasu pracy),
- informować pracowników o ryzyku związanym z ekspozycją na drgania, np. możliwości pojawienia się schorzeń i chorób układu kostno-stawowego i naczyniowego
- wysyłać pracowników na badania okresowe i kontrolne,
- natychmiast odsuwać od pracy na stanowisku z ekspozycją na drganie pracowników z podejrzeniem choroby zawodowej,
- natychmiast wyłączać z użytku maszyny przekraczające normy.
Szkodliwe czynniki biologiczne w pracy
Czynniki biologiczne w pracy, zaliczane do szkodliwych dla zdrowia, to przede wszystkim:
- bakterie,
- wirusy,
- grzyby,
- pierwotniaki,
- pasożyty,
- priony,
- alergeny biologiczne
- toksyny biologiczne (jak endotoksyny, mikotoksyny).
Czynniki biologiczne, na jakie narażeni są pracownicy różnych miejsc pracy, to na przykład:
- w fabryce produkującej żywność – bakterie Salmonella, Listeria monocytogenes, drożdże i pleśnie, które mogą zanieczyszczać surowce, produkty spożywcze i powierzchnie;
- w gospodarstwie rolniczym lub przedsiębiorstwie rolno-spożywczym wykorzystującym trzodę chlewną – bakterie jelitowe, wirusy odzwierzęce oraz pasożyty przenoszone przez te zwierzęta;
- w szpitalu, przychodni – wirusy np. HBV, HCV, HIV, grypa, SARS-CoV-2, bakterie, np. gronkowce, paciorkowce, prątki gruźlicy, enterobakterie, grzyby, pierwotniaki i inne drobnoustroje obecne w materiale biologicznym pacjentów, materiał biologiczny (jak krew, wydzieliny, plwocina, ślina, kał, mocz), bioaerozole.
Zagrożenia biologiczne klasyfikuje się na skali 1-4. Podstawą prawną dla stosowania klasyfikacji i środków ograniczających ryzyko jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki. Przepisy te wdrażają także wymagania unijnej dyrektywy 2000/54/WE.
Czy wiesz, że...
Dyrektywa 2000/54/WE to akt prawa Unii Europejskiej z 18 września 2000 r. Dotyczy on ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na czynniki biologiczne w pracy. Dyrektywa ustanawia określa m.in. sposoby oceny ryzyka, metody profilaktyczne w zakresie ochrony oraz zasady klasyfikacji czynników biologicznych.
Ochrona przed czynnikami biologicznymi w pracy
Pracodawca powinien przede wszystkim minimalizować szkodliwe czynniki biologiczne w pracy oraz stosować środki ochrony. Czasami zagrożeń występujących w procesie pracy nie da się wyeliminować. Jakie kroki może podjąć na przykład pracodawca w zakładzie rolno-spożywczym, w którym wykorzystywane są zwierzęta i produkowana żywność? Do najważniejszych należą:
- przeprowadzenie oceny ryzyka biologicznego na stanowiskach pracy, szczególny tych, w których pracownicy mają kontakt z surowcami zwierzęcymi, odpadami organicznymi, bioaerozolem itp.,
- zmniejszanie zagrożenia, jak to tylko możliwe, np. poprzez wprowadzanie bezpieczniejszych technologii, ograniczających kontakt człowieka z materiałami biologicznymi, zamkniętych procesów produkcyjnych,
- ograniczanie liczby pracowników narażonych na kontakt z czynnikami biologicznymi i zmniejszanie czasu ekspozycji,
- odgradzanie stref ryzyka biologicznego i stosowanie komór przejściowych, w których usuwane są zagrażające materiały,
- ścisłe przestrzeganie zasad higieny i dezynfekcji, regularne, dokładne mycie powierzchni, sprzętu, rąk, utrzymywanie czystości w pomieszczeniach produkcyjnych i magazynowych,
- stosowanie rozwiązań technicznych, takich jak hermetyzacja, wentylacja, osłony na stanowiskach pracy, stanowiska z środkami do dezynfekcji, bezpieczne systemy usuwania odpadów,
- stosowanie środków ochrony indywidualnej (np. rękawic, odzieży ochronnej, masek, półmasek, okularów, obuwia ochronnego),
- stosowanie oznakowania, szczególnie w strefach i przy stanowiskach pracy, gdzie istnieje podwyższone ryzyko biologiczne,
- organizowanie szkoleń bhp i informowanie o rodzajach zagrożeń, sposobach na unikanie zakażenia, instruowanie, jak postępować z odpadami, jak zachowywać się w sytuacjach awaryjnych i gdy istnieje ryzyko zakażenia,
- przestrzegać procedur medycyny pracy, w tym zlecać badania okresowe i kontrolne, dbać o opiekę medyczną pracowników np. dostęp do zalecanych szczepień, dopuszczać do pracy jedynie tych pracowników, którzy posiadają aktualne orzeczenie ds. sanitarno-epidemiologicznych.
Szkodliwe czynniki chemiczne w pracy
Czynniki chemiczne w pracy, klasyfikowane jako szkodliwe dla zdrowia i przyczyniające się do powstania chorób zawodowych lub innego schorzenia, to przede wszystkim:
- pyły,
- dymy, mgły, aerozole, gazy,
- opary substancji chemicznych,
- substancje żrące, toksyczne, uczulające, drażniące,
- substancje rakotwórcze i mutagenne,
- mieszaniny chemiczne stosowane w procesach technologicznych.
Dopuszczalne normy dla szkodliwych czynników chemicznych w miejscu pracy określa się jako:
- NDS – najwyższe dopuszczalne stężenie w 8-godzinnym dniu pracy,
- NDSCh – najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe, czyli stężenie dopuszczalne przez krótki czas,
- NDSP – najwyższe dopuszczalne stężenie pułapowe, jakiego nie można przekroczyć w żadnym momencie.
Aktualne regulacje dotyczące czynników chemicznych znajdują się w załącznikach Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Dokument ten zawiera wykaz norm NDS, NDSCh i NDSP dla konkretnych substancji chemicznych.
Na szkodliwe dla zdrowia czynniki chemiczne narażeni są przede wszystkim pracownicy:
- przemysłu chemicznego,
- zakładów samochodowych i lakierni,
- laboratoriów,
- szpitali, klinik, przychodni,
- budownictwa i firm remontowych,
- fabryk mebli, stolarni,
- zakładów spożywczych,
- zakładów produkujących środki czystości,
- oczyszczalni ścieków.
Ochrona przed czynnikami chemicznymi w pracy
W zmniejszaniu ryzyka pogorszenia stanu zdrowia przez szkodliwe czynniki chemiczne również sprawdza się zasada: minimalizowanie zagrożenia, dostosowywanie środków ochronnych. Przykładowo, pracodawca, który prowadzi zakład produkcji farb, powinien zastosować następujące metody:
- zastępować niebezpieczne substancje bezpieczniejszymi, na przykład kiedy to możliwe, wybierać farby wodne lub proszkowe zamiast rozpuszczalnikowych,
- hermetyzować / oddzielać procesy technologiczne, tak aby ograniczyć uwalnianie i rozprzestrzenianie oparów, aerozoli, pyłów w przestrzeni zakładu produkcyjnego,
- stosować skuteczną wentylację oraz miejscowe odciągi aerozoli i oparów, a także dokonywać regularnej kontroli urządzeń wentylacyjnych,
- właściwie i z odpowiednim oznakowaniem przechowywać substancje chemiczne, stosować wydzielone strefy przechowywania dla substancji niebezpiecznych,
- stosować środki ochrony indywidualnej, w tym maski gazowe, półmaski, respiratory, rękawice chemoodporne, odzież ochronną,
- ograniczyć liczbę pracowników narażonych na czynniki chemiczne oraz czas ekspozycji na nie, np. przez rotację stanowisk, skrócenie czasu pracy na szczególnie niebezpiecznych stanowiskach,
- przeprowadzać szkolenia bhp, w których pracownicy uczą się bezpiecznej pracy z chemikaliami, czy czytania kart charakterystyki substancji,
- przeprowadzać szkolenia postępowania awaryjnego, np. w przypadku rozlania substancji, pożaru, kontaktu substancji ze skórą i oczami, awarii urządzenia itp.
- regularnie czyścić i odkażać stanowiska, w szczególności w celu usunięcia pozostałości po rozpuszczalnikach i farbach, które mogłyby wchodzić w niebezpieczne reakcje z innymi substancjami, działać drażniąco i uczulająco,
- prowadzić regularne kontrole stężeń substancji chemicznych w powietrzu,
- dokonywać przeglądów stanu instalacji urządzeń, w szczególności w celu wykrycia nieszczelności i wycieku substancji,
- stosować procedury medycyny pracy, w tym wysyłać pracowników na regularne badania lekarskie i odsuwać od stanowisk pracowników z symptomami urazów, oparzeń czy chorób zawodowych.
Czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy: czym się różnią?
Czynniki szkodliwe odróżnia się od czynników uciążliwych pracy, czyli tych, które pogarszają samopoczucie, przyczyniają się do zmęczenia, spadku koncentracji, ale nie stanowią bezpośrednio zagrożenia zdrowia i nie zwiększają znacząco ryzyka wystąpienia chorób zawodowych.
Przykłady czynników uciążliwych pracy to:
- monotonia i rutyna,
- za słabe lub zbyt mocne oświetlenie,
- praca zmianowa,
- praca w godzinach nocnych,
- obciążenie psychiczne np. z uwagi na wysoką odpowiedzialność, kontrakt z trudnymi klientami / pacjentami,
- przeciążenie obowiązkami,
- wysokie tempo pracy / presja czasu.
Czynniki szkodliwe w środowisku pracy – obowiązki pracodawcy
Bezpieczeństwo pracy to odpowiedzialność leżąca przede wszystkim po stronie pracodawcy. Jak wynika z art. 226 i 227 Kodeksu pracy każdy pracodawca ma obowiązek ocenić ryzyko zawodowe w miejscu pracy, dokumentować je, a także informować pracowników o ryzyku zawodowym.
Kodeks pracy, Rozdział VI: Profilaktyczna ochrona zdrowia
Art. 226. Pracodawca:
1) ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;
2) informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Art. 227. § 1.
Pracodawca jest obowiązany stosować środki zapobiegające chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności:
1) utrzymywać w stanie stałej sprawności urządzenia ograniczające lub eliminujące szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzenia służące do pomiarów tych czynników;
2) przeprowadzać, na swój koszt, badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrować i przechowywać wyniki tych badań i pomiarów oraz udostępniać je pracownikom.
Rola pracodawcy nie ogranicza się tylko do monitorowania czynników i informowania pracowników o zagrożeniu. Powinien ograniczać lub eliminować czynniki szkodliwe, a także chronić pracowników, przede wszystkim poprzez:
- utrzymywanie w sprawności urządzeń, które zmniejszają lub eliminują szkodliwe czynniki w pracy,
- utrzymywanie w sprawności urządzeń do pomiaru czynników szkodliwych, oraz urządzeń do ich pomiaru,
- wykonywanie na koszt pracodawcy badań i pomiarów czynników szkodliwych,
- prowadzenie rejestru czynników szkodliwych występujących w pracy i bieżące aktualizowanie go,
- udostępnianie wyników badań czynników szkodliwych pracownikom i wyjaśnianie ich znaczenia,
- kierowanie pracowników na badania lekarskie (w tym okresowe i kontrolne),
- udostępnienie pracownikom środków ochrony indywidualnej,
- stosowanie w miejscu pracy środków ochrony zbiorowej.
Pomiar czynników szkodliwych w pracy
Pracodawca ma obowiązek zlecać / wykonywać pomiary czynników szkodliwych w pracy. Najczęściej wykonywane są pomiary:
- hałasu,
- drgań,
- pyłów,
- substancji chemicznych w powietrzu,
- czynników biologicznych.
Pracodawca ma obowiązek prowadzenia rejestru czynników szkodliwych. Pracownicy zwykle nie mają dostępu do pełnego rejestru, jednak mogą żądać od pracodawcy udostępnienia im dokumentów związanych z narażeniem ich na czynniki szkodliwe.
Medycyna pracy czynniki szkodliwe
Pracodawcy mają obowiązek wysyłania pracowników na badania wstępne, okresowe i kontrolne. Z punktu widzenia występowania w miejscu pracy czynników szkodliwych, szczególne znaczenie mają badania okresowe.
Częstotliwość badań okresowych jest różna, zwykle odbywają się raz na 1-5 lat. Zależy to od stanowiska i rodzaju pracy. W przypadku wysokiego ryzyka, badania okresowe przeprowadzane są jednak zazwyczaj często, np. raz na rok. Lekarz może także wyznaczyć krótszy termin takich badań, jeśli uzna to za zasadne. Badania okresowe są obowiązkowe, pracownik nie może ich odmówić, jeśli nadal chce pracować.
W skierowaniu na badania pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla danego stanowiska. Na tej podstawie lekarz medycyny pracy ocenia, jakie badania należy wykonać.
Przykładowo, jeśli czynnikiem niebezpiecznym pracy są pyły, lekarz może zlecić badanie czynnościowe płuc (spirometrię), RTG klatki piersiowej. Jeśli czynnikiem ryzyka jest hałas, lekarz może zlecić m.in. badanie otolaryngologiczne i audiometrię tonalną. Jeśli pracownik wykonuje pracę ze zwierzętami i z narażeniem na substancje odzwierzęce, zwykle zleca się badania moczu, kału, morfologię krwi, a także np. badania serologiczne, kiedy trzeba sprawdzić kontakt z chorobą odzwierzęcą lub odporność po ekspozycji na patogeny.
Lekarz medycyny pracy analizuje wyniki, przeprowadza wywiad i ocenia stan zdrowia pracownika oraz jego zdolność lub brak zdolności do dalszej pracy na danym stanowisku.
Środki ochrony indywidualnej
Pracodawca ma obowiązek zaopatrzyć pracownika w środki ochrony indywidualne dostosowane do danego stanowiska pracy. Środki te powinny uwzględniać także cechy pracownika, np. mieć odpowiedni rozmiar, być dopasowane. Pracodawca nie może wymagać od podwładnego, by ten na własny koszt zakupił rękawice czy maski. Ich zapewnienie jest obowiązkiem pracodawcy wynikającym z prawa pracy.
Poniżej wykaz najczęściej stosowanych środki ochrony indywidualnej.
Niebezpieczne czynniki fizyczne – środki ochrony indywidualnej
- zatyczki do uszu, nauszniki, słuchawki,
- hełmy i kaski ochronne,
- rękawice antywibracyjne,
- okulary ochronne, półmaski, osłony twarzy,
- odzież ochronna, termoochronna,
- buty ochronne z odpowiednim zabezpieczeniem.
Niebezpieczne czynniki chemiczne – środki ochrony indywidualnej
- rękawice chemoodporne,
- gogle, szczelne okulary,
- półmaski i maski z filtrami, osłony twarzy do pracy przy ryzyku rozprysków substancji,
- kombinezony, fartuchy, odzież chemoodporna,
- obuwie ochronne z materiałów odpornych na substancje chemiczne / żrące.
Niebezpieczne czynniki biologiczne – środki ochrony indywidualnej
- rękawice jednorazowe, rękawice ochronne wielokrotnego użytku,
- odzież robocza albo ochronna, zależnie od poziomu ryzyka, w tym fartuchy, kombinezony,
- maski, półmaski filtrujące, osłony twarzy przed rozpryskami,
- okulary ochronne, przyłbice,
- obuwie ochronne łatwe do dezynfekcji.
Środki ochrony zbiorowej
Środki ochrony zbiorowej to rozwiązania sosowane w miejscu pracy, mające na celu ochronę jednocześnie wielu osób. W praktyce w pierwszej kolejności prowadza się zasady ochrony zbiorowej, np. odpowiednie ustawienie stanowisk i zachowanie odstępów między nimi, wydzielenie stref o różnym stopniu ryzyka, ścieżek ewakuacji, stosowanie rotacji i innych rozwiązań organizacyjnych – a potem dobiera się właściwe środki ochrony indywidualnej do konkretnych stanowisk.
Najczęściej stosowane środki ochrony zbiorowej to:
- wentylacja ogólna i miejscowa,
- odciągi miejscowe np. przy źródle pyłów, gazów lub par,
- systemy odpylania i filtracji powietrza,
- słony maszyn, obudowy,
- bariery ochronne,
- ekrany przeciwhałasowe, kabiny dźwiękochłonne, bariery źródeł drgań.
- wyciągi laboratoryjne, dygestoria,
- urządzenia do dezynfekcji,
- strefy dekontaminacji,
- prysznice bezpieczeństwa, myjki do oczu,
- wygrodzenie stref niebezpiecznych i ich wyraźne oznakowanie,
- wyznaczenie i oznakowanie ścieżek ewakuacyjnych.
Szkolenia bhp
Pracodawca może dopuścić do pracy wyłącznie pracownika, który przeszedł szkolenia bhp. W praktyce takie szkolenia powinny być jednak przeprowadzane częściej, np. gdy w firmie dokonuje się wymiany maszyn, wprowadza nowe rozwiązania technologiczne, powstają nowe zagrożenia. Dla stanowisk, na których występują czynniki niebezpieczne, szkolenia okresowe trzeba powtarzać częściej, np. co rok przy pracach szczególnie niebezpiecznych i co 3 lata na stanowiskach robotniczych.
Choć wiele osób traktuje je jako proceduralna konieczność, znaczenie szkoleń bhp nie można lekceważyć. To właśnie one, właściwie przeprowadzone, uczą pracownika rozpoznawania zagrożeń i bezpiecznego postępowania i reagowania w sytuacjach awaryjnych. Pracownik odpowiednio przeszkolony rzadziej dozna wypadku i urazu, a także rzadziej zachoruje na chorobę zawodową.
Szkolenia bhp nie powinny być zbyt ogólne. To ważne, by uwzględniały:
- rodzaj stanowiska i specyfikę pracy – powinny to być praktyczne zasady ochrony, a nie tylko oderwana od rzeczywistości teoria.
- aktualne czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe występujące na danym stanowisku,
- poziom zagrożenia,
- zmiany w organizacji pracy, technologii i przepisach.
Czynniki szkodliwe – BHP, ustawa, normy
Podstawowe akty prawne traktujące o czynnikach szkodliwych, BHP i obowiązkach pracodawców to:
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym w środowisku pracy (Dz.U. 2024 poz. 1126),
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2018 r., poz. 1286, ze zm.),
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku (Dz.U. z 2011 r., poz.166, ze zm.),
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844),
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz.U. 2005 nr 81 poz. 716)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. 1974 Nr 24 poz. 141).
Pracodawcy powinni w szczególności zwrócić uwagę na wydawane co jakiś czas nowe rozporządzenia w kwestii norm i środków zapobiegawczych. Zgodnie z art. 227 Kodeksu pracy:
§ 2. Minister właściwy do spraw zdrowia, uwzględniając zróżnicowane działanie na organizm człowieka czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy oraz konieczność podjęcia niezbędnych środków zabezpieczających przed ich działaniem, określi, w drodze rozporządzenia:1) tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów, o których mowa w § 1 pkt 2;
2) przypadki, w których jest konieczne prowadzenie pomiarów ciągłych;
3) wymagania, jakie powinny spełniać laboratoria wykonujące badania i pomiary;
4) sposób rejestrowania i przechowywania wyników tych badań i pomiarów;
5) wzory dokumentów oraz sposób udostępniania wyników badań i pomiarów pracownikom.
Każdy pracodawca powinien mieć pewność, że stosuje się do aktualnych norm, stosuje odpowiednie sposoby rejestrowania i przechowywania wyników badań oraz wykorzystuje aktualne wzory dokumentów. W każdej firmie kontrolę w tym zakresie może przeprowadzić Inspektor bezpieczeństwa i higieny pracy.
Czytaj także: Światowy Dzień BHP
Czynniki szkodliwe w pracy – najczęściej zadawane pytania:
-
Jakie są czynniki szkodliwe w pracy nauczyciela?
W pracy nauczyciela najczęstsze czynniki szkodliwe to: wysoki hałas, nadmierne obciążenie narządu mowy, czynniki biologiczne, np. wirusy i bakterie przenoszone drogą kropelkową, czynniki fizyczne, np. niewłaściwe oświetlenie, chłód lub przegrzanie pomieszczeń, czynniki chemiczne i pyły, np. kreda, środki czystości. Do tego dochodzi również wysokie obciążenie psychiczne, związane z odpowiedzialnością za uczniów, stałą koniecznością sprawowania kontroli nad klasą, rozwiązywaniem konfliktów itp.
-
Jakie są czynniki szkodliwe w pracy biurowej?
Czynnikami szkodliwymi w pracy biurowej mogą być: hałas, niekorzystny mikroklimat przy źle działającej klimatyzacji / wentylacji pomieszczeń, wielogodzinna praca siedząca, obciążenie wzroku przez monitory, czynniki biologiczne, np. wirusy przenoszone drogą kropelkową w otwartym biurze. Obciążające mogą być również: przeciążenie obowiązkami, wysoki i długotrwały stres.
