W trakcie pracy, podwładny może korzystać z powierzonych mu przez pracodawcę narzędzi czy sprzętów. Jednym z zadań służbowych jest dbanie o własność firmy. Zaniedbanie obowiązków pracowniczych może też doprowadzić do strat. Jak wygląda odpowiedzialność materialna w pracy? Czy i ile pracownik będzie musiał zapłacić pracodawcy za szkodę z własnej kieszeni?
Spis treści
- Odpowiedzialność materialna pracownika -kiedy
- Odpowiedzialność materialna pracownika za powierzone mienie
- Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy
- Odpowiedzialność finansowa pracownika – warunki
- Kodeks pracy – odpowiedzialność materialna
- Odpowiedzialność materialna a rodzaj umowy
- Umowa o wspólnej odpowiedzialności – czy trzeba ją podpisać?
Odpowiedzialność materialna pracownika -kiedy
Każdy pracownik, który jest zatrudniony na umowę o pracę, ponosi odpowiedzialność za swoje działania wykonywane w ramach obowiązków służbowych. Odpowiedzialność majątkowa pracownika ma miejsce wtedy, kiedy w wyniku jego działania (bądź zaniechania działania) powstała materialna szkoda u pracodawcy.
Odpowiedzialność pracownika i jej rodzaje:
• odpowiedzialność za powierzone mienie,
• odpowiedzialność pracownicza za szkodę wyrządzoną pracodawcy.
Odpowiedzialność materialna pracownika za powierzone mienie
Jaka jest odpowiedzialność pracownika za powierzone mu mienie? Według prawa – pełna. Oznacza to, że jeśli podwładnemu powierzono mienie, które ma oddać bądź się z niego rozliczyć, to w razie powstania szkody, ponosi pełną odpowiedzialność. Odpowiedzialność pracownika za powierzone mienie może być zniesiona, jeśli udowodni on, że szkoda nie wynikła z jego winy.
Odpowiedzialność majątkowa pracownika rozpoczyna się w momencie prawidłowo powierzonego mu przez pracodawcę mienia. Co to oznacza? Otóż pracownik musi wiedzieć, co zostało mu powierzone, w jakiej ilości i stanie oraz jaka jest wartość materialna danych przedmiotów. Dzięki temu wie, jaka mogłaby być ewentualna szkoda materialna pracodawcy, gdyby z mieniem coś się stało. Pracownik ma prawo odmówić objęcia mienia w posiadanie.
Czym jest mienie powierzone? Definicja mienia według Kodeksu cywilnego (art. 44) mówi, że jest to własność i prawa majątkowe. Zatem mienie powierzone pracownikowi, to wszystkie aktywa firmy należące do przedsiębiorstwa i które pracodawca przekazał pracownikowi do użytku bądź do rozporządzania nim.
Oświadczenie o przyjęciu odpowiedzialności materialnej ma znaczenie jedynie dowodowe – oznacza to, że tak naprawdę, odpowiedzialność materialna za powierzone mienie zaczyna się w momencie prawidłowego wydania mienia (nie wystarczy sama umowa odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie czy oświadczenie o odpowiedzialności majątkowej). W praktyce przekazując mienie, podpisuje się z pracownikiem oświadczenia lub porozumienia, określające towar, jaki został pracownikowi powierzony.
Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy
Odpowiedzialność materialna w pracy na zasadach ogólnych dotyczy wszystkich pracowników. Dzieje się tak wtedy, kiedy ze względu na umyślne bądź nieumyślne działanie pracownika, pracodawca ponosi szkodę. Tego typu odpowiedzialność finansowa obejmuje wszystkich pracowników zatrudnionych na umowę o pracę i nie wymaga podpisywania przez nich żadnych dodatkowych umów czy oświadczeń.
To, jakie odszkodowanie pracownik będzie musiał wypłacić, zależy od tego czy szkoda była wyrządzona:
• w sposób nieumyślny – wtedy pracownik odpowiada do wysokości szkody, nie więcej niż trzykrotność miesięcznego wynagrodzenia,
• w sposób umyślny – do pełnej wysokości szkody.
To pracodawca musi przed sądem dowieść, że szkoda powstała na skutek winy podwładnego. Jeśli pracownik uważa, że do powstania szkody przyczynił się pracodawca bądź osoby trzecie, też musi to udowodnić.
Odpowiedzialność finansowa pracownika – warunki
Aby odpowiedzialność finansowa w pracy mogła mieć miejsce, muszą zaistnieć odpowiednie warunki.
Przesłanki odpowiedzialności materialnej pracownika (na zasadach ogólnych) to:
• naruszenie obowiązków pracowniczych,
• wina pracownika,
• szkoda, jak została wyrządzona pracodawcy.
Między naruszeniem obowiązków a szkodą, musi istnieć związek przyczynowo skutkowy.
Wspólna odpowiedzialność materialna pracowników
Jeśli szkodę wyrządziło kilku pracowników, każdy z nich jest współodpowiedzialny i ponosi odpowiedzialność adekwatnie do poziomu swojego udziału w powstaniu szkody.
Kodeks pracy – odpowiedzialność materialna
Finansowa odpowiedzialność pracownika w prawie pracy jest określona za pomocą Kodeksu pracy, rozporządzeń oraz – w niektórych przypadkach – stosuje się też przepisy Kodeksu cywilnego.
Tematy związane z tym, jaka jest odpowiedzialność finansowa pracownika, Kodeks pracy określa w dziale piątym. Rozdział I Kodeksu pracy dotyczy odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracodawcy, a rozdział II odpowiedzialności za powierzone mienie. Rozporządzenie Rady Ministrów z 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu dookreśla kwestie mienia powierzonego.
W Rozporządzeniu Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (z późniejszymi zmianami) dookreślona jest współodpowiedzialność materialna pracowników.
Odpowiedzialność materialna pracownika jest regulowana przez Kodeks pracy, ale stosuje się tu też przepisy Kodeksu cywilnego (gł. art. 429, 430, 474, 475).
Odpowiedzialność porządkowa i materialna pracownika – najczęstsze pytania:
Jaka jest odpowiedzialność materialna sprzedawcy?
Jeśli w sklepie na jednej zmianie pracuje do 8 osób a na dwie zmiany do 12 osób, to pracodawca może podpisać z pracownikami umowę o wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie. Wspólna odpowiedzialność materialna pracownika w sklepie samoobsługowym może zostać nawiązana wtedy, jeśli liczba pracowników na jedną zmianę nie przekracza 24 osób.
Odpowiedzialność finansowa pracownika sklepu na zasadach ogólnych oznacza, że wysokość odszkodowania nie może przekraczać 3-krotności jego miesięcznego wynagrodzenia.
Zgodnie z par 6.1 Rozporządzenie Rady Ministrów z 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu, odpowiedzialność materialna w sklepie może zostać obniżona, jeśli mienie znajduje się w pomieszczeniach, do których dostęp mają osoby trzecie (np. nabywcy).
Nie ma tu znaczenia branża sklepu. Odpowiedzialność materialna pracownika w sklepie spożywczym czy obuwniczym będzie taka sama. Podobnie jak odpowiedzialność materialna magazyniera.
Odpowiedzialność materialna a rodzaj umowy
Odpowiedzialność majątkowa pracownika zależy od rodzaju umowy, na podstawie której został zatrudniony. Jeśli jest to umowa o pracę, a szkoda nie była umyślna, to pracownik odpowiada materialnie do wysokości trzykrotności wynagrodzenia. Jeśli pracownik jest zatrudniony na umowę – zlecenie, to nie chroni go prawo pracy. Odpowiada za całość szkody w nieograniczonym stopniu (o ile jest odpowiedzialny za jej powstanie – np. zostawił otwarte drzwi do magazynu, który został obrabowany). Bardzo często z osobami pracującymi na zleceniu podpisywana jest umowa o odpowiedzialność materialną, która ogranicza maksymalną kwotę, którą należy zwrócić w razie zaistnienia szkody.
Inwentaryzacja a odpowiedzialność materialna
Aby stwierdzić czy w powierzonym pracownikom mieniu istnieją jakieś niedobory, przeprowadza się inwentaryzację. Jeśli wykaże ona braki, pracownicy mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności majątkowej. Trzeba jednak pamiętać, że tak jak w każdym innym przypadku, należy udowodnić to, że brak wynika z nienależytego wykonania obowiązków przez pracownika.
Inwentaryzacja jest też konieczna przy wprowadzaniu wspólnej odpowiedzialności majątkowej. W takiej inwentaryzacji powinni uczestniczyć przedstawiciele pracowników. Inwentaryzacja musi być dokonywana każdorazowo po zmianach osobowych składu opiekującego się mieniem (np. po zwolnieniu pracownika).
Jaka jest odpowiedzialność pracownika za sprzęt?
Taka sama jak w przypadku każdego mienia powierzonego. Jeśli sprzęt, który pracownik użytkuje, ulegnie zniszczeniu z winy pracownika (np. zaleje laptopa kawą), to ponosi on pełną odpowiedzialność materialną. Pracownik odpowiada za sprzęt nawet wtedy, kiedy został mu on powierzony bez dodatkowego oświadczenia o odpowiedzialności materialnej.
Umowa o indywidualnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie – czy trzeba ją podpisywać?
Pracownik może odmówić wzięcia na siebie odpowiedzialności za mienie, które pracodawca chce mu powierzyć. Nie może jednak przyjąć mienia i odmówić podpisania oświadczenia.
Umowa o wspólnej odpowiedzialności – czy trzeba ją podpisać?
Aby umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie była ważna, podpisać muszą ją wszyscy pracownicy, którzy dysponują mieniem. Jeśli jeden pracownik odmówi podpisania takiej umowy, nie można zawrzeć jej z innymi pracownikami. Pracownik może zatem odmówić podpisania umowy, ale musi liczyć się z tym, że w związku z tym pracodawca nie może należycie zabezpieczyć swoich interesów i ma podstawę do tego, by pracownika zwolnić.
Umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników może być wypowiedziana przez jednego z nich na 14 dni naprzód. W takiej sytuacji inwentaryzacja powinna być przeprowadzona przed upływem okresu wypowiedzenia umowy. Jeśli to pracodawca odstępuje od umowy, inwentaryzacja musi być przeprowadzona w ciągu 3 dni.
