Czy warto upominać się o wyższą stawkę, jeśli z góry ustaliliśmy z pracodawcą sumę wynagrodzenia ryczałtowego? Jak się rozliczyć, gdy podpisaliśmy w ciągu roku kilka umów o dzieło na różne kwoty lub zlecenie na rok? Co to znaczy ryczałt? Wszyscy pogubieni w gąszczu prawno-księgowych zawiłości, zadający sobie takie właśnie pytania, powinni usiąść wygodnie w fotelu i przeczytać ten artykuł.
Umowa ryczałtowa
Jeśli tzw. małe umowy cywilnoprawne, tymczasowe, opiewają na sumy nieprzekraczające 200 zł, trzeba w nich zastosować rozliczenie ryczałtowe. Określa się je wtedy jako umowy ryczałtowe. Sytuacja się komplikuje, kiedy ktoś jest zatrudniony na umowę o pracę i jeszcze dorabia w tej samej firmie. Albo świadczy usługi także dla innej. Ale po kolei, zacznijmy od wyjaśnienia podstawowych pojęć.
Ryczałt – definicja
Kwota pieniężna, która została z góry ustalona, bez rozliczania kosztów poszczególnych transakcji.
Polski Kodeks cywilny dopuszcza zryczałtowane wynagrodzenie za wykonanie dzieła, robót budowlanych, zlecenia lub usługi (np. montaż mebli, remont), bez względu na wzrost kosztów.
Taką uproszczoną metodą można też naliczać podatek dochodowy i obrotowy, bez ustalania podstawy jego wymiaru.
Małe umowy cywilnoprawne a ryczałt
Przychody z umowy o dzieło, o roboty budowlane i zlecenie polskie ustawodawstwo pozwala opodatkować na 2 sposoby: podatkiem zryczałtowanym lub na zasadach ogólnych, tj. według skali podatkowej.
Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 5a Ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. DzU z 2012 r., poz. 361 ze zm.) przychody z umów o dzieło lub zlecenia, a także o roboty budowlane mogą być opodatkowane podatkiem w wysokości 18% przychodu, jeśli taka umowa:
• nie przekracza 200 zł (limit dotyczy pojedynczej umowy; jeżeli zawarto więcej niż jedną w danym miesiącu, to ich kwoty nie sumują się – każda z nich jest opodatkowana osobno);
• nie jest zawarta z pracownikiem;
• opiewa na kwotę z góry określoną;
• nie dotyczy pozarolniczej działalności gospodarczej.
Podatek zryczałtowany w takich przypadkach pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty jego uzyskania (art. 30 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Przykład
Rozliczenie umowy ryczałtowej o dzieło:
Kwota brutto: 170 zł
Podstawa opodatkowania: 170 zł
Podatek zryczałtowany: 170 zł x 18% = 30,60 zł
Kwota netto: 170 zł – 30,6 zł = 139,40 zł.
Umowa cywilnoprawna nie podlega rozliczeniu ryczałtowemu, gdy:
• zawiera ją pracodawca ze swoim pracownikiem. Nawet jeśli umowa nie przekracza 200 zł, trzeba pobrać zaliczkę na podatek dochodowy na zasadach ogólnych (art. 41 ustawy o PDOF);
• zamiast określonej kwoty podano np. stawkę godzinową – nawet gdy w rozliczeniu umowy otrzymano sumę do 200 zł. Płatnik musi taką umowę rozliczyć na zasadach ogólnych.
Przykład 1
Często w takich przypadkach stratny jest zleceniobiorca. Na przykład za godzinę pracy dostaje 16 zł, a przepracował w danym miesiącu 4 godziny. Należy mu się wynagrodzenie brutto 64 zł. Od tak niewielkiego przychodu zostanie naliczona jeszcze zaliczka na podatek dochodowy (zgodnie z art. 41 Ustawy o PDOF);
• kiedy na podstawie jednej umowy kilkakrotnie wypłacane jest wynagrodzenie nieprzekraczające 200 zł.
Przykład 2
Przedsiębiorca zawarł umowę-zlecenie na rok, ale wynagrodzenie miesięczne opiewa na 150 zł. Całościowa należność wynosi 1800 zł (12 x 150 zł). Zatrudniający musi pobrać zaliczki podatkowe od tych środków. Nawet gdy kontrakt zostanie rozwiązany po miesiącu i wypłacone będzie zleceniobiorcy tylko 150 zł. Długoterminowe umowy-zlecenia nie są to zryczałtowane umowy-zlecenia. Warto o tym pamiętać, kiedy ustalamy wynagrodzenie z pracodawcą.
Ważne!
• Podatek od umowy ryczałtowej trzeba odprowadzać do urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca, następującego po miesiącu, w którym nastąpiła wypłata wynagrodzenia.
• Nie wystawia się w takim przypadku PIT-11, zaliczek powyższych nie bierze się pod uwagę w PIT 4R. Warto poinformować zatrudnione na podstawie umów ryczałtowych osoby, że po zakończeniu roku nie otrzymają z tego tytułu żadnego formularza PIT i że otrzymanych kwot nie mają wykazywać w zeznaniu rocznym (np. PIT-37).
Wynagrodzenie ryczałtowe
Mówi się o nim jako o sumie pieniędzy lub innej oznaczonej wartości, zawsze określanej z góry, bez szczegółowego wyliczenia kosztów transakcji. Wynagrodzenie ryczałtowe ustala się, kiedy są wykonywane proste prace. Zleceniobiorca i zleceniodawca najczęściej mają do siebie zaufanie, współpracują od jakiegoś czasu. Ale płatność ryczałtowa związana z ulgą w postaci 18% podatku zwykle opłaca się najbardziej przedsiębiorcy. Dlaczego?
Wykonawca usługi jest w dość trudnym położeniu, ponieważ nie może żądać podwyższenia stawki ryczałtowej, nawet jeśli przy zawarciu umowy nie dało się przewidzieć rozmiarów, kosztów prac. Taka wypłata może okazać się nieopłacalna. Jedynie sąd, po stwierdzeniu rażącej straty po stronie zleceniobiorcy, ma prawo podwyższyć ryczałt lub rozwiązać umowę ryczałtową (podstawa prawna: art. 632. § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego). Ale warunkiem pomyślnego rozwiązania sprawy dla wykonawcy usługi jest wywiązanie się ze swoich obowiązków w terminie, chociaż otrzymał niesatysfakcjonującą go wypłatę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt IV CSK 109/16).
Wynagrodzenie ryczałtowe a przychody z praw autorskich
Pomimo że twórcy na wykonanie swoich dzieł podpisują najczęściej umowy o dzieło, to nie są one traktowane jak małe umowy cywilnoprawne ani umowy ryczałtowe do 200 zł. Zgodnie z Ustawą z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych „przychody z tego typu źródła kwalifikuje się do przychodów z praw majątkowych”. Tych nie regulują przepisy dotyczące podatku zryczałtowanego.
Koszty uzyskania przychodów z tytułu umów o dzieło wynoszą standardowo 20% uzyskanego przychodu, pomniejszonego o potrącone przez płatnika w danym miesiącu składki, jeśli podatnik takim ubezpieczeniom podlega.
Jednak niektórym artystom i twórcom przysługuje uwzględnienie ryczałtowych 50% kosztów uzyskania przychodów dotyczących korzystania z praw autorskich.
Ustawa z dnia 27 października 2017 r. (obowiązuje od 2018 roku) zmieniająca ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawę o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (DzU, poz. 2175) wprowadza ograniczenia w tej kwestii dotyczące branży i wysokości przychodu. I tak limit stosowania 50% kosztów wynosi 85 528 zł, czyli może sięgnąć górnej granicy I progu podatkowego (opodatkowanie na zasadach ogólnych). Takie podwyższone autorskie koszty można stosować do przychodów uzyskanych m.in. w następujących artystycznych dziedzinach (ust. 9b art. 22 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych): w architekturze, architekturze wnętrz, krajobrazu, literaturze pięknej, działalności badawczo-rozwojowej i naukowo-dydaktycznej, audialnej, audiowizualnej, działalności muzealnej, w dziedzinie aktorskiej itp.
Nowelizacja z dnia 27 października 2017 r., wprowadzona w 2018, podaje pełną listę „zawodów uprawnionych”. W ich przypadku 50% koszty wylicza się od przychodu, który płatnik pomniejszył o comiesięczne składki ZUS. Jednak pracodawca, zatrudniający twórcę działającego w wyżej wymienionych branżach, nie może sam prowadzić działalności gospodarczej (w tym korzystać z formy samozatrudnienia).
Umowa ryształtowa a składki ZUS
Podpisując umowę o dzieło, powinniśmy pamiętać, że nie jest ona podstawą ubezpieczeń społecznych, chyba że została zawarta z własnym pracodawcą (nie mamy wówczas prawa do kwoty ryczałtowej). Kiedy pojawia się, tak jak w takiej sytuacji, kumulacja tytułów ubezpieczeń, należy opłacać składki ZUS również od umowy o dzieło. I tu znów pracownik jest poszkodowany, ponieważ odprowadza mu się składki ZUS dwa razy.
Umowy-zlecenia a składki ZUS w 2019 r.
Co do zasady, każda umowa-zlecenie powinna być objęta obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ZUS (zdrowotnym, emerytalnym, rentowym oraz wypadkowym i na Fundusz Pracy) – zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 Ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e Ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Chorobowe w takim przypadku jest dobrowolne.
Ogólnie rzecz ujmując, w 2019 r. pracownik nie musi mieć opłacanych składek na ZUS z tytułu umowy-zlecenia, pod warunkiem że z innych źródeł zatrudnienia osiągnie w danym miesiącu podstawę składek na to ubezpieczenie w wysokości co najmniej 2250 zł (minimalne wynagrodzenie brutto).
Wykonawca zlecenia, który podpisał dwie lub kilka umów-zleceń, podlega obligatoryjnym (obowiązkowym) ZUS z każdej z nich do momentu, kiedy łączna podstawa wymiaru składek osiągnie pułap płacy minimalnej (w 2019 r. to 2250 zł brutto). Jeśli tak się stanie, zleceniobiorca z kolejnych tytułów ubezpieczeń ma opłacaną obowiązkowo tylko składkę zdrowotną.
Ryczałtowe umowy-zlecenia a ZUS
Od przychodu ze zlecenia nieprzekraczającego 200 zł pobrany zostanie zryczałtowany podatek w wysokości 18% przychodu. Ale takie umowy nie są zwolnione ze składek na ubezpieczenia społeczne.
Ważne!
Zasady rozliczenia ryczałtowego dotyczą wyłącznie podatku. To, czy dana umowa będzie podlegała składkom na ubezpieczenia społeczne, czy zdrowotne, nie ma związku z ryczałtowym wyliczeniem podatku.
Jeśli jednak płatnik zawiera umowę-zlecenie z osobą podlegającą ubezpieczeniom, nalicza on należne składki, ale od 18% podatku nie odlicza już składki na ubezpieczenie zdrowotne.
Przykład 1
Firma X zawarła zryczałtowaną umowę-zlecenie z pracownikiem zatrudnionym w innym miejscu na umowę o pracę. Miesięczny przychód mężczyzny, podlegającego ubezpieczeniom społecznym, wynosi więcej niż minimalne wynagrodzenie.
Rozliczenie zryczałtowanej umowy-zlecenia:
Kwota brutto umowy: 170 zł
Podstawa ubezpieczenia zdrowotnego: 170 zł
Ubezpieczenie zdrowotne: 170 zł x 9% = 15,30 zł
Podstawa opodatkowania: 170 zł
Podatek zryczałtowany: 170 zł x 18% = 30,60 zł
Kwota netto: 170 – 15,30 – 30,60 = 124,10 zł
Istnieją wyjątki od tej zasady. Płatnik zatrudniający zleceniobiorcę nie musi za niego opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, a nawet nie musi go zgłaszać do ZUS, jeśli:
• wykonawcą zlecenia jest uczeń gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, szkoły ponadpodstawowej lub student – do ukończenia 26. roku życia;
• w przypadku tzw. zbiegu tytułów do ubezpieczeń.
Składki na Fundusz Pracy (FP)
• odprowadza się od zatrudnionych osób, które podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu;
• nalicza się od kwot podlegających ubezpieczeniom społecznym (bez stosowania rocznego ograniczenia do trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia), wynoszących w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, czyli w 2019 r. – 2250 zł.
