Pracodawcy deklarują w ogłoszeniach, że poszukują osób posiadających określone kwalifikacje. Rzadko wspominają jednak o innym, bardzo ważnym kryterium przyjęcia pracownika do firmy: samodzielności. Nawet jeśli nie mówią o niej wprost na rozmowie kwalifikacyjnej, testują samodzielność kandydatów do pracy na różne sposoby. W epoce, w której nowe kompetencje potrzebne do podjęcia pracy na wielu średnich stanowiskach można zdobyć nawet w kilka tygodni, samodzielność staje się jedną z najważniejszych umiejętności przyszłości. Oto na czym polega samodzielność w pracy i jak weryfikują ją rekruterzy oraz pracodawcy.
Spis treści
Samodzielność w pracy – dlaczego jest ważna
Może się wydawać, że pracodawcom zależy przede wszystkim na tym, by zatrudnić pracownika o określonych umiejętności, który będzie wykonywał polecenia. W końcu zgodnie z prawem pracy:
Kodeks pracy, art. 100 § 1:
Pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.
Bez wątpienia pracodawcy chcą mieć „na pokładzie" osoby, które nie będą kwestionować każdego polecenia i będą potrafiły profesjonalnie pracować nawet mimo że nie zgadzają się z jakąś decyzją przełożonego. Wymaga tego organizacja pracy wielu ludzi do osiągnięcia jednego, spójnego celu.
Dynamiczny rynek pracy premiuje pracowników samodzielnych i elastycznych
Dlaczego zatem chcieliby zatrudnić osobę wysoce samodzielną? By odpowiedzieć na to pytanie, warto spojrzeć na kompetencje poszukiwane na rynku pracy w świetle dynamicznych zmian w wielu branżach w ciągu ostatnich kilka lat. Co więcej, są branże, w których nowe stanowiska i potrzeby kompetencyjne powstają nawet co kilka miesięcy. Kiedy zmienia się dziedzina zawodowa, przede wszystkim za sprawą rozwoju nowych technologii, ale też przemian społecznych i prawnych, wówczas pracownik nie może długo bazować w pracy na posiadanych kompetencjach – musi za to umieć szybko się dostosowywać, reagować i podejmować samodzielne, przemyślane decyzje. W tym kontekście samodzielność pracy staje się jedną z najważniejszych umiejętności naszych czasów.
Pracownicy w szybko zmieniających się branżach nie zawsze mogą bazować na decyzji przełożonych, gdyż ci często znajdują się w dokładnie tej samej sytuacji. Wobec nowości i bez precedensu decyzje podejmowane są częściowo w oparciu o wcześniejsze doświadczenia fachowców, częściowo z uwagi na przewidywane skutki biznesowe i prognozy dotyczące dalszego rozwoju technologii. Samodzielni pracownicy coraz częściej stają się nie tylko wykonawcami, ale i partnerami w podejmowaniu decyzji w obliczu nieznanego.
Nowe stanowiska związane z wdrażaniem technologii
W różnych dziedzinach zawodowych powstają także nowe stanowiska, które mają za zadanie stanowić pomost między praktyką i doświadczeniem ludzkim a wykorzystaniem sztucznej inteligencji i innych nowych technologii. Są to stanowiska np.:
- implementujące nowe technologie w praktyki firmy,
- związane ze szkoleniem kadry, jak korzystać z technologii,
- związane ze stosowaniem nowych norm prawnych,
- analityczne, polegające na uzyskiwaniu, analizowaniu danych z nowych narzędzi, a także przedstawianiu wyników analiz np. zarządowi, różnym działom firmy, klientom.
Te stanowiska wymagają posiadania specjalistycznej wiedzy w danej dziedzinie, ale także ciekawości i dociekliwości, otwartości wobec nowinek i zmian, ogromnej determinacji do uczenia się, odwagi sprawdzenia w nowej roli oraz umiejętności samodzielnego podejmowania decyzji. Na tych nowych stanowiskach pracownik w mniejszym stopniu wykonuje polecenia przełożonego, co samodzielnie inicjuje różne rozwiązanie, doradza menedżerom w kwestii strategii rozwoju, wychodzi z inicjatywą zastosowania nowych narzędzi i realizuje zadania, które nigdy wcześniej nie były podejmowane. Tu nie sprawdzi się osoba, której trzeba krok po kroku tłumaczyć, co ma być zrobione – potrzebny jest lider o wysokim stopniu samodzielności pracy.
Duże projekty
Nawet w branżach, w których wdrażanie nowych technologii nie jest tak pilnym zadaniem, przełożeni i pracodawcy mogą preferować – i często preferują – samodzielnych pracowników, którym mogą spokojnie powierzyć część projektu i będą mieć pewność, że zadanie zostanie wykonane bez konieczności nieustannego nadzoru i pomocy.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w wielu dziedzinach, w których realizowane są szeroko zakrojone, czasochłonne projekty. Nie ma możliwości, by zarządzający nimi menedżer nieustannie wydawał polecenia każdej osobie. Im bardziej samodzielny i zaradny jest pracownik, tym bardziej odpowiedzialne zadania można mu powierzać. Jest to korzystne dla obu stron: menedżer zostaje częściowo odciążony, a pracownik rozwija kompetencje i uczy się samodzielnie rozwiązywać napotykane trudności.
Praca zdalna i hybrydowa
Wreszcie, samodzielność pracownika stała się kluczową kompetencją w zespołach pracujących w trybie zdalnym i hybrydowym. W home office możliwość nadzorowania pracownika, a także pomagania mu w rozwiązywaniu napotykanych trudności, jest znacznie ograniczona.
Co więcej, to na pracownika w znacznym stopniu przeniosła się odpowiedzialność za organizację harmonogramu wykonywanych zadań w ciągu dnia, tygodnia czy miesiąca. Pracownik często sam decyduje, jakie zadanie zrealizuje w danym czasie. Musi umieć się zmobilizować, odciąć od innych bodźców, stał się swoim własnym managerem.
Brak samodzielności pracy jest jednym z najważniejszych przeciwwskazań dla pracy zdalnej. Osoby niezdolne do samodzielnego działania i organizowania sobie pracy, będą doświadczać dużych trudności w realizowaniu zadań. Mogą zgubić się w chaosie projektów, zawalać terminy czy prokrastynować, skoro „nikt im nie patrzy na ręce".
Z drugiej strony osoby wysoce samodzielne i z umiejętnościami menedżerskimi w zakresie organizacji pracy na home office prawdopodobnie będą czuć się świetnie. One nie potrzebują stałego nadzoru, często wolą same ułożyć sobie zadania w preferowany sposób, a praca zdalna może pozytywnie wpływać na ich efektywność.
Samodzielny pracownik to pracownik z doświadczeniem?
„Doświadczenie w pracy na podobnym stanowisku" to jedno z najczęściej powtarzanych wymagań w ogłoszeniach o pracę, niezależnie od branży czy stopnia stanowiska! Czasami nawet od juniorów wymaga się doświadczenia, dlatego wielu studentów i uczniów decyduje się na zatrudnienie już w trakcie nauki.
Warto postawić pytanie: dlaczego pracodawcy wolą zatrudnić osobę z doświadczeniem?
Nasuwająca się odpowiedź to ta, że dzięki temu istnieje większa szansa, że nowy pracownik poradzi sobie z obowiązkami i szybciej się wdroży. W domyśle: nie trzeba go będzie wszystkiego krok po kroku uczyć, tracić czas na długie szkolenia, nie będzie wymagać ścisłego nadzoru, bo sam będzie wiedzieć, co robić w końcu robił coś podobnego w przyszłości. Innymi słowy: doświadczony pracownik jest bardziej samodzielny.
Kiedy pracodawcy lub rekruterzy w czasie rozmowy o pracę pytają o wcześniejsze doświadczenie, wykonywane obowiązki, w istocie chcą uzyskać informację, czy to doświadczenie i te realizowane zadania pozwolą pracownikowi jak najlepiej sprawdzić się w nowej roli. Czego kandydat się nauczył, co już przetrenował, z czym się mierzył – a co pozwoli mu sprostać nowym wyzwaniom? Doświadczony pracownik jest pod tym względem lepszy od tego, który posiada jedynie wiedzę teoretyczną. Wcześniejsze trudności przygotowały go do radzenia sobie z nowymi problemami w pracy i podejmowania dojrzałych.
Pracownik z doświadczeniem to pracownik samodzielny?
Z drugiej strony jednak nie każdy doświadczony pracownik jest samodzielny. Są osoby, które przez wiele lat pracowały na stanowiskach niewymagających rozwiązywania problemów, podejmowania inicjatywy, autonomii i samodzielności w pracy. Jest wiele pozycji asystenckich czy wykonawczych, które po prostu nie wymagają samodzielności, a jedynie pieczołowitego wykonywania powierzonych zadań.
Dlatego duże doświadczenie nie zawsze oznacza samodzielności i umiejętności podejmowania autonomicznych decyzji. Samodzielny pracownik ma predyspozycje do przejęcia odpowiedzialności za podejmowane działania. Liczy się także zdolność do poradzenia sobie z presją i stresem wiążącym się z samodzielnością. Inne istotne cechy osoby samodzielnej, niewynikające z doświadczenia, to kreatywność, spostrzegawczość, umiejętność krytycznego myślenia i wyciągania wniosków.
Warto o tym pamiętać: osoby z doświadczeniem niekoniecznie są samodzielne w pracy. Utożsamianie doświadczenia z samodzielnością to błąd, który często popełniają pracodawcy, przyznając wieloletnim pracownikom role kierownicze, kiedy ci nie mają odpowiednich predyspozycji do kierowania zespołem, a po prostu są świetnymi wykonawcami.
Samodzielność jako cecha do pewnego stopnia niezależna od doświadczenia to również szansa dla absolwentów, młodych i utalentowanych pracowników, którzy mają niewiele pozycji w CV, ale za to posiadają charyzmę lidera, nie poddają się utartym schematom i chętnie uczą się nowych rzeczy. Jest to powód, dla którego warto aplikować na oferty pracy, w których zaznaczono wymóg doświadczenia, nawet jeśli takiego doświadczenia się nie posiada. Nie zaszkodzi spróbować przekonać pracodawcę, że jest się osobą samodzielną i potrafiącą podejmować inicjatywę, dokładnie taką, jakiej potrzebują.
Samodzielny pracownik – zalety
Samodzielne wykonywanie pracy przez pracownika wiąże się z szeregiem zalet zarówno dla pracodawcy, jak i zatrudnionej osoby.
Jak samodzielność pracowników opłaca się organizacji? Przełożony otrzymuje wsparcie od odpowiednio przygotowanego personelu. Część decyzji, mniej istotnych z jego punktu widzenia, może zostać podjętych na niższym poziomie w strukturze firmy. Przez to po pierwsze skraca się czas podejmowania decyzji, po tworzą się szanse na wykorzystanie nagłych, nietypowych okoliczności.
Pracownik może z kolei zdobyć przede wszystkim cenne doświadczenie. Inicjowanie rozwiązań zamiast stosowania gotowych wytycznych – daje duże pole do działania. Zyskuje się możliwość wprowadzania własnych innowacji, nieszablonowego podejście do starych problemów (w wyznaczonym zakresie).
Kiedy w firmie panuje kultura samodzielności, pracownik jest bardziej zaangażowany w wykonywanie swoich obowiązków, ponieważ dużo od niego zależy. Stara się też wykazać i zdobyć zaufanie, gdyż w ten sposób umocni swoją pozycję i będzie mógł rozwijać się np. po szczeblach kariery. Korzyści są więc obustronne.
Czytaj także: Toksyczna praca – 5 sygnałów, które powinny Cię zaniepokoić
Samodzielny pracownik – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy samodzielność w pracy to zawsze zaleta?
Nie wszystkie role zawodowe wymagają samodzielności, dlatego osoba wysoce samodzielna może nudzić się lub odczuwać frustrację na stanowiskach, na których jej zadaniem jest jedynie ścisłe wypełnianie poleceń.
-
Czy doświadczenie buduje samodzielność?
Doświadczenie zdobyte w pracy może znacząco przyczynić się do rozwoju samodzielności. Samo doświadczenie jednak nie jest tym samym do umiejętność samodzielnej pracy. Potrzebne są też pewne predyspozycje np. zdolność do wzięcia odpowiedzialności za własne działania, poradzenia sobie ze stresem wynikającym z braku wsparcia i nadzoru, autonomia myślenia.
