Pomijanie przy podwyżkach, uwagi nie na miejscu, publiczne poniżanie, „manspaining”, nieodpowiednie gesty, a nawet naruszanie nietykalności osobistej. Seksizm w miejscu pracy wciąż stanowi palący problem wielu przedsiębiorstw. Jak sobie z nim radzić?
Seksizm w pracy – definicja
Zgodnie z art. 18 Kodeksu pracy: „dyskryminowaniem ze względu na płeć jest (...) każde niepożądane zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika, w szczególności stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery; na zachowanie to mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy (molestowanie seksualne)”.
Choć zazwyczaj o seksizmie mówi się w kontekście łamania praw kobiet, może on dotyczyć również mężczyzn.
Z seksizmem w pracy niełatwo walczyć. Jest ku temu kilka powodów. Często zdarza się, że osobami dyskryminującymi są pracownicy na wyższych stanowiskach oraz przełożeni – mogą wykorzystać pozycję zajmowaną w firmie i czuć się przy tym bezkarnie. Ponadto seksizm w pracy trudno jest udowodnić. Niekiedy osoba dyskryminowana, która czuje, że pomija się ją przy podwyżkach wyłącznie z uwagi na płeć. Słyszy tłumaczenia, że tak naprawdę decydujące są takie kwestie jak zaangażowanie w projekt czy inne niemierzalne czynniki. Jak zatem rozpoznać seksizm w miejscu pracy?
Zachowaniami seksistowskimi mogą być następujące formy dyskryminacji z uwagi na płeć:
• pomijanie podczas rozdawania nagród pracowniczych (tzw. premii uznaniowych),
• pomijanie przy awansie, (tzw. szklany sufit),
• nierówne wynagrodzenie z uwagi na płeć,
• wysyłanie na szkolenia i proponowanie innych form podnoszenia kwalifikacji zawodowych z zasady przedstawicielom tylko jednej płci,
• banalizowanie wypowiedzi przedstawicieli jednej z płci podczas spotkań pracowniczych,
• poniżanie w obecności innych bądź w rozmowach sam na sam,
• nieprzydzielanie przedstawicielom jednej z płci odpowiedzialnych zadań,
• protekcjonalne traktowanie pracowników określonej płci,
• utwierdzające w stereotypach żarty dotyczące płci,
• wyszydzanie pracownika z uwagi na faktyczne lub stereotypowe cechy dotyczące płci,
• nierówne traktowanie w sytuacjach biznesowych (np. witanie się tylko z mężczyznami bądź kobietami podczas spotkań, podejmowanie decyzji tylko w męskim/żeńskim gronie),
• zachęcanie innych do dyskryminujących, krzywdzących, uwłaczających czy poniżających zachowań wobec przedstawicieli danej płci,
• utwierdzanie pracowników w krzywdzących stereotypach dotyczących płci,
• naruszanie nietykalności osobistej (molestowanie),
• dyskryminowanie podczas rekrutacji (np. gdy kryterium zatrudnienia jest płeć, a nie kwalifikacje czy umiejętności).
Seksizm w miejscu pracy – jak sobie radzić?
Seksizm jest zachowaniem niezgodnym z prawem. Według art. 18. Kodeksu pracy: ”Pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć (...)”.
Osoba dyskryminowana może zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy i dochodzić swoich praw w sądzie pracy. Niemniej w czasie postępowania będzie musiała udowodnić, że faktycznie doszło do jej nierównego traktowania. Jak to zrobić?
Kluczowe jest, by taka osoba zaczęła zbierać dowody dyskryminowania. Ważne są fakty, a nie insynuacje. Można na przykład wskazać, że osiąga się wyniki lepsze od osób, które częściej otrzymują nagrody czy są awansowane. Pokazać, że na wszystkie atrakcyjne kursy wysyłani byli przedstawiciele jednej płci, mimo istnienia obiektywnych przesłanek, by wysłać tam pracownika płci przeciwnej. W przypadku seksizmu słownego – żartów nie na miejscu, poniżania itp. – dobrze jest zadbać o to, by rozmowy z niewłaściwie zachowującym się współpracownikiem lub przełożonym odbywały się przy świadkach.
Osoba pokrzywdzona ma możliwość domagać się odszkodowania. Jego wysokość nie może być mniejsza od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Górnej granicy rekompensaty finansowej nie ustalono.
