Prawo autorskie, dozwolony użytek publiczny, a w końcu prawo cytatu – to jedno z najpowszechniejszych praw, z jakiego chętnie korzystamy w internecie. W praktyce oznacza to, że prowadząc chociażby blog firmowy, w przygotowywanych artykułach możemy przytoczyć fragment lub całość dzieła innego autora. Warto jednak pamiętać, że cytowanie poddane jest pewnym ograniczeniom. Jakim? Czy za każdym razem należy podawać źródło cytowanego dzieła? Na jakich warunkach można posługiwać się prawem cytatu, a co grozi za jego nieprzestrzeganie?
Spis treści
- Co to jest prawo cytatu?
- Prawo cytatu – na jakich warunkach można się nim posługiwać?
- Prawo cytatu – co grozi za jego nieprzestrzeganie?
- Prawo do cytatu – gdzie umieścić informację o autorze i źródle cytatu?
- Prawo do cytatu – czy można modyfikować cytat?
- Prawo cytatu – jaki jest koszt umieszczenia cytatu?
Co to jest prawo cytatu?
Blogerzy, dziennikarze, autorzy artykułów czy chociażby osoby odpowiedzialne za prowadzenie bloga firmowego – prawo cytatu to dla nich jedno z najczęściej i najchętniej wykorzystywanych praw. Pozostaje tylko pytanie, czym tak naprawdę jest prawo cytatu i czy wszyscy zdajemy sobie sprawę z ograniczeń, z jakimi się ono wiąże?
Zdefiniowanie prawa cytatu może przysporzyć nam pewnych problemów, bowiem jest to określenie potoczne, dotyczące wyjątku w prawie autorskim. Cytat jest bez wątpienia jednym z najpowszechniejszych zastosowań prawa autorskiego w praktyce. Dozwolony użytek fragmentów cudzego tekstu (lub krótkich tekstów w całości) we własnej publikacji zapewnia art. 29. Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W tym miejscu warto przytoczyć go w całości:
Art. 29. Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów oraz rozpowszechnione utwory plastyczne, utwory fotograficzne lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym celami cytatu, takimi jak wyjaśnianie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawami gatunku twórczości.
Art. 29.1. Wolno korzystać z utworów na potrzeby parodii, pastiszu lub karykatury, w zakresie uzasadnionym prawami tych gatunków twórczości.
Art. 29. 2. Wolno w sposób niezamierzony włączyć utwór do innego utworu, o ile włączony utwór nie ma znaczenia dla utworu, do którego został włączony.
Przekładając teorię na praktykę, możliwe jest więc wykorzystanie pewnych fragmentów cudzej twórczości w utworach własnych, a wszystko to bez konieczności uzyskania zgody danego twórcy.
W świetle przepisów możliwe jest więc korzystanie z prawa cytatu tylko w utworze, który sam stanowi samodzielną całość.
Pamiętaj!
Wykorzystując prawo cytatu we wpisie na blogu firmowym czy w artykule prasowym, należy pamiętać, że cytowany fragment cudzego dzieła nie może stanowić większości publikowanego materiału, a powinien być jedynie jego uzupełnieniem.
Prawo cytatu – na jakich warunkach można się nim posługiwać?
Prawo do cytatu i przytoczenie cudzej twórczości we własnych dziełach bywa ogromnym udogodnieniem, dlatego z tego rodzaju przywileju bardzo często korzystają dziennikarze, blogerzy, copywriterzy, wszelkiego rodzaju publicyści i osoby prowadzące strony firmowe. W tym wszystkim nie wolno jednak zapominać, że prawo cytatu występuje jednocześnie w pewnymi zastrzeżeniami i ograniczeniami. Co warto wiedzieć w kwestii zagadnienia: prawo cytatu – zasady?
Pamiętaj!
Prawo cytatu pozwala na korzystanie z fragmentów cudzych utworów pod warunkiem zachowania wymaganych prawem zasad.
Po pierwsze – co zostało już wyżej zaznaczone – przytaczany cytat musi być częścią utworu, który samoistnie, czyli pozbawiając go przytoczonego fragmentu, nadal pozostaje utworem chronionym prawami autorskimi.
Po drugie – art. 29. mówi, że przytoczenie obcego dzieła musi mieć uzasadnienie, a wśród celów takiego zabiegu możemy wymienić:
-
szczegółowe wyjaśnienie,
-
polemikę,
-
analizę krytyczną lub naukową,
-
edukację.
Po trzecie – wykorzystanie fragmentu cudzej twórczości powinno być zaznaczone w taki sposób, by odbiorca nie miał żadnych wątpliwości, że w danym przypadku ma do czynienia właśnie z cytatem. Konieczne jest więc podanie autora dzieła z imienia i nazwiska oraz źródła, z którego zaczerpnięty został dany fragment.
Pamiętaj!
Cytowane dzieło powinno być wcześniej rozpowszechnione. Przytaczanie utworów nierozpowszechnionych bez uzyskania wcześniejszej zgody autora jest ingerencją w prawo do decydowania o pierwszym rozpowszechnianiu utworu publiczności.
Prawo cytatu – co grozi za jego nieprzestrzeganie?
Prawo cytatu to jedna z form dozwolonego użytku, którą przewiduje Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ten sam dokument określa również sankcje za nieprzestrzegania wymogów dotyczących stosowania prawa cytatu. O karach mówi między innymi art 115. Ustawy:
1. Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.
2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie.
Pamiętaj!
Powielanie i wykorzystywanie cudzych dzieł niespełniających warunków prawa cytatu jest naruszeniem majątkowych praw autorskich.
W tym miejscu warto również wspomnieć, że w przypadku nieprzestrzegania prawa cytatu może również dojść do naruszenia autorskich praw osobistych. Z taką sytuacją możemy mieć do czynienia chociażby w przypadku nierzetelnego wykorzystania dzieła – przytoczenia cytatu w sposób zniekształcający główną myśl autora.
Prawo do cytatu – gdzie umieścić informację o autorze i źródle cytatu?
Jednym z obowiązków osoby korzystającej z prawa cytatu jest stosowne oznaczenie cytowanego fragmentu. Ten powinien być opatrzony informacją o imieniu i nazwisku autora oraz źródle cytowanego dzieła. Jest to zasada, od której nie istnieją żadne wyjątki. Wykorzystanie fragmentu utworu i pominięcie informacji o jego faktycznym autorze – w ujęciu prawa jest niczym innym jak plagiatem.
Pamiętaj!
Posługując się cytatem i przytaczając fragment cudzego utworu, zawsze należy poinformować o autorze oraz źródle cytowanego dzieła. W sytuacji, gdy autor utworu jest nieznany, również należy zamieścić taką informację.
Cytowane na firmowym blogu dzieło powinno być oznaczone w taki sposób, by czytelnik nie miał żadnych wątpliwości co do pochodzenia cytatu i mógł jednoznacznie zidentyfikować utwór, z którego pochodzi cytowany fragment. W przypadku artykułów, w których przytaczamy słowa z cudzych utworów, najczęściej stosowanym rozwiązaniem jest wymienienie autora w treści artykułu bądź zapisanie go w przypisie bądź w nawiasie.
Prawo do cytatu – czy można modyfikować cytat?
Cytat to dosłowne przywołanie fragmentu cudzego tekstu / wypowiedzi – jakiekolwiek zmiany w przytaczanym fragmencie utworu mogą zmienić pierwotną myśl autora, a w świetle prawa mogą być rozumiane jako opracowanie. Zgodnie z zapisami Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, cytaty nie mogą być zmieniane, a wszelkie uwagi dotyczące oryginalnego tekstu powinny zostać wyraźnie zaznaczone. Konieczność taka może wystąpić chociażby w przypadku pisowni niezgodnej z polską ortografią – w takiej sytuacji należy zastosować dopisek: pisownia oryginalna.
Jednocześnie prawo cytatu dopuszcza ingerencję w całość utworu, która jest niezbędna z punktu widzenia wyodrębnienia danego fragmentu. Wówczas stosuje się zapis pominięcia wyrażony poprzez: „(…)”.
Prawo cytatu – jaki jest koszt umieszczenia cytatu?
Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie przewiduje wynagrodzenia dla autora cytowanego dzieła. Korzystanie z prawa do cytatu – z przestrzeganiem wymogów narzuconych przez prawo – nie wiąże się więc z naliczeniem żadnych kosztów.
Zgodnie z art 34. prawa autorskiego w przypadku korzystania z prawa cytatu twórcy dzieła nie przysługuje prawo do wynagrodzenia. Korzystanie z utworów w granicach dozwolonego użytku i pod warunkiem wymienienia autora dzieła oraz jego źródła jest więc bezpłatne.
