Nierealistyczne wymagania szefa, przeładowany grafik, goniące terminy, konieczność zostawania po godzinach, czy wreszcie niezadowoleni klienci – te i wiele innych czynników wywołuje tzw. stres organizacyjny w miejscu pracy. Na czym dokładnie polega to zjawisko i jak radzić sobie ze stresem w pracy?
Spis treści
Stres organizacyjny – co to? Objawy
Stres organizacyjny to nadmierny stres w miejscu pracy związany z pełnieniem określonej roli zawodowej. Taki stres zawodowy dotyczy więc między innymi:
- wykonywania obowiązków,
- spełniania oczekiwań przełożonego / pracodawcy,
- pełnienia roli przełożonego, team leadera,
- relacji ze współpracownikami,
- kontaktów z klientami,
- uczestniczeniem w życiu firmy,
- budowaniem własnej marki, profesjonalnego wizerunku,
- niemożnością zachowania równowagi między pracą a życiem prywatnym.
Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia Pracy definiuje stres związany z pracą jako:
wzajemne oddziaływanie między pracownikiem a środowiskiem pracy (wystawianie pracownika na zagrożenia związane ze środowiskiem pracy). Tego typu stres pojawia się, gdy wymagania stawiane przez środowisko pracy przekraczają zdolność pracownika do raczenia sobie z nimi, kontrolowania ich (Badania nad stresem związanym z pracą, Biuletyn „Fakty” 02/06/2000).
Stres organizacyjny – rodzaje
Dr Tomasz Grad w publikacji Stres organizacyjny i syndrom wypalenia się zawodowego w pracy nauczyciela* zauważa, że stres organizacyjny może być wynikiem takich czynników jak:
- konflikt roli – odbieranie jednocześnie dwóch lub więcej przekazów, które są sprzeczne, a nawet się wykluczają;
- wieloznaczność roli – brak istotnych informacji niezbędnych do efektywnego jej pełnienia, a także nieumiejętne ich przekazywanie;
- przeciążenie roli – wysuwanie pod adresem pracownika takich wymagań, których nie jest w stanie spełnić w oddanym do jego dyspozycji czasie i przekazanych mu środkach.
Stres organizacyjny, czyli dotyczący pracy, pojawia się zatem wówczas, gdy mamy poczucie, że nakładane na nas obowiązki, oczekiwania środowiska przerastają nasze możliwości, nie utożsamiamy się z rolą zawodową, nie potrafimy sprostać nowej funkcji czy poradzić sobie z nową sytuacją.
Stres organizacyjny może wynikać z niewłaściwej struktury organizacyjnej firmy (kilku managerów o nachodzących na siebie kompetencjach, nierównomierny rozkład obowiązków służbowych, złe planowanie zadań). Innym powodem jest ogólny charakter danej branży – np. naprzemienne okresy przestoju i przeładowania zadaniami, praca pod presją czasu.
Jako przyczyny stresu wskazuje się także niewłaściwe relacje między zatrudnionymi i ogólnie złą atmosferę w pracy, pogłębiającą poczucie wykluczenia, znużenia i niezadowolenia z pełnionej roli.
* Tomasz Grad, Stres organizacyjny i syndrom wypalenia się zawodowego w pracy nauczyciela, Nauczyciel i Szkoła 1-2 (22-23), 32-38, 2004, artykuł zdigitalizowany i opracowany przez Muzeum Historii Polski.
Stres organizacyjny – jak zapobiegać?
Jak radzić sobie ze stresem organizacyjnym? Kwestią kluczową jest wskazanie źródła lub źródeł problemu. Czy dotyczą one rozkładu zadań, charakteru wykonywanych obowiązków, relacji w pracy, sposobu zarządzania? A może wynikają z osobistych pobudek, np. niezadowolenia z przebiegu własnej ścieżki zawodowej, wypalenia?
Problemy dotyczące niewłaściwej organizacji pracy – przy dobrej woli przełożonego – można rozwiązać. Szef czy manager często nie zdają sobie sprawy np. z tego, że zadania w ich zespole nie są przydzielane równomiernie, powinien uprzedzać zatrudnionych o wzmożonej intensywności działań lub okresach przestoju.
Każdy pracownik powinien zarazem znać swoje prawa – wiedzieć, że nie zawsze musi zgadzać się na nadgodziny, przysługuje mu określony czas na przerwy w pracy, wypoczynek dobowy, tygodniowy, roczny, nie może być dyskryminowany i poddawany mobbingowi itp.
Jeśli źródłem stresu organizacyjnego są konflikty personalne, warto wykazać się dobrą wolą i postarać je rozwiązać, na przykład z udziałem zewnętrznego mediatora.
Pracownik doświadczający stresu organizacyjnego powinien także wiedzieć, gdzie szukać wsparcia. Dobrym pomysłem jest wizyta u psychologa i psychoterapeuty.
Sprawdź także, czym jest stres cyfrowy.
Stres organizacyjny – konsekwencje
Jak informuje na swojej stronie American Psychological Association, chroniczny stres (a taki bywa właśnie stres organizacyjny, jako że wynika z panujących przez długi czas warunków pracy) wpływa zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. APA wskazuje, że długotrwały stres może prowadzić do:
- lęku,
- bezsenności,
- wysokiego ciśnienia krwi,
- bólu mięśni,
- osłabienia układu odpornościowego.
Co więcej, wg Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego, długotrwały stres może przyczynić się do rozwoju takich chorób jak depresja, choroby serca, otyłość.
Warto zauważyć, że długotrwały stres, w tym stres organizacyjny, może negatywnie wpływać na pracę. Do negatywnych skutków takiego stresu można zaliczyć:
- zmniejszenie produktywności i obniżenie efektywności pracy,
- częstsze błędy w pracy,
- zaniedbywanie obowiązków wynikających ze stanowiska pracy,
- wycofanie pracownika z życia firmy,
- pogorszenie atmosfery w zespole,
- nieobecności wywołane pogorszeniem zdrowia fizycznego i psychicznego.
- większą rotację pracowników.
Czy można dostać L4 na stres organizacyjny?
Przewlekły i wysoki stres może mieć bardzo poważne konsekwencje zdrowotne. Dlatego, jeśli zauważamy niepokojące objawy stresu, w tym stresu organizacyjnego, które utrudniają lub wręcz uniemożliwiają nam normalne funkcjonowanie, warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Zwolnienie lekarskie z powodu poważnych skutków stresu może wystawić na przykład lekarz psychiatra.
Czytaj także: Płace w Polsce wkrótce będą jawne. „Nie jesteśmy na to gotowi” – ocenia ekspert
Stres organizacyjny – najczęściej zadawane pytania:
-
Czym jest stres organizacyjny?
Stres organizacyjny to stres wynikający z warunków pracy na danym stanowisku. Często związany jest z niewłaściwym zarządzaniem kadrą, przeładowaniem obowiązkami, zbyt wysokimi wymaganiami, zbyt dużą odpowiedzialnością, wymaganiem wielozadaniowości i wysoką presją czasu.
-
Stres organizacyjny – kogo najczęściej dotyka?
Na stres organizacyjny narażone są wszystkie pracujące osoby, w szczególności zaś te, którym stawia się wysokie wymagania, zleca zadania niedostosowane do ich kompetencji, narzuca wysokie tempo pracy lub osoby pełniące odpowiedzialne funkcje. Na wystąpienie stresu organizacyjnego może mieć wpływ także niewłaściwe zarządzanie (np. kilku szefów zlecających sprzeczne zadania). Stres może pogłębiać także brak możliwości zachowania równowagi między życiem prywatnym a zawodowym.
-
Czy stres organizacyjny wpływa na efektywność pracowników?
Niewielki poziom stresu może mieć pozytywny efekt: działa mobilizująco. Jednak kiedy stres jest wysoki lub długotrwały, może negatywnie wpływać na pracę doświadczającej go osoby, np. obniżyć motywację, obniżyć efektywność, prowadzić do błędów, wycofania społecznego, wypalenia zawodowego, z powodu problemów zdrowotnych fizycznych i psychicznych zwiększyć absencję czy wreszcie doprowadzić do decyzji o opuszczeniu firmy.
