Opadanie fali powodziowej nie oznacza końca problemów mieszkańców zalanych terenów. Usuwanie skutków powodzi potrwa jeszcze wiele dni. W związku z tym Rada Ministrów w ekspresowym tempie przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw. Zmiany dotyczą między innymi prawa pracy. Z jakich ułatwień będą mogli skorzystać powodzianie i jakie będą nowe obowiązki pracodawców?
Spis treści
Wsparcie dla pracowników dotkniętych powodzią
Nowelizacja zakłada pomoc w kilku obszarach, takich jak pomoc mieszkaniowa, pomoc dla kredytobiorców, pomoc dla rodziców i uczniów, pomoc w zakresie usług zdrowotnych czy pomoc dla pracowników w czasie powodzi i w związku z nieobecnością wynikającą z usuwania jej skutków. Czego w tym ostatnim zakresie mogą oczekiwać poszkodowani mieszkańcy terenów objętych powodzią?
Wynagrodzenie dla powodzian
Wielu powodzian nie ma możliwości powrotu do pracy i podjęcia obowiązków zawodowych. Zgodnie art. 8.1. dotychczas obowiązującej Ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi pracodawca wypłaca wówczas wynagrodzenie pracownikowi do 10 dni jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy:
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, art. 8.:
1. Faktyczna niemożność świadczenia pracy w związku z powodzią stanowi podstawę usprawiedliwienia nieobecności pracownika w pracy.
2. Za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy z przyczyny, o której mowa w ust. 1, pracownikowi przysługuje prawo do odpowiedniej części minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przez okres nie dłuższy niż 10 dni roboczych wynikających z rozkładu czasu pracy pracownika [...].
Nowelizacja przepisów zakłada, że pracodawca w uzasadnionych okolicznościach ma możliwość wydłużenia wypłacania wynagrodzenia pracownikowi, którego usprawiedliwiona nieobecność w pracy jest spowodowana powodzią.
Dłuższy urlop na żądanie dla powodzian
Kodeks pracy przewiduje 4 dni tzw. urlopu na żądanie, który jest pobierany z puli dni urlopu wypoczynkowego. Rząd przewidział wydłużenie tego urlopu dla powodzian o 4 dodatkowe dni.
Jak czytamy w projekcie ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw:
Pracodawca jest obowiązany do udzielenia na żądanie pracownika zamieszkującego na terenie obszaru wskazanego w przepisach [...] w ramach przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego nie więcej niż 8 dni urlopu wypoczynkowego, w terminie wskazanym przez pracownika. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu [...].
URLOP NA GODZINY
W myśl nowych przepisów pracownik będzie mógł korzystać z urlopu wypoczynkowego godzinowo, a nie tylko w pełnych dniach pracy, jak do tej pory. Przykładowo, w razie potrzeby osoba, której czas pracy wynosi standardowe 8 godzin dziennie, będzie mogła skorzystać z urlopu wypoczynkowego trwającego 3 godziny. Co jednak istotne, urlop wykorzystywany w tym trybie nie może przekraczać 5 dni.
Jak czytamy w projekcie, zmiana ta wprowadzana jest po to, by zwiększyć elastyczność korzystania z urlopu wypoczynkowego przez pracownika.
Urlop powodziowy
Ponadto w załączonej do projektu Ocenie Skutków Regulacji rekomendowane jest także wprowadzenie zwolnienia z pracy na czas trwania powodzi w wymiarze 5 dni lub 40 godzin. W okresie zwolnienia pracownik miałby prawo do połowy wynagrodzenia za pracę:
Proponuje się, aby pracownikowi zamieszkującemu tereny objęte powodzią przysługiwało w czasie trwania powodzi zwolnienie od pracy, w wymiarze 5 dni albo 40 godzin. Celem przepisu jest zapewnienie pracownikom dodatkowego czasu wolnego pozwalającego na podjęcie działań koniecznych dla usunięcia skutków powodzi. W okresie tego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia, co odpowiada zbliżonej regulacji zawartej w art. 148.1 Kodeksie pracy.
Mniejszy wymiar czasu pracy w czasie powodzi
Kolejna zmiana to przyznanie pracownikowi zamieszkującemu tereny objęte klęską żywiołową prawa do zmniejszenia wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy.
Pracownik, który chce obniżyć liczbę godzin pracy, składa do pracodawcy odpowiedni wniosek w formie papierowej bądź elektronicznej. Wniosek należy złożyć 2 dni przed planowanym zmniejszeniem wymiaru czasu pracy. Jeśli wniosek został złożony pracodawcy bez zachowania terminu 2 dni, pracodawca obniża wymiar czasu pracy pracownika nie później niż z upływem 2 dni od dnia złożenia wniosku.
Co ważne, pracodawca może odmówić wyłącznie wówczas, gdy zmniejszenie wymiaru czasu pracy pracownika jest niemożliwe z ważnych przyczyn wynikających z organizacji pracy zakładu pracy lub rodzaju wykonywanej pracy przez zatrudnionego. Jeśli pracodawca odrzuca wniosek, ma obowiązek poinformować o tym pracownika na piśmie (drogą papierową lub elektroniczną) w ciągu 2 dni roboczych od dnia złożenia wniosku przez podwładnego.
Nadgodziny w czasie powodzi
Jeśli pracownik zamieszkujący tereny dotknięte powodzią nie wyrazi na to zgody, pracodawca nie może:
- żądać od niego pracy w godzinach nadliczbowych,
- delegować do do pracy poza stałe miejsce pracy.
Należy jednak zauważyć, że w szczególnych przypadkach zgoda pracownika nie będzie konieczna, chyba że zagrożone jest mienie pracownika lub zdrowie czy życie pracownika albo jego bliskich.
Jak czytamy w projekcie (art. 8d.1):
2. Zgoda pracownika nie jest wymagana w przypadku konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii.
3. Przepisu ust. 2 nie stosuje się w przypadku zagrożenia mienia pracownika lub zagrożenia życia lub zdrowia pracownika lub osoby zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym.
Inne zmiany PRAWne w związku z powodzią
Nowelizacja przewiduje także m.in. zwolnienie powodzian z obowiązków przedłużania ustawowo wymaganych orzeczeń lekarskich i przeprowadzania badań lekarskich na czas określony w projekcie ustawy.
Co więcej, podczas ogłoszonego stanu klęski żywiołowej zakaz pracy w niedziele niehandlowe (z pominięciem świąt) zostanie zniesiony – w zakresie przyjmowania, rozładowywania oraz ekspozycji towarów pierwszej potrzeby.
Projekt ustawy wpłynął do Sejmu 25 września 2024 roku i tego dnia został skierowany do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu.
Czytaj także: Powódź w Polsce – jakie prawa ma pracownik? Obowiązki pracodawcy
