Bywają wyśmiewani w szkole i często nie mają łatwego startu na rynku pracy, gdzie każda literówka w aplikacji może być odebrany jako lekceważenie lub niestaranność. Tymczasem osoby z dysleksją, bo o nich mowa, to często wybitni specjaliści i rzetelni pracownicy, którzy mogą sprawdzić się na wielu polach. – Dysleksja nie jest przeszkodą, lecz zestawem wyjątkowych umiejętności, które mogą wyróżnić daną osobę na rynku pracy – podkreśla Urszula Grzegorczyk, licencjonowany metodyk programów Davisa. Jakie więc możliwości zawodowe stoją przed dyslektykami i jak mogą oni skutecznie prezentować swoje kompetencje na rynku pracy?
Spis treści
- Dysleksja – co to?
- Dysleksja – objawy
- Czy dysleksja przeszkadza w pracy?
- Dyslektyk – w jaki zawodach się odnajdzie?
- Praktyczne porady dla osób z dysleksją w miejscu pracy
- Osoba z dysleksją a rekrutacja
- Pracownik z dysleksją w polskiej firmie
- Czy dyslektykowi trudno jest znaleźć pracę?
- Dysleksja a praca – najczęściej zadawane pytania
Dysleksja – co to?
Dysleksja to zaburzenie o podłożu neurobiologicznym, które przejawia się specyficznymi trudnościami w nauce czytania i pisania. Co istotne, trudności te występują pomimo prawidłowego rozwoju intelektualnego i mają charakter trwały – nie ustępują, nawet gdy zapewnione są odpowiednie warunki edukacyjne i wsparcie dydaktyczne. Dysleksja nie wynika z braku motywacji czy niewystarczającego wysiłku, a jest konsekwencją odmiennych mechanizmów przetwarzania językowego w mózgu.
Pamiętaj!
Dysleksja oraz związane z nią trudności nie mają związku z poziomem inteligencji – osoby z niższym ilorazem inteligencji również mogą napotykać problemy w nauce, jednak nie oznacza to, że mają dysleksję. Jest ona odrębnym zaburzeniem, które wynika z konkretnych mechanizmów neurobiologicznych, a nie trudności poznawczych.
Choć powszechnie dysleksja kojarzona jest przede wszystkim z dziećmi i okresem edukacji szkolnej, nie zanika ona w dalszych etapach życia. Bardzo często ma również wpływ na pracę zawodową. Szacuje się, że dysleksja dotyczy 10-15% populacji i często występuje z innymi zaburzeniami neurorozwojowymi, np. z ADHD.
Dysleksja – objawy
Objawy dysleksji można sklasyfikować w kilka kategorii, wśród których znajdują się m.in. trudności związane z czytaniem i pisaniem, a także zaburzenia w rozumieniu mowy. Każda z tych trudności może przejawiać się w różnym stopniu i mieć odmienny wpływ na codzienne funkcjonowanie osoby z dysleksją.
Do najczęstszych objawów dysleksji zaliczamy:
-
wolne tempo czytania,
-
trudności z przyswajaniem tekstu czytanego,
-
problemy z ortografią i często powtarzane te same błędy,
-
trudności z pismem odręcznym i nieczytelny charakter pisma,
-
mylenie liter,
-
trudności z zapamiętywaniem,
-
trudności z koncentracją,
-
problem z szybkim przypominaniem sobie informacji,
-
problemy ze zrozumieniem poleceń,
-
trudności w przekształcaniu dźwięków w litery.
Objawów dysleksji jest znacznie więcej, a ich zestaw oraz intensywność mogą różnić się w zależności od osoby. Rozpoznaniem, czy trudności z czytaniem, pisaniem albo zapamiętywaniem u danej osoby to rzeczywiście symptomy dysleksji, zajmuje się psycholog i pedagog w poradni psychologiczno-pedagogicznej.
-
Czy dysleksja jest dziedziczna?
Dysleksja ma ścisły związek z budową mózgu. Na rozwój i strukturę naszego układu nerwowego mają między innymi wpływ geny. Badania pokazują, że takie cechy jak wielkość mózgu, kształt kory mózgowej czy nawet specyficzne połączenia neuronalne mogą być przekazywane genetycznie. Dysleksja może mieć więc podłoże genetyczne i być dziedziczna.
Do tej pory nie zidentyfikowano jednego konkretnego genu, który odpowiadałby za występowanie dysleksji. Uważa się, że jest ona wynikiem interakcji wielu genów wpływających na rozwój struktur mózgowych, które są odpowiedzialne za przetwarzanie językowe. Warto jednak wiedzieć, że choć dysleksja ma podłoże genetyczne, jej dziedziczenie nie jest jednoznaczne – nie każde dziecko osoby z dysleksją będzie zmagać się z tymi samymi trudnościami.
Czy dysleksja przeszkadza w pracy?
Liczne badania wskazują, że osoby z dysleksją, oprócz wymienionych wyżej trudności, posiadają również szereg unikalnych umiejętności, które okazują się niezwykle cenne na współczesnym rynku pracy.
Jakie są wyjątkowe umiejętności i cechy często spotykane u osób z dysleksją? O to zapytaliśmy Urszulę Grzegorczyk, licencjonowanego metodyka programów Davisa – metody wspierania osób z dysleksją (i nie tylko) i systemu uczenia się, który wykorzystuje mocne strony osób z dysleksją do pokonania trudności z nauką.
– Najczęściej spotykane mocne strony osób z dysleksją to kreatywność i innowacyjność, umiejętność wizualizacji, zdolność do rozwiązywania problemów w nieszablonowy sposób, a także komunikatywność i empatia, cenne zwłaszcza przy pracy zespołowej. Poza tym dysleksja to także szybkie i wielowymiarowe przetwarzanie informacji, gdyż dyslektycy najczęściej myślą niewerbalnie, np. obrazami, co pozwala im dostrzegać pełen kontekst sytuacji i działać w sposób kompleksowy. Często jest to też zdolność do wielozadaniowości, co oznacza umiejętność zarządzania kilkoma zadaniami jednocześnie. Tak jak objawów, tak i mocnych stron, może być więcej i mogą być różne, w zależności od osoby – tłumaczy Urszula Grzegorczyk.
Dyslektyk – w jaki zawodach się odnajdzie?
Na osobę z dysleksją warto spojrzeć z perspektywy jej mocnych stron i dostrzec, jak wiele umiejętności może wnieść taki pracownik do różnych dziedzin – dokładnie tak samo, jak chociażby w przypadku osób z autyzmem w pracy.
Osoby z dysleksją dzięki unikatowym cechom mogą w szczególności odnosić sukcesy w branżach wymagających innowacyjności, zawodach technicznych czy inżynieryjnych.
A w jakich konkretnie zawodach potencjał osób z dysleksją może zostać najlepiej wykorzystany? W jakich branżach najlepiej będą czuli się pracownicy z dysleksją? Urszula Grzegorczyk wyjaśnia:
Branże, w których mogą świetnie czuć się osoby z dysleksją
– Dysleksja nie jest przeszkodą, lecz zestawem wyjątkowych umiejętności, które mogą wyróżnić Cię na rynku pracy. Jeśli spojrzymy na osoby z dysleksją przez pryzmat ich mocnych stron, zauważmy, że dyslektycy szczególnie dobrze radzą sobie w niektórych branżach. W jakich i dlaczego?
-
branża kreatywna (np. grafik, projektant, copywriter) – bo myślenie wizualne i zdolność do niestandardowego podejścia sprawiają, że dyslektycy dobrze odnajdują się w projektowaniu, tworzeniu treści i budowaniu przekazów marketingowych,
-
informatyka i programowanie – bo zdolność do analizy problemów, widzenia schematów i skrótowego, obrazowego myślenia pomaga w rozwiązywaniu złożonych problemów technologicznych,
-
architektura i inżynieria – bo posiadana przez dyslektyka wyobraźnia przestrzenna i umiejętność wizualizacji projektów to zasadnicza umiejętności w tych dziedzinach,
-
sztuka i design – bo silnie rozwinięta kreatywność sprawia, że osoby z dysleksją często odnoszą sukcesy jako artyści, czy ilustratorzy,
-
przedsiębiorczość i zarządzanie – bo wielu dyslektyków to przedsiębiorcy, którzy świetnie odnajdują się w dynamicznych środowiskach biznesowych, co pokazują badania z 2019 przeprowadzone w USA, gdzie okazało się, że wśród przedsiębiorców, którzy odnieśli sukces, około 40 procent stanowili dyslektycy.
Praktyczne porady dla osób z dysleksją w miejscu pracy
Pracownicy z dysleksją, mimo napotykanych trudności, mogą skutecznie radzić sobie w pracy, korzystając z odpowiednich rozwiązań wspierających. Dzięki nowoczesnym narzędziom i technologiom, które ułatwiają codzienne obowiązki, osoby z dysleksją mają szansę na pełne wykorzystanie swojego potencjału zawodowego. A jakie narzędzia mogą okazać się pomocne w pokonywaniu trudności związanych z dysleksją? Jak radzić sobie, by efektywnie funkcjonować w różnych środowiskach pracy?
– Aby skutecznie radzić sobie z trudnościami związanymi z dysleksją, można zastosować rozwiązania wspierające i korzystać z narzędzi wspomagających oraz ułatwiających codzienną pracę, takich jak aplikacje do zamiany mowy na tekst lub odwrotnie czy programy do zarządzania czasem. Pracownicy z dysleksją mogą też dbać o organizację pracy przez tworzenie list zadań i ustalanie priorytetów albo stosowanie technik proponowanych przez metodę Davisa, która pozwala osobom z dysleksją lepiej zrozumieć swój sposób myślenia i wykorzystać swoje umiejętności oraz rozwijać zdolność skupienia uwagi – tłumaczy Urszula Grzegorczyk.
Ekspertka podpowiada również, z jakich konkretnie narzędzi przydatnych zawodowo mogą skorzystać dyslektycy:
-
dla copywriterów i marketerów mogą to być narzędzia do korekty tekstów, np. Grammarly, Hemingway App,
-
dla programistów i analityków może to być VS Code z wtyczkami wspierającymi przejrzystość kodu,
-
dla projektantów i architektów mogą to być narzędzia do wizualizacji 3D, czy pracy z obrazami, np. AutoCAD, SketchUp,
-
dla menedżerów i przedsiębiorców to narzędzia do zarządzania zadaniami i organizacją pracy, np. Notion, Trello.
Osoba z dysleksją a rekrutacja
Warto również wiedzieć, jak zaprezentować siebie i przedstawić swoje umiejętności podczas rozmowy o pracę. O konkretne rady i wskazówki dla osób z dysleksją poprosiliśmy Urszulę Grzegorczyk.
Jak prezentować swoje umiejętności w CV i na rozmowie kwalifikacyjnej?
Skoro dysleksja pojawia się już na liście umiejętności w profilach zawodowych na LinkedIn, to może warto podkreślić w CV mocne strony w kontekście konkretnego stanowiska. Jak to zrobić?
-
Zamiast „myślenie nieszablonowe”, napisz „zdolność do znajdowania innowacyjnych rozwiązań”.
-
Zamiast „myślenie obrazowe”, napisz „świetne umiejętności wizualizacji i analizy danych”.
-
Zamiast „trudności z organizacją pracy”, napisz „szybkie przetwarzanie informacji i umiejętność pracy w dynamicznym środowisku”.
Pamiętajmy jednak, że na rozmowie kwalifikacyjnej warto podać konkretne przykłady zastosowania tych umiejętności w praktyce, np. jak nieszablonowe podejście pomogło w rozwiązaniu określonego problemu w poprzedniej pracy.
Pracownik z dysleksją w polskiej firmie
Jednak czy współczesny rynek pracy rzeczywiście dostrzega unikalne zdolności i mocne strony osób z dysleksją? Czy pracodawcy potrafią w pełni wykorzystać ich potencjał, dostosowując środowisko pracy tak, aby sprzyjało ich rozwojowi i efektywności? W końcu to, czy atuty takich osób zostaną docenione i odpowiednio wykorzystane, zależy przede wszystkim od poziomu świadomości na temat dysleksji i elastyczności pracodawców.
W tym zakresie jako społeczeństwo wciąż mamy jeszcze sporo do zrobienia. Choć wiedza na temat dysleksji u dorosłych rośnie, to nadal wiele organizacji nie jest wystarczająco przygotowanych, by efektywnie wspierać osoby z tym zaburzeniem.
Uwagę na problemy, jakich doświadczać mogą osoby z dysleksją na rynku pracy, zwraca Michalina Ignaciuk, pedagożka prowadząca terapię pedagogiczną dla dzieci i młodzieży ze zróżnicowanymi potrzebami w uczeniu się, w tym z dysleksją czy ADHD, a także warsztaty psychoedukacyjne dla rodziców i nauczycieli.
– Polski rynek pracy nie jest dostosowany do potrzeb osób z dysleksją (w odróżnieniu np. od Wielkiej Brytanii). Brakuje nam regulacji prawnych, a świadomość pracodawców na temat tego zaburzenia jest prawdopodobnie niska. W efekcie osoby z dysleksją często mierzą się z barierami wynikającymi nie tylko z ich trudności, ale też z niezrozumienia otoczenia (np. podważania inteligencji danej osoby w związku z popełnianymi przez nią błędami ortograficznymi) – Michalina Ignaciuk.
– O ile w edukacji szkolnej istnieją konkretne procedury wsparcia, to w środowisku zawodowym wszystko zależy od dobrej woli pracodawcy. A z dysleksji się nie wyrasta, dysleksja nie znika wraz z egzaminem maturalnym i opuszczeniem murów szkolnych… – podkreśla pedagożka.
– W ramach prowadzonych przeze mnie badań naukowych badałam studentów z dysleksją – młodych dorosłych, którzy dopiero wkraczają na rynek pracy lub mają za sobą pierwsze doświadczenia zawodowe. To zaskakujące, że wielu z nich otwarcie mówi o swojej dysleksji pracodawcom lub planuje to zrobić! Stają się samorzecznikami, nie chcą biernie czekać, aż „system sam się zmieni”. Jestem dużą entuzjastką zmiany narracji, według której należy wyeliminować bariery w otoczeniu (np. niską świadomość pracodawców), a nie dysleksję. Przyznam, że miałam już okazję prowadzić szkolenia dla firm właśnie z tematu neuroróżnorodności i wierzę, że pogłębianie wiedzy w tym zakresie będzie coraz częstszym zjawiskiem – dodaje pedagożka.
Czy dyslektykowi trudno jest znaleźć pracę?
Dysleksja nie musi stanowić bariery w rozwoju. Wiele osób z dysleksją osiąga sukcesy zawodowe, zwłaszcza w branżach, które wykorzystują potencjał i umiejętności pracowników. Kluczowe jest jednak, by pracodawcy i współpracownicy rozumieli specyfikę dysleksji i odpowiednio wspierali dyslektyków. Warto więc głośno mówić o umiejętnościach interpersonalnych, kreatywności czy innych talentach, które mogą wyróżniać dyslektyka.
Choć polski rynek pracy nie jest jeszcze w pełni gotowy, by wykorzystać potencjał osób z dysleksją, widoczna jest już znacząca zmiana w postrzeganiu tych osób. Coraz więcej firm zauważa ich unikalne umiejętności i stwarza warunki sprzyjające ich rozwojowi zawodowemu.
– Jako przykład działań na rzecz zmiany warto wymienić pojęcie dyslexic thinking, które w ostatnich latach zyskuje popularność i zostało oficjalnie uznane przez platformę LinkedIn jako cenna umiejętność zawodowa. Inicjatywa ta ma na celu podkreślić mocne strony osób z dysleksją, takie jak kreatywność, zdolność do rozwiązywania problemów czy innowacyjne podejście do zadań. Choć w literaturze naukowej termin ten nie funkcjonuje, jego popularność pokazuje potrzebę zmian w postrzeganiu dysleksji – zaznacza pedagog Michalina Ignaciuk.
Czytaj także: ADHD a praca – czy trudno znaleźć zatrudnienie? Gdzie szukać pracy?
Dysleksja a praca – najczęściej zadawane pytania:
-
Czy muszę informować pracodawcę o dysleksji?
Nie masz obowiązku informowania pracodawcy o dysleksji, natomiast głośne mówienie o niej może ułatwić Ci funkcjonowanie w środowisku zawodowym. Jeśli potrzebujesz specjalnych usprawnień, które ułatwią Ci wykonywanie pracy, warto porozmawiać z pracodawcą.
-
Czy dysleksja wpływa na kontakty społeczne?
Dysleksja może mieć wpływ na kontakty społeczne. Może powodować niepewność i stres, a w efekcie prowadzić nawet do unikania takich kontaktów. Jednak wiele osób z dysleksją wyróżnia się doskonałymi umiejętnościami interpersonalnymi i może łatwo budować relacje społeczne.
Anna Rychlewicz
Absolwentka dziennikarstwa i zarządzania mediami. Na świat patrzy przez pryzmat tego, jakimi słowami może go opisać. Słowa są także nieodłącznym elementem jej drogi zawodowej. Zajmuje się copywritingiem, redakcją oraz korektą tekstów. O rynku pracy, ubezpieczeniach, wnętrzach, podróżach, zdrowiu i modzie. Porusza tematykę społeczną oraz kryminalną. Pasjonują ją rozmowy z ludźmi. W czasie wolnym poszerza horyzonty i eksploruje otoczenie, prowadząc blog „Brzmi Znajomo”.
