Rynek pracy – definicja
Rynek pracy to zbiór zagadnień, form, instytucji związanych z poszukiwaniem zatrudnienia, tworzeniem miejsc pracy oraz relacji między tymi elementami. To także, idąc za Internetową Encyklopedią PWN „(…) ekonomiczny, społeczny i polityczny obszar, na którym rozgrywają się wszelkie procesy z zakresu szeroko rozumianego zatrudnienia i bezrobocia”.
Dwa ważne pojęcia, które uwzględnia się podczas analizy funkcjonowania rynku pracy to popyt i podaż. Popyt na pracę wiąże się z liczbą wolnych oraz zajętych miejsc pracy, zapotrzebowaniem na specjalistów i pracowników. Podaż z kolei to liczba osób, które mogą zaoferować swoją wiedzę, umiejętności i zaangażowanie w wykonywanie konkretnych obowiązków w celach zarobkowych.
Rodzaje rynków pracy
Rynek pracy w Polsce i na świecie bada się według szeregu kryteriów, mających pokazać panujące tendencje, pomagające definiować problemy oraz pozwalające porównywać między sobą rynki pracy na różnych szczeblach.
Możemy więc spotkać się z podziałem uwzględniającym obejmowany obszar – lokalny rynek pracy, o charakterze krajowym lub europejskim. W każdym z nich bierze się pod uwagę inny zasięg terytorialny, przez co inna jest też skala obserwowanych zjawisk popytu i podaży.
Kolejne kryteria podziału mogą dotyczyć np. zawodów, wieku zatrudnionych i osób poszukujących pracy, narodowości, wykształcenia itd.
Innym podziałem na rynku pracy jest ten uwzględniający legalność zatrudnienia. Instytucje badają i prowadzą statystyki dotyczące oficjalnej pracy ale próbują także przeanalizować zjawisko szarej strefy i pracy na czarno.
Cechy rynku pracy
Oceniając rynek pracy pod tak wieloma względami można określić dominujące w nim tendencje i zagrożenia. Jedną z nich jest dynamika rozwoju – w jakim tempie i na jak długo zmieniają się relacje między podażą a popytem, czy są one podobne dla poszczególnych obszarów. Możemy spotkać się z określeniem rynku otwartego lub zamkniętego.
Inne cechy rynku pracy można wyznaczyć na podstawie takich kryteriów jak płeć, wiek czy sposób uzyskiwania przychodu. Na danym obszarze mówi się np. o rynku pracy kobiet, osób starszych, samozatrudnionych.
Zasoby rynku pracy
Głównym zasobem rynku pracy są ludzie np. w wieku produkcyjnym, poprodukcyjnym i tacy, którzy dopiero za jakiś czas będą zdolni do wykonywania konkretnych obowiązków. Każdą z tych grup można podzielić jeszcze według bardziej szczegółowych kryteriów (np. pracujący, bezrobotni poszukujący pracy, nieposzukujący itp.).
W ramach wspierania i rozwoju tych zasobów odpowiednie instytucje tworzą programy mające podtrzymać i zmobilizować ludzi do aktywności zawodowej. Fundusze na doszkalanie, kontrola zwolnień grupowych czy fundusze i programy wsparcia dla osób, które utraciły zatrudnienie mają w sposób ciągły zapewniać pomoc poszczególnym grupom pracowników.
Elementy rynku pracy
Ze względu na bardzo szeroką definicję rynku pracy można wyróżnić szereg elementów składających się na niego. To przede wszystkim zasoby stanowiące o podaży, a także firmy, instytucje wpływające na popyt.
Ważną rolę pełnią także publiczne i niepubliczne instytucje rynku pracy, między innymi wspomagające osoby bezrobotne w znalezieniu zatrudnienia, pomagające wdrożyć się i wpasować we współczesny rynek pracy.
Czynniki kształtujące rynek pracy
Wpływ na stan rynku pracy mają czynniki związane zarówno z liczbą ludności, jak i ich umiejętnościami. Niże demograficzne, spadek liczby urodzeń powoduje deficyt rąk do pracy.
Brak nowych stanowisk może też być związany z postępem technologii i zastępowaniem pracowników zautomatyzowanymi systemami. Z kolei te systemy powinny być obsługiwane przez wykwalifikowanych specjalistów. Na tej podstawie można więc stwierdzić że znaczący wpływ na rynek pracy ma stan gospodarki, to w jakim kierunku i jak szybko się zmienia.
W wymienianiu czynników kształtujących rynek pracy nie można również pominąć polityki przyjętej przez dane państwo. Czy jest otwarte na zatrudnianie cudzoziemców, czy wspiera rodaków w poszukiwaniu pracy za granicą.
