Pozorność umowy o pracę
Z pozorną umową o pracę mamy do czynienia wówczas, gdy:
• zostaje podpisana, choć z góry wiadomo, że praca wymieniona w umowie nie będzie świadczona przez zatrudnionego, a pracodawca nie będzie wypłacać mu wynagrodzenia,
• obie strony są w pełni świadome fikcyjności umowy.
Podpisanie pozornej umowy o pracę jest niezgodne z prawem. Zazwyczaj ten proceder ma miejsce w celu zapewniania zatrudnionemu ubezpieczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub osiągnięcia innych korzyści.
Fikcyjna umowa o pracę – konsekwencje
Niekiedy zachodzą okoliczności, które przyczyniają się do podejrzenia, że mamy do czynienia z pozornym oświadczeniem woli. Jest tak na przykład gdy:
• pracownik nie posiada kwalifikacji, umiejętności ani uprawnień do wykonywania danej pracy,
• zły stan zdrowia uniemożliwia takiej osobie wykonywanie danej lub jakiejkolwiek pracy,
• brak zapisów w umowie dotyczących zakresu obowiązków,
• zbyt niskie wynagrodzenie wskazane w umowie o pracę,
• brak zapotrzebowania na pracownika w danej firmie,
• zły stan finansowy przedsiębiorstwa, przeczący potrzebie zatrudniania kolejnych osób.
Za podpisanie fikcyjnej umowy grożą następujące konsekwencje:
• wyłączenie z ubezpieczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
• wstrzymanie lub odmówienie wypłacania świadczeń ZUS-u dla fikcyjnego pracownika,
• żądanie zwrócenia pobranych świadczeń z ZUS-u wraz z odsetkami.
Zakwestionowanie umowy o pracę przez ZUS
Często fikcyjna umowa zostaje zawarta pomiędzy członkami rodziny lub znajomymi. Znany jest proceder, gdy zatrudniany tuż po podpisaniu kontraktu idzie na zwolnienie lekarskie. Okolicznością „podejrzaną” dla ZUS-u jest na przykład:
• zatrudnienie kobiety tuż przed terminem porodu,
• podpisanie umowy z pracownikiem tuż po wypadku w pracy (powstaje podejrzenie, że w rzeczywistości wypadek miał miejsce jeszcze przed podpisaniem umowy, a figurująca na niej data jest niezgodna ze stanem faktycznym),
• zatrudnienie osoby, której brakuje krótkiego okresu stażu pracy np. do uzyskania prawa do emerytury,
• kontrakt z członkiem rodziny.
Wskazane okoliczności nie są jednoznaczne z pozornym oświadczeniem woli. Niemniej w przypadku wątpliwości ZUS przeprowadza kontrolę w celu stwierdzenia, czy kontrakt nie jest pozorny lub nie został zawarty po to, by obejść prawo. W takim przypadku to strony umowy muszą dowieść, że zatrudniony faktycznie pełni pracę na rzecz pracodawcy.
