Stres w miejscu pracy – przyczyny, konsekwencje. Jak sobie z nim radzić?

– Podążanie za kultem pracy nie sprzyja zdrowiu psychicznemu ani fizycznemu. Odpoczynek to nie luksus, a biologiczny obowiązek – mówi psycholog i psychoterapeutka Natalia Szarapow. Nie bez powodu – według raportu IPSOS Health Service 2024 problemy ze zdrowiem psychicznym są drugą największą obawą zdrowotną wśród Polek i Polaków. Bardzo dużym problemem okazuje się szczególnie stres zawodowy, który znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie wielu z nas. W obliczu rosnących wymagań zawodowych i presji społecznej coraz trudniej znaleźć nam czas na odpoczynek, a to niesie za sobą poważne konsekwencje dla naszego dobrostanu. Jak skutecznie radzić sobie ze stresem w pracy? Jak obniżyć napięcie związane z obowiązkami zawodowymi i zadbać o własne potrzeby?

Stres – definicja

Stres jest naturalną reakcją organizmu na sytuacje postrzegane jako trudne, wymagające lub potencjalnie niebezpieczne. Z psychologicznego punktu widzenia to stan napięcia emocjonalnego i fizjologicznego, który pojawia się, gdy oceniamy, że dana sytuacja może przerastać nasze możliwości poradzenia sobie z nią. Nie zawsze musi być on paraliżujący – czasem stres działa mobilizująco, pomagając nam sprostać wyzwaniom. Jednak gdy utrzymuje się zbyt długo lub jest zbyt intensywny, zaczyna szkodzić. Stres może negatywnie wpłynąć zarówno na nasze zdrowie psychiczne, jak i fizyczne.

Tymczasem dla wielu osób stał się on niemal nieodłącznym elementem codzienności. Stres towarzyszy nam zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym. Statystyki potwierdzają rosnącą skalę tego zjawiska. Według raportu IPSOS Health Service 2024 problemy ze zdrowiem psychicznym to druga największa obawa zdrowotna wśród Polek i Polaków, wskazywana przez 40 proc. respondentów. Istotne znaczenie ma tutaj silny, przewlekły stres – aż 45 proc. badanych przyznało, że doświadczało go kilkukrotnie w ciągu ostatniego roku. A to z kolei oznacza, że statystyki płynące z Polski znacząco przewyższają globalną średnią wynoszącą 33 proc.

U podstaw stresujących sytuacji leży wiele czynników – od problemów rodzinnych i finansowych, po rosnące wymagania zawodowe. Coraz częściej zacierają się również granice między życiem prywatnym a pracą, co prowadzi do przenoszenia napięć z jednej sfery na drugą. Wyzwania, z jakimi mierzymy się w życiu osobistym, również nie pozostają bez wpływu na naszą wydajność i koncentrację w pracy. Z kolei stres zawodowy odbija się na relacjach i zdrowiu psychicznym poza nią. 

Najwyższy poziom stresu notowano w czasie pandemii, a najnowsze dane wskazują na pewną poprawę sytuacji. Zgodnie z raportem ADP People at Work 2024 odsetek polskich pracowników doświadczających silnego, codziennego stresu zmniejszył się z 22 proc. w 2022 roku do 17,1 proc. w 2024. Jednak mimo tego pozytywnego trendu Polska wciąż wypada gorzej niż średnia globalna, co pokazuje, że problem stresu pozostaje aktualny i wymaga szerokich działań zarówno ze strony pracownika, jak i pracodawcy.

Stres w miejscu pracy – przyczyny

Żyjąc w stanie ciągłego napięcia, często nie zauważamy, jak bardzo normalizujemy ten stan. Tymczasem przewlekły stres może prowadzić do poważnych konsekwencji – wypalenia zawodowego, zaburzeń lękowych czy depresji. Jednym z najbardziej niepokojących rodzajów stresu jest coraz powszechniejszy stres zawodowy.

Najczęstsze przyczyny stresu zawodowego to nadmierne obciążenie obowiązkami, brak kontroli nad wykonywaną pracą i presja czasu. Ogromne znaczenie ma również niepewność zatrudnienia oraz brak równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Nie pomaga również niewystarczające wsparcie ze strony przełożonych.

O to, jakie mogą być przyczyny stresu w pracy, zapytaliśmy psycholożkę i psychoterapeutkę Natalię Szarapow.

–  Na początek warto uświadomić sobie źródło stresu, co konkretnie mnie stresuje w pracy i czy jest to czynnik, na który mam wpływ, mogę go zmienić. Pomocne będzie ustalenie priorytetów, planowanie dnia, delegowanie zadań, dbanie o regularne przerwy. Są to obszary, o które warto dbać na co dzień, nie tylko w okresach zawodowego przeciążenia. Istotnym czynnikiem jest też dbanie o właściwe relacje interpersonalne w pracy – z poszanowaniem granic swoich, jak i współpracowników – tłumaczy psycholog.

– Zewnętrznym źródłem stresu w pracy mogą być np. nadmiar obowiązków, zła atmosfera pracy, niewłaściwa jej organizacja. Źródłami stresu mogą być też wewnętrzne przekonania na temat siebie i pracy, takie jak „odpoczynek to lenistwo”, „muszę być produktywny”, „ciężka praca to powód do dumy”. Podążanie za kultem pracy nie sprzyja zdrowiu psychicznemu, ani fizycznemu. Odpoczynek to nie luksus, a biologiczny obowiązek – podkreśla Natalia Szarapow.

Stres w pracy – objawy

Stres w pracy może objawiać się na wielu poziomach – od pozornie niewielkich wahań nastroju, po poważne dolegliwości psychiczne i fizyczne. Często narasta stopniowo, dlatego tak ważne jest umiejętne rozpoznawanie jego pierwszych sygnałów. Tymczasem te często bywają niezauważone, a nawet jeśli są przez nas dostrzegalne – zostają bagatelizowane. Warto jednak mieć na uwadze, że przewlekłe napięcie może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Dlatego należy uważnie obserwować siebie i swój stan emocjonalny, by w porę zauważyć moment, w którym stres zaczyna przejmować nad nami kontrolę.

Stres w miejscu pracy – konsekwencje

Choć wydaje się, że wielu z nas przyzwyczaja się do życia w ciągłym napięciu, skutki stresu w pracy są wyraźnie odczuwalne i mają ogromny wpływ na nasze zdrowie oraz codzienne funkcjonowanie. Życie w ciągłym napięciu prowadzi przede wszystkim do wyczerpania emocjonalnego i obniżenia odporności psychicznej. Pogarsza się nasze samopoczucie, pojawiają się problemy zdrowotne, a w dłuższej perspektywie może dojść nawet do wypalenia zawodowego i depresji. 

Stres objawia się nie tylko na poziomie psychicznym, ale i fizycznym. Osoby narażone na długotrwały stres często doświadczają przewlekłych bólów głowy, nadciśnienia czy bezsenności. Wszystkie te czynniki wpływają negatywnie na relacje w zespole oraz prowadzą do utraty motywacji i zaangażowania w pracy.

Konsekwencje stresu w pracy odczuwają zarówno pracownicy, jak i pracodawcy. Z perspektywy jednostki, długotrwałe sytuacje stresowe mogą prowadzić do poważnych problemów psychicznych i zdrowotnych. Z kolei z punktu widzenia firmy skutkami są m.in. wzrost absencji chorobowej, większa rotacja kadry oraz zauważalny spadek efektywności i zaangażowania pracowników.

Czytaj także: Twoja strefa geniuszu – czym jest? Jak ją znaleźć?

Jak zminimalizować stres w życiu?

Podstawą zapobiegania stresowi jest zadbanie o kluczowe elementy naszego dobrostanu. Regularny, zdrowy sen, odpowiednio zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna, czas przeznaczony na odpoczynek oraz unikanie używek to fundamenty, które wspierają zarówno zdrowie psychiczne, jak i fizyczne. Nasz organizm ma naturalną zdolność do regeneracji, jednak chroniczne przeciążenie osłabia ten proces. Warto pamiętać, że kiedy jesteśmy wypoczęci, nasza sprawność fizyczna i psychiczna są na wyższym poziomie, co pozwala skuteczniej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami i stresem.

– Stres obejmuje reakcję fizjologiczną organizmu. Z tego powodu bardzo skuteczną metodą profilaktyki oraz łagodzenia skutków stresu jest aktywność fizyczna. Powinna być ona dopasowana do naszych preferencji, ale przede wszystkim regularna. W radzeniu sobie ze skutkami stresu pomocne będą też ćwiczenia oddechowe oraz dbanie o ruch w ciągu dnia, zwłaszcza jeśli praca ma charakter siedzący – radzi psychoterapeutka Natalia Szarapow.

– Potrzebne jest, aby w swoim planie dnia uwzględnić odpoczynek i aktywności poza pracą. Warto dbać o przyjemne aktywności wykonywane dobrowolnie, poza obowiązkami – sport, hobby, kontakt z naturą czy podróże. Takie działania dają wytchnienie i również pomagają się regenerować. Pomocne będzie też przebywanie na co dzień w innym środowisku, nie tylko tym zawodowym. Dzięki temu zyskuje się możliwość nabrania innej perspektywy, zdystansowania od spraw związanych z pracą – dodaje ekspertka.

Nie istnieje jednak jedna uniwersalna recepta na obniżenie stresu czy radzenie sobie z nim w miejscu pracy. Psycholog podkreśla również, jak istotne jest sięganie po pomoc i wsparcie, gdy poziom napięcia przekracza nasze zdolności radzenia sobie z nim.

– Profilaktyka stresu to nie jednorazowa interwencja, ale proces, który najlepiej, aby odbywał się na różnych poziomach i obszarach. Obejmować powinien zarówno aspekty psychologiczne, relacyjne, jak i biologiczne. Jeśli ma się wrażenie, że stres zawodowy jest zbyt intensywny lub trwa zbyt długo oraz czujemy, że wpływa na nasze zdrowie (pojawiają się problemy ze snem, obniżenie nastroju, poczucie przemęczenia) warto skonsultować się ze specjalistą – psychologiem, psychoterapeutą lub lekarzem – radzi Natalia Szarapow.

Jak firma może pomóc w zminimalizowaniu stresu pracowników?

W zmniejszaniu stresu w miejscu pracy i łagodzeniu jego skutków ważną rolę mogą odegrać także pracodawcy. O samopoczucie pracowników mogą oni zadbać na przykład poprzez organizację sesji jogi, ćwiczeń fizycznych czy medytacji na stres, które pomogą w redukcji napięcia i poprawią koncentrację.

Kluczowe jest także wyraźne oddzielenie życia zawodowego od prywatnego. Tutaj firma powinna zadbać o to, by po godzinach pracy nie wysyłać wiadomości służbowych do swoich pracowników. To z kolei mogłoby przyczynić się również do tzw. stresu cyfrowego, czyli napięcia wynikającego z ciągłego bycia online i dostępności.

To, co jednak najważniejsze – zdrowie psychiczne nie może być tematem tabu, a oferowanie sesji doradczych i otwarta komunikacja powinny stać się nieodłącznym elementem kultury organizacyjnej.

Czytaj także: Pomoc psychologiczna jako benefit dla pracownika – dlaczego warto?

Anna Rychlewicz

Absolwentka dziennikarstwa i zarządzania mediami. Postrzega świat przez pryzmat słów – zarówno tych pisanych, jak i mówionych. Słowo towarzyszy jej również na każdej zawodowej ścieżce – zajmuje się copywritingiem, redagowaniem oraz korektą tekstów. Pisze o rynku pracy i ubezpieczeniach. Jest autorką reportaży kryminalnych i scenariuszy podcastów true crime. Fascynują ją rozmowy z ludźmi i ich historie. Po godzinach poszerza horyzonty, prowadząc blog „Brzmi Znajomo”.