W latach 2009 - 2011 w związku z kryzysem gospodarczym, wprowadzono w Polsce ustawę specjalną, która popularnie nazywana jest ustawą antykryzysową. Miała ona na celu złagodzenie skutków kryzysu dla przedsiębiorców i pracowników. W 2013 wprowadzono kolejną ustawę, która została nazwana drugą ustawą antykryzysową i która wprowadziła nieco inne narzędzia do walki z kryzysem. Co warto o nich wiedzieć?
Ustawa antykryzysowa – co to jest?
Jest to dokument specjalny, stworzony w celu ułatwienia firmom funkcjonowania na trudniejszym rynku, który doświadczał kryzysu ekonomicznego i gospodarczego. W założeniu była to ustawa kierowana do przedsiębiorców, których firmy znalazły się w trudnej sytuacji finansowej oraz do pracowników tych firm. Jednocześnie, część przepisów objęła swoim zakresem działania wszystkich przedsiębiorców, niezależnie od ich sytuacji ekonomicznej. Byli oni uprawnieni do korzystania z postanowień ustawy. Pierwsza ustawa antykryzysowa została chwalona 1 lipca 2009 roku. Ustawa antykryzysowa dla pracodawców i pracowników miała na celu złagodzić skutki kryzysu ekonomicznego. Jej wejście w życie nastąpiło 22 sierpnia 2009 roku (Dz.U. 2009 nr 125 poz. 1035).
Ustawa antykryzysowa – zmiany w prawie pracy
Na mocy ustawy pracodawca zyskał kilka narzędzi, które pozwalały mu na przetrwanie okresu stagnacji ekonomicznej. Dotyczyły one przede wszystkim umowy o pracę na czas określony, czasu pracy oraz możliwości uniknięcia wypłaty odprawy zwalnianemu pracownikowi. Poza tym wprowadzono:
• Zniesienie limitu umów na czas określony – pracodawcy mogli zawierać nieograniczoną liczbę umów na czas nieokreślony z pracownikiem, pod warunkiem, że łączny czas ich trwania nie przekroczy 24 miesięcy.
• Ustawa antykryzysowa a czas pracy – dzięki wprowadzeniu ustawy, pracodawcy mogli wydłużyć okres rozliczeniowy do 12 miesięcy w każdym systemie czasu pracy. Ustawa wprowadziła również możliwość tworzenia indywidualnych harmonogramów czasu pracy, w ramach których ponowne rozpoczęcie pracy w tej samej dobie nie stanowiło pracy w godzinach nadliczbowych. Oczywiście przepisy dotyczące dobowego i tygodniowego odpoczynku nie mogły być naruszone.
Dodatkowo, ustawa wprowadziła narzędzia finansowe:
• Subsydiowanie zatrudnienia dla pracodawców, u których wystąpił spadek obrotów gospodarczych (sprzedaż) nie mniejszy niż 25% w ujęciu ilościowym lub wartościowym w ciągu kolejnych 3 miesięcy (rok do roku).
• Świadczenia dla pracowników przedsiębiorców w trudnej sytuacji finansowej, którzy wyrazili zgodę na objęcie ich przestojem ekonomicznych na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Świadczenia te objęły wypłatę wynagrodzenia w wysokości 100% zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium z Funduszu pracy na czas szkolenia lub studiów podyplomowych.
• Wsparcie dla przedsiębiorców z FGŚP na opłatę składek na ubezpieczenie społeczne pracowników na czas maksymalnie 6 miesięcy.
Po okresie obowiązywania pierwszej ustawy, sytuacja na polskim rynku pracy nadal nie była dobra, dlatego w 2013 roku stworzono drugą specustawę, której celem była pomoc przedsiębiorstwom dotkniętym kryzysem oraz pracownikom zagrożonym utratą miejsc pracy. Druga ustawa antykryzysowa jest to ustawa z 11 października 2013 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z ochroną miejsc pracy.
Główne założenia drugiej ustawy to:
• Udzielanie bezpośredniej pomocy finansowej z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dopłaty do wynagrodzeń pracowników w firmach zagrożonych upadłością,
• Dofinansowanie z Fundusz pracy kosztów szkoleń pracowników objętych przestojem ekonomicznym lub obniżonym czasem pracy.
Dotyczy ona tych przedsiębiorców, którzy mogą wykazać spadek obrotów nie mniejszy niż 15% w ciągu kolejnych 6 miesięcy.
Ustawa antykryzysowa – do kiedy obowiązuje?
Pierwsza ustawa antykryzysowa czas trwania miała z góry określony i obowiązywała do końca 2011 roku. Druga ustawa pozwalała na zawieranie umów o dofinansowanie szkoleń dla pracowników lub wypłatę świadczeń do 30 czerwca 2014 roku, a po tym okresie prowadzi się miesięczny monitoring stopy bezrobocia i w sytuacji koniecznej wydawane jest rozporządzenie określające kwotę i okres stosowania pomocy dla przedsiębiorców. Druga ustawa antykryzysowa obowiązuje do de facto nieokreślonego czasu. Jej ustalenia są nadal w mocy. W ustawie, w art. 30 rozpisano limity wydatków będące skutkiem finansowym ustawy do 2022 roku.
Ustawa antykryzysowa a umowa o pracę na czas określony
Ustawa antykryzysowa wprowadziła przede wszystkim nielimitowane umowy o pracę na czas określony, które mogły być zawierane z pracownikiem. Przed wprowadzeniem ustawy, pracodawca mógł zawrzeć z pracownikiem maksymalnie dwie umowy na czas określony, a kolejna umowa była już automatycznie przekształcana w umowę na czas nieokreślony. Przepisy antykryzysowe wprowadziły jedynie limit okresu zatrudnienia na umowach na czas określony do maksymalnie 24 miesięcy (łącznie).
Trzecia umowa o pracę a ustawa antykryzysowa
W myśl ustawy pracodawca może zawierać z pracownikiem dowolną liczbę umów na czas określony, ale musi pamiętać, by łączny ich czas trwania nie przekroczył 24 miesięcy. Tym samym, ustawa antykryzysowa umożliwiła umowy terminowe zawierane na krótkie okresy z jednym pracodawcą w nielimitowanej liczbie. Jednak ta możliwość obecnie już nie obowiązuje.
Ustawa antykryzysowa – prawo pracy
W momencie tworzenia ustawy antykryzysowej, Kodeks pracy nie obejmował elementów związanych np. z możliwością wydłużania okresu rozliczeniowego czasu pracy. Ustawa antykryzysowa czas pracy (jego rozliczenie) wydłużyła do 12 miesięcy. Po tym jak przestała obowiązywać, pracodawcy musieli powrócić do standardowego rozliczania czasu pracy, obejmującego maksymalnie 4 miesiące. W sierpniu 2013 roku, do Kodeksu pracy weszła nowelizacja, która włączyła przepisy antykryzysowe w prawo pracy i wprowadziła możliwość wydłużenia okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy.
