Produkty regionalne i tradycyjne w UE są objęte przepisami, do których dostosowują się państwa członkowskie. Ekologiczna żywność musi spełniać wysokie standardy, obowiązuje certyfikacja produktów... Wszystko po to, by utrzymać wysokie standardy wytwarzania i jakość. Spytkowska gęś nadziewana naleśnikami, gzik, kiszczok, pampuchy, suska sechlońska, podpiwek kujawski, cebularz lubelski to tylko niewielka część specjałów, z których słyną różne regiony Polski. Kiedy i w jaki sposób są chronione?
Kto rejestruje produkty regionalne i tradycyjne w Polsce?
Temat warto rozpocząć od zdefiniowania, czym są produkty regionalne oraz co zawiera lista produktów tradycyjnych. Objaśnienia znajdują się w Ustawie z dnia 17 grudnia 2004 r. o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych.
Polskie produkty tradycyjne to produkty rolne i środki spożywcze oraz napoje spirytusowe, których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji, stanowiące element dziedzictwa kulturowego regionu, w którym są wytwarzane, oraz będące elementem tożsamości społeczności lokalnej (art. 47.1.). Przy czym za tradycyjne uznaje się metody stosowane od co najmniej 25 lat.
Za produkty regionalne uznaje się produkty znanego pochodzenia, czyli związane z konkretnym regionem (nie zawsze geograficznym), obszarem, w którym są wytwarzane. Z tym miejscem łączy się też wysoka jakość produktów oraz ich renoma.
W Polsce system rejestracji produktów regionalnych i tradycyjnych w rozumieniu przepisów unijnych prowadzi Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Co ważne, nazwy z listy produktów tradycyjnych nie podlegają ustawowej ochronie, a sam produkt nie musi być powiązany z regionem użytym w nazwie. Ten rejestr ma funkcje informacyjną i promocyjną.
Ministerstwo jest też organem przyjmującym i oceniającym wnioski o rejestrację nazw pochodzenia, oznaczeń geograficznych oraz gwarantowanych tradycyjnych specjalności i przekazującym je do Komisji Europejskiej. Komisja z kolei prowadzi obowiązujące w całej wspólnocie Rejestr Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych oraz Rejestr Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności.
Produkty regionalne i tradycyjne: zasady rejestracji
Wnioski o wpis na listę produktów tradycyjnych przyjmują Marszałkowie Województw. Produkty (jako chroniona nazwa pochodzenia, chronione oznaczenie geograficzne lub gwarantowana tradycyjna specjalność) rejestruje się natomiast poprzez złożenie wniosku do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obowiązuje przy tym opłata za ocenę wniosku w wysokości 300 zł. Pozytywnie rozpatrzone wnioski są przekazywane do Komisji Europejskiej i przez nią ponownie weryfikowane. Jeśli wynik będzie pozytywny, produkt zostanie wpisany do rejestru chronionych oznaczeń.
Produkty regionalne i tradycyjne: zasady ochrony
W całej Unii Europejskiej system ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych opiera się na:
- Rozporządzeniu Rady (WE) nr 510/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia produktów rolnych i środków spożywczych,
- Rozporządzeniu Rady (WE) nr 509/2006 z dnia 20 marca 2006 r. w sprawie produktów rolnych i środków spożywczych będących gwarantowanymi tradycyjnymi specjalnościami.
Produkty regionalne i tradycyjne mogą być rejestrowane jako:
- chroniona nazwa pochodzenia (np. bryndza podhalańska, oscypek),
- chronione oznaczenie geograficzne (np. andruty kaliskie, rogal świętomarciński),
- gwarantowana tradycyjna specjalność (np.staropolski miód pitny Półtorak, olej rydzowy).
Nazwa zarejestrowanego produktu może być stosowana jedynie przez uprawnionych producentów z danego regionu, którzy wytwarzają produkt zgodnie ze zgłoszoną specyfikacją. Są oni więc chronieni przed konkurencją obniżającą ceny, ale i jakość.
Lokalne produkty podlegają ochronie z kilku powodów. Silny trend lovacore oraz duża uwaga klientów przywiązywana do zdrowego jedzenia, dobrej jakości artykułów spożywczych dla niektórych producentów bywają zachętą do nieuczciwych praktyk. Oznaczenia świadczą przede wszystkim o autentyczności produktu, a zatem o jego wysokiej jakości. Dzięki temu rozwija się lokalny rynek, konsumenci mają możliwość świadomego wyboru, co kupują i są mniej narażeni na to, że trafią na podróbkę.
