Umowa agencyjna – co musisz wiedzieć, zanim ją podpiszesz?

Umowa agencyjna to obustronne zobowiązanie, na mocy którego agent pośredniczy w zawieraniu umów z klientami przez dane przedsiębiorstwo. Zarówno agent, jak i zleceniodawca mają określone prawa i obowiązki wynikające z przepisów Kodeksu Cywilnego. Dlaczego warto współpracować na podstawie umowy agencyjnej? Jakie wady ma takie rozwiązanie? Sprawdź, jak rozliczać przychody i jakie składki odprowadzać.

Umowa agencyjna – co to?

Umowa agencyjna to umowa cywilnoprawna zawierana pomiędzy właścicielem firmy (zleceniodawca) a pośrednikiem (agent). Regulowana jest przez Kodeks Cywilny (art. 758-764). Co ważne, stronami umowy mogą być tylko i wyłącznie profesjonaliści, czyli przedsiębiorca i agent działający w zakresie działalności własnej firmy.

Umową agencyjną określa się umowę nazwaną – na jej podstawie agent przyjmuje zlecenie, zobowiązując się do stałego pośrednictwa przy zawieraniu umów z klientami na rzecz bądź w imieniu zleceniodawcy. Taka umowa może zostać zawarta w dowolnej formie. Wyjątek stanowi odpowiedzialność del credere – jeśli agent finansowo odpowiada za wykonanie zobowiązania przez danego klienta, wymagana jest umowa w formie pisemnej. Warto również wiedzieć, że agent jest uprawniony do zawierania umów w imieniu zleceniodawcy czy odbierania dla niego oświadczeń jedynie wtedy, gdy został do tego umocowany.

Ze względu na przedmiot umowy można wskazać dwa typy:

• umowa agencyjna przedstawicielska (agent ma prawo do wykonywania czynności prawnych w imieniu zleceniodawcy);

• umowa agencyjna pośrednictwa handlowego (agent ma prawo do pośredniczenia w zawieraniu umów z klientami, ale nie może zawierać ich w imieniu zleceniodawcy).

Biorąc pod uwagę zakres czynności, umowy agencyjne dzielą się również na wyłączne (agent ma wyłączność w pracy z daną grupą klientów) i niewyłączne (zleceniodawca może zawierać umowy z daną grupą klientów bez udziału agenta).

W przypadku umowy agencyjnej możliwe jest wypowiedzenie bez zachowania terminów:

• z powodu niewykonania obowiązków przez jedną ze stron umowy (w całości lub w znacznej części);

• z powodu nadzwyczajnych okoliczności.

Jeśli została zawarta na czas nieoznaczony, umowa agencyjna okres wypowiedzenia wynosi miesiąc w pierwszym roku obowiązywania, dwa miesiące w drugim roku i trzy miesiące w trzecim roku i latach kolejnych.

Czytaj także: Narcyz w miejscu pracy – jak postępować?

Czy umowa agencyjna jest tym samym co B2B?

Umowa agencyjna i umowa B2B (z ang. business-to-business) to dwie różne formy współpracy. Ta pierwsza pozwala na odpłatne pośredniczenie w zawieraniu umów w imieniu i na rzecz zleceniodawcy. Druga umożliwia świadczenie dowolnych usług na rzecz innego podmiotu, który jest zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia.

Tak jak umowa o dzieło, są to umowy cywilnoprawne. Łączy je także fakt, że zarówno umowa B2B, jak i agencyjna zawierane są między przedsiębiorcami. Żadna z nich nie jest wliczana do stażu pracy, co oznacza, że tego typu umowy nie są uwzględniane przy przyznawaniu prawa do świadczenia emerytalnego. 

• Czy umowa agencyjna wlicza się do emerytury?

Jeśli strony umowy odprowadzają składki emerytalne, okres obowiązywania umowy może wpływać na wysokość emerytury.

Umowa agencyjna a wynagrodzenie

Zgodnie z art. 758 Kodeksu Cywilnego agent ma prawo zażądać prowizji, jeśli w umowie nie określono innego sposobu wynagrodzenia. Prowizja naliczana jest w wysokości zależnej od liczby lub wartości zawartych przez agenta umów.

Wysokość prowizji może, ale nie musi zostać zawarta w umowie. Jeśli nie została ustalona, jej wysokość zależy od zwyczajowo przyjętej w stosunkach danego rodzaju, w miejscu działalności prowadzonej przez agenta. A gdy ustalenie prowizji w ten sposób nie jest możliwe, jej wysokość powinna uwzględniać wszystkie okoliczności mające bezpośredni związek z wykonaniem zleconych w umowie czynności.

Umowa agencyjna w formie pisemnej umożliwia wprowadzenie zapisu o odpowiedzialności agenta za wykonanie zobowiązania wobec zleceniodawcy przez klienta. Takie zastrzeżenie wprowadzane jest za dodatkowym wynagrodzeniem określanym jako „prowizja del credere”.

Umowa agencyjna a urlop

W przeciwieństwie do umów o pracę umowy agencyjne nie są regulowane przez Kodeks Pracy. Tak jak umowa agencyjna, ewentualny urlop wypoczynkowy nie jest regulowany zapisami ustawy. W rezultacie agent nie ma odgórnego prawa do zwolnienia lekarskiego (dawniej L4) czy urlopu – kwestie tego typu można uwzględnić w samej umowie, na przykład ustalając wymiar płatnego urlopu.

Umowa agencyjna a ZUS

Agent jest przedsiębiorcą, dlatego jest zobowiązany do odprowadzania składek – obowiązkowe składki ZUS dla umowy agencyjnej to składka na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne. Dobrowolnie można odprowadzać składkę na ubezpieczenie chorobowe.

Podstawa wymiaru składek to dochód agenta ustalany w zależności od formy opodatkowania i charakteru prowadzonej działalności. Jeśli umowa agencyjna zbiega się z inną formą zatrudnienia, konieczne może być uwzględnienie dodatkowych zasad dotyczących składek.

Umowa agencyjna a VAT

Art. 5 ust. 1 pkt 1 Ustawy o VAT wskazuje, że odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. W związku z tym agent jest zobowiązany do opodatkowania przychodu ze świadczenia usług określonych w umowie agencyjnej. Podstawa opodatkowania to kwota prowizji w wartości netto.

Umowa agencyjna a franczyza

Umowa agencyjna, tak jak franczyza, może być wykorzystywana jako sposób na współpracę w ramach sieci. Podczas gdy agent działa na rzecz i w imieniu przedsiębiorcy, za wykonane działania otrzymując określone wynagrodzenie, franczyzobiorca jest niezależnym przedsiębiorcą, który działa nie tylko we własnym imieniu, ale równocześnie na własny rachunek.

Umowa agencyjna a przychód

Jako umowa, której celem jest pośrednictwo w sprzedaży, umowa agencyjna nie została objęta podatkiem u źródła. Jednak odpłatne świadczenie usług na terenie Polski podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, co oznacza, że należy rozliczyć przychód ze świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej.

Dodatkowo przychód uzyskany z umowy agencyjnej opodatkowany jest podatkiem dochodowym. Prowizja powinna zostać zawarta w Księdze Przychodów i Rozchodów (KPiR) – siódma kolumna: sprzedaż towarów i usług.

Umowa agencyjna: wady i zalety

Umowy agencyjne mają wiele zalet dla obu stron. Zleceniodawca może skupić się na głównej działalności firmy, jednocześnie dbając o jej rozwój i poszerzając zasięg działania. Elastyczność współpracy z agentem zapewnia oszczędność (wynagrodzenie prowizyjne), zapewniając przy tym dostęp do specjalistycznej wiedzy i sieci kontaktów.

Z kolei agent zyskuje szansę na zdobycie doświadczenia w różnych branżach, mogąc swobodnie organizować swoją pracę. Wynagrodzenie na zasadzie prowizji motywuje do działania, a dobre wyniki mogą zapewnić znacznie wyższe zarobki niż w przypadku tradycyjnej współpracy.

• Umowa agencyjna – na co uważać?

Agentura nie jest wolna od wad. Przede wszystkim problemem może być brak stałego wynagrodzenia. Istnieje ryzyko, że agent nie otrzyma prowizji, na przykład wtedy, gdy umowa nie dojdzie do skutku.

Nie ma też możliwości, aby obowiązywała umowa agencyjna bez działalności gospodarczej. Ten typ umowy zarezerwowany jest dla przedsiębiorców, czyli osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i osób prawnych. Oznacza to między innymi koszty prowadzenia działalności, niewliczanie umowy do stażu pracy czy brak zaplecza socjalnego (urlop wypoczynkowy, zwolnienie lekarskie itp.).

Czytaj także: Twoja strefa geniuszu – czym jest? Jak ją znaleźć?