Każdemu pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługuje przerwa od wykonywania obowiązków.
Przerwa w pracy na posiłek
Każdy pracownik zatrudniony na umowę o pracę, który pracuje w wymiarze czasu pracy minimum 6 godzin dziennie, ma prawo do nieprzerwanej, 15-minutowej płatnej przerwy w pracy, która jest wliczana do czasu pracy.
Przerwa śniadaniowa
Tym mianem określa się najczęściej wspomnianą wyżej przerwę 15-minutową, choć w praktyce może ona być przeznaczona na spożycie dowolnego posiłku. Czas przerwy śniadaniowej może zostać przez pracodawcę wydłużony. W czasie trwania przerwy 15–minutowej, pracownik nie powinien opuszczać zakładu pracy. Przerwa śniadaniowa w pracy 8 godzin trwa również 15 minut.
Pracownicy pracujący w innych niż 8-godzinny systemach czasu pracy, często pytają o to, ile przysługuje przerwy na 12 godzin pracy (lub 10 godzin). Niestety, Kodeks Pracy określa jedynie minimalną ilość czasu pracy, jaka uprawnia do przerwy. Jeśli praca trwa dłużej niż standardowe, pełnoetatowe 8 godzin (np. 10 godzin, 12 godzin), dodatkowa przerwa w trakcie pracy nie przysługuje pracownikowi.
Przerwa na lunch a czas pracy
Zagraniczne korporacje wprowadziły do Polski modę na dodatkową przerwę w czasie pracy – przerwę na lunch. Jak długo może trwać taka przerwa pracownicza i jak ma się do przerwy na lunch Kodeks Pracy?
Według art. 141 § 1 Kodeksu Pracy pracodawca ma prawo do wprowadzenia jednej przerwy niewliczanej do czasu pracy. Kodeks Pracy czas przerwy określa na maksymalnie 60 minut, ale może ona być krótsza. Przerwa ta jest przeznaczona na spożycie posiłku bądź załatwienie spraw osobistych. Informację o przerwie zapisuje się w umowie o pracę bądź regulaminie pracy. Jest to bezpłatna przerwa w pracy.
Taka regulaminowa przerwa w pracy, może być łączona z przysługującą pracownikowi 15-minutową przerwą (ale nie musi). Pracodawca może również ustalić określone godziny, a których pracowników będzie obejmować taka przerwa obiadowa w pracy. Na przerwie pracownik może robić co chce, ma też prawo opuścić zakład pracy.
Jeśli pracownik nie chce takiej przerwy, może napisać wniosek do pracodawcy z prośbą o wyłączenie go z obowiązku posiadania dodatkowej przerwy, ale pracodawca nie musi się zgadzać.
Przerwy w pracy fizycznej
Kodeks Pracy nie wprowadza dodatkowych przerw w pracy dla osób pracujących fizycznie. Jeśli jednak praca jest szczególnie uciążliwa lub szczególnie szkodliwa dla zdrowia, pracodawca powinien skrócić normę czasu pracy. Może to zrobić poprzez wprowadzenie dodatkowych przerw w pracy bądź skrócenie normy czasu pracy.
Jeśli praca jest monotonna lub jest pracą w z góry ustalonym tempie (np. praca przy taśmie), pracodawca powinien skrócić normę czasu pracy poprzez wprowadzenie dodatkowych przerw w trakcie pracy (Art. 145. § 1 Kodeksu Pracy).
Jakie prace uznaje się za szczególnie szkodliwe bądź monotonne? Kodeks Pracy tego nie precyzuje. Nakazuje jedynie konsultacje z pracownikami oraz lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę nad pracownikami.
Praca stojąca kodeks pracy
Według Kodeksu Pracy, pracodawca musi zapewnić osobie pracującej w pozycji stojącej miejsce do odpoczynku w pozycji siedzącej w pobliżu stanowiska pracy (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844 § 49 poz. 1 i 2).
Odpoczynek w pozycji siedzącej nie jest jednak przerwą w pracy. Pracownik powinien w miarę możliwości nadal świadczyć pracę. Pracownikowi pracującemu w pozycji stojącej przysługuje – tak jak pozostałym pracownikom — jedna 15-minutowa przerwa w pracy wliczana do czasu pracy (o ile jego czas pracy wynosi minimum 6 godzin).
Przerwy w pracy przy komputerze
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe, każdy pracodawca musi zapewnić pracownikowi pracującemu przy obsłudze monitora ekranowego:
• łączenie przemienne pracy przy monitorze z innymi rodzajami pracy, przy nieprzekraczaniu godziny nieprzerwanej pracy przy monitorze,
• pięć minut przerwy, po każdej godzinie pracy przy monitorze. Jest to przerwa wliczana do czasu pracy.
Warto tu zauważyć, że prawo do przerwy od pracy przysługuje tylko tym pracownikom, których praca w 100% wymaga pracy przy monitorze i co do zasady nie jest przerywana innymi czynnościami. Jeśli jednak pracownik wykonuje pracę, w ramach której, poza pracą przy monitorze, może wykonywać również inne czynności, pracodawca może zlecić takie zaplanowanie pracy, by pracownik co godzinę przerwał pracę przy monitorze innymi czynnościami. W takiej sytuacji pracownikowi nie będzie przysługiwać 5-minutowa przerwa w pracy.
Przerwy w czasie pracy przy komputerze nie mogą być też łączone w jedną dłuższą przerwę, gdyż to zadbanie o BHP, a nie danie pracownikowi więcej wolnego, było celem ustawodawcy.
Odpoczynek po pracy
Każdy pracownik ma prawo do odpoczynku po pracy. Kodeks Pracy uwzględnia normę dobową odpoczynku oraz normę tygodniową:
• odpoczynek po pracy, norma dobowa – wskazuje na prawo do nieprzerwanego, 11-godzinnego odpoczynku w ciągu doby (Art. 132 Kodeksu Pracy).
• odpoczynek po pracy, norma tygodniowa – wskazuje na prawo do nieprzerwanego 35-godzinnego odpoczynku w ciągu tygodnia (Art. 133 Kodeksu Pracy). W niektórych przypadkach pracodawca może skrócić czas tygodniowego odpoczynku do 24 godzin.
W powyższym artykule omówiliśmy to, ile przerwy w pracy należy się pracownikowi zgodnie z Kodeksem Pracy i stosownymi rozporządzeniami. Nie ma przeciwwskazań, by pracodawca ustanowił więcej przerw w pracy, jeśli będzie to korzystne dla pracownika. Ilość przerw w pracy (oraz ich warunki) powinny być opisane w regulaminie zakładu pracy.
W zależności od sytuacji pracownika mogą przysługiwać mu jeszcze inne dodatkowe przerwy w czasie pracy:
• przerwa na karmienie dziecka piersią (to ile przysługuje przerwy w pracy na karmienie, zależy od ilości dzieci)
• przerwa dla osoby niepełnosprawnej,
• przerwa dla pracownika młodocianego,
• przerwy związane z badaniem okresowym, szkoleniami BHP.
Przerwa w pracy — umowa zlecenie
Na koniec warto dodać, że przerwy w pracy reguluje Kodeks Pracy, a co za tym idzie, objęte nimi są osoby zatrudnione na umowę o pracę. Osoby pracujące na umowę zlecenie, nie mają prawa do przerw w pracy (płatnych i bezpłatnych), chyba że takie przerwy zostaną zagwarantowane w umowie zlecenie, zawieranej ze zleceniodawcą. Jeśli zatem zleceniobiorca chce, aby obejmowała go przerwa śniadaniowa w pracy, musi ją wynegocjować i zawrzeć w umowie.
